I . ĐẶC VẤN ĐỀ
Môn Tự nhiên xã hội là môn học mang tính khoa học và nhân văn cao. Đây
là môn học mang tính tổng thể . Trước kia, khi quan niệm về đổi mới Phương pháp dạy
học ( PPDH ) chưa được quan tâm đúng mức, việc truyền thụ kiến thức cho học sinh
còn mang tính áp đặt. Học sinh tiếp cận tri thức mới một cách thụ động : học thuộc
những gì mà sách giáo khoa đã có , hiểu biết những gì mà giáo viên truyền dạy . việc
tìm tòi học hỏi của các em bị hạn chế , tầm nhìn bị giới hạn. Phương pháp dạy học chủ
yếu là thuyết trình – giảng giải : Thầy đọc – trò ghi , thầy hỏi – trò trả lời . Lối học thụ
đồng này không tạo hứng thú cho học sinh, vô tình đã làm cho tiết học về tự nhiên – xã
hội mà chẳng tự nhiên chút nào. Sau tiết học, các em thuộc bài như một cái máy đã
được lập trình sẵn. Vì vậy mỗi tiết học về tự nhiên xã hội vẫn mang hình thức nặng nề ,
ít hấp dẫn các em và hiệu quả tiết học không cao.
Với những băn khoăn đó, trong quá trình giảng dạy về Tự nhiên Xã hội , tôi
đã cố gắng vận dụng các phương pháp dạy học mang tính tích cực mà trong đó
PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA được tôi quan tâm đặc biệt vì nó đã đem đến một số hiệu
quả cao khi dạy TNXH, qua đó, tôi đã tổng kết được một số kinh nghiệm cho việc
giảng dạy TNXH của khối lớp mình phụ trách.
II. NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
Đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề được xã hội và ngành giáo dục
quan tâm nhất hiện nay : một trong những phương pháp dạy học tích cực đó phải kể đến
phương pháp điều tra. Vậy để vận dụng tốt phương pháp này trong giảng dạy Tự nhiên
xã hội, chúng ta cần lưu ý một số yêu cầu về quy trình và biện pháp thực hiện:

Yêu cầu 1:
Nội dung kiến thức học tập cần phải cụ thể , phù hợp với khả năng chung của
các đối tượng học sinh.
* Ví dụ: Dạy các bài khoa học về môi trường , về dân số và sự ô nhiễm môi
trường . Giáo viên có thể vận dụng phương pháp điều tra để giúp học sinh thao tác điều
tra , lập bảng thống kê về nguyên nhân – mức độ tác hại và ảnh hưởng của sự ô nhiễm
môi trường.
* Dạy các bài lịch sử liên quan đến các cuộc kháng chiến chống Mĩ ( từ bài 20

tất cả các em được tham gia công việc của nhóm một cách bình đẳng.
Ngoài ra, lời động viên , khuyến khích của giáo viên với học sinh cũng là
một biện pháp thúc đẩy các em hăng hái, hứng thú trong hoạt động học tập của mình.
III. MẶT TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ :
Khi vận dụng phương pháp điều tra.
1. Mặt tích cực
- Kích thích tư duy độc lập và tính sáng tạo của học sinh.
- Học sinh học tập chủ động, hứng thú và say mê vì kiến thức mà các em lĩnh
hội được do bản thân các em hình thành.
- Tiết học nhẹ nhàng , tự nhiên và vui tươi.
- Tạo tinh thần đoàn kết, hỗ trợ , hoạt động học tập mang tính công đồng cao.
2. Hạn chế
- Thời gian học tập ở nhà của các em không hoàn toàn đồng nhất, còn bị động
do phụ huynh chưa có nếp quen cho con em học tập ngoài trời, học theo nhóm ở nhà, đi
điều tra…
- Kỹ năng hình thành biên bản điều tra đối với các em học sinh cấp 1 còn hạn
chế , chưa biết cô đọng những ý chính nên biên bản thường rườm rà.
IV. PHẠM VI ÁP DỤNG:
Phương pháp điều tra có thể được áp dụng đồng bộ cho các lớp 3,4,5 trong
quá trình học tư nhiên xã hội.
V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Quá trình vận dụng phương pháp điều tra trong giảng dạy tự nhiên xã hội,
giáo viên cần lưu ý:
1. Đề tài giao cho học sinh thực hiện điều tra phải thực tế , gần gũi, tồn tại cụ
thể ở địa bàn các em sinh sống.
Ví dụ : ta không thể vận dụng phương pháp điều tra về tình hình sản xuất
công hay nông nghiệp nếu địa phương các em ở không hề có những hoạt động về ngành
nghề này.
2. Có sự phân công , phân nhiệm vụ rõ ràng giữa các bạn trong nhóm.
3. Có sự kiểm tra, đôn đốc và hỗ trợ của giáo viên.