Một số biện pháp kích thích năng lực tƣ duy
sáng tạo cho học sinh trong dạy học giải các
bài toán hình học không gian lớp 11 (chƣơng
trình nâng cao ở trung học phổ thông)

Nguyễn Ngọc Long

Trƣờng Đại học Giáo dục
Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học
Mã số: 60 14 10
Ngƣời hƣớng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Nhụy
Năm bảo vệ: 2009

Abstract: Nghiên cứu cơ sở khoa học về tƣ duy, các phƣơng pháp tƣ duy, năng lực tƣ
duy. Tìm hiểu mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động giải Toán với sự phát triển
năng lực tƣ duy sáng tạo của học sinh phổ thông. Đề xuất các biện pháp kích thích
năng lực tƣ duy sáng tạo cho học sinh phổ thông trong dạy học giải Toán Hình học
không gian. Nghiên cứu, vận dụng vào các bài giải, một số dạng Toán cụ thể. Tổ chức
thực nghiệm một phần kết quả nghiên cứu để đánh giá tính khả thị của đề tài

Keywords: Hình học không gian; Lớp 11; Phƣơng pháp dạy học; Trung học phổ
thông

Content
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây đổi mới giáo dục là một đề tài đƣợc cả xã hội quan tâm và
dõi theo sự chuyển biến của nó. Đảng và Nhà nƣớc đã đề ra nhiều chủ trƣơng, chính sách
nhằm phát triển giáo dục với mục tiêu là đào tạo con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện, có
đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kì mới.

dạy học trong trƣờng phổ thông còn nhiều khó khăn, chƣa phát huy đƣợc tính chủ động, sáng
tạo của học sinh khi học phần kiến thức này. Cho nên ngoài việc vận dụng các phƣơng pháp
dạy học tích cực vào dạy học chủ đề này ngƣời thầy cần đƣa ra một số biện pháp cụ thể giúp
học sinh chủ động học tập và phát huy tính sáng tạo của các em.
Chính vì những lý do trên nên tôi chọn tên đề tài là:”Một số biện pháp kích thích năng
lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong trong dạy học giải các bài Toán Hình học không gian
lớp 11 (chương trình nâng cao ở trung học phổ thông) ”
2. Mục tiêu nghiên cứu
Tìm ra phƣơng pháp để kích thích năng lực tƣ duy sáng tạo cho học sinh phổ thông
trong dạy học giải Toán Hình học không gian 11 và vận dụng vào trong dạy học một số dạng
Toán cụ thể, từ đó nâng cao năng lực giải Toán, khả năng tìm tòi sáng tạo gây hứng thú cho
ngƣời học.

3

3. Đối tượng nghiên cứu
Đƣa ra các phƣơng pháp để kích thích năng lực tƣ duy sáng tạo cho học sinh trung học
phổ thông trong dạy học giải giải các bài toán Hình học không gian lớp 11.
4. Nhiêm vụ nghiên cứu
 Nghiên cứu cơ sở khoa học về tƣ duy, các phƣơng pháp tƣ duy, năng lực tƣ duy.
 Tìm hiểu mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động giải Toán với sự phát triển năng
lực tƣ duy sáng tạo của học sinh phổ thông.
 Đề xuất các biện pháp kích thích năng lực tƣ duy sáng tạo cho học sinh phổ thông
trong dạy học giải Toán Hình học không gian.
 Nghiên cứu, vận dụng vào các bài giảng, một số dạng Toán cụ thể.
 Tổ chức thực nghiệm một phần kết quả nghiên cứu để đánh giá tính khả thi của đề
tài.
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp nghiên cứu dựa trên tài liệu
 Nghiên cứu các văn kiện của Đảng và nhà nƣớc về giáo dục, luật giáo dục, nghị

 Đƣa ra một số bài giảng, một số dạng Toán cùng những ví dụ cụ thể có áp dụng các
biện pháp kích thích năng lực tƣ duy cho học sinh.
 Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho các giáo viên giảng dạy Toán ở phổ
thông và các bạn sinh viên sƣ phạm Toán.
7. Cấu trúc Luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận cùng danh mục tài liệu tham khảo luận văn gồm có 3
chƣơng:
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1. Vài nét về hoạt động dạy học giải Toán ở trường phổ thông
1.1.1. Quan niệm về dạy học giải Toán ở trường phổ thông
1.1.2. Các bước trong dạy học giải Toán.
1.2. Phương pháp nâng cao chất lượng tư duy cho người học
1.2.1. Phương pháp dạy học tích cực
1.2.2. Một số khái niệm liên quan đến tư duy
1.2.3. Phân loại tư duy
1.2.4. Phương pháp nâng cao chất lượng tư duy người học
Chƣơng 2. CÁC BIỆN PHÁP KÍCH THÍCH NĂNG LỰC TƢ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC
SINH TRONG DẠY HỌC GIẢI CÁC BÀI TOÁN HÌNH HỌC KHÔNG GIAN LỚP 11
2.1. Tạo cho học sinh có lòng tin tưởng mình có khả năng học tập tốt môn Toán, lòng
tin mình có sức sáng tạo.
2.2. Khuyến khích học sinh giải bài Toán bằng nhiều cách khác nhau
2.3. Dùng giản đồ ý

5
2.4. Tổng quát hóa, cụ thể hóa
2.5. Luôn tìm tòi lời giải tốt nhất
2.6. Sử dụng công nghệ thông tin
2.7. Phải biến các suy nghĩ thành hành động, thành việc làm cụ thể.
Chƣơng 3. TỔ CHỨC THỰC NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
3.1. Mục tiêu dạy học, nội dung dạy học giải bài tập Toán Chương III Hình học 11

6. Trần Văn Hạo, Nguyễn Mộng Hy, Hình học 11. Nhà xuất bản Giáo Dục, 2007.
7. Bùi Thị Hường, Phương pháp kich thích năng lực tư duy cho học sinh phổ thông trong
dạy học giải Toán, 2008.
8. Nguyễn Mộng Hy, Khu Quốc Anh, Nguyễn Hà Thanh, Bài tập Hình học 11. Nhà xuất
bản Giáo dục, 2007.
9. Bá
Nguyễn Kim, Vũ Dương Thụy, Phạm Văn Kiểu, Phát triển lý luận dạy học môn Toán.
Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 1997.
10. Nguyễn Bá Kim, Đinh Nho Cương, Nguyễn Mạnh Cảng, Vũ Dương Thụy, Nguyễn
Văn Thường, Phương pháp dạy học môn Toán( phần II), Dạy học những nội dung cơ
bản. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 1994.
11. Nguyễn Bá Kim, Vũ Dương Thụy, Phương pháp dạy học môn Toán. Nhà xuất bản Giáo
Dục, 2000.
12. Nguyễn Bá Kim, Vương Dương Minh, Nguyễn Sĩ Đức, Tính giải quyết vấn đề trong
toàn bộ quá trình dạy học. TTKHGD số 65-1998.
13. Lưu Xuân Mới, Lý luận dạy học đại học. Nhà xuất bản Giáo Dục, 2000.
14. Polya G, Giải bài Toán như thế nào ( Hổ Thuần, Bùi Tưởng dịch). Nhà xuất bản Giáo
dục, 1997.
15. Polya G, Toán học và những suy luận có lý. Nhà xuất bản Giáo dục, 1995.
16. Đoàn Quỳnh, Văn Như Cương, Phạm Khắc Ban, Tạ Mẫn, Hình học 11 nâng cao
(sách giáo viên. Nhà xuất bản Giáo Dục, 2007.
17. Đào Tam, Phương pháp dạy học Hình học ở trường trung học phổ thông. Nhà xuất bản
Đại học Sƣ phạm, 2007.
18. Trần Vinh, Thiết kế bài giảng Hình học 11. Nhà xuất bản Hà Nội, 2007.
19. Sở giáo dục và đào tạo Hƣng Yên, Phân phối chương trình môn Toán PTTH, Hƣng Yên ,
2009.
20. Một số tài liệu trên các trang Web:
- http://viets
ciences.free.fr
- http://box