Những thay đổi về phương pháp dạy học tác
gia Nguyễn Đình Chiểu theo quá trình đổi mới
sách giáo khoa ngữ văn trung học phổ thông Vũ Thanh Hòa Trường Đại học Giáo dục
Luận văn ThS. ngành: Lý luận và phương pháp dạy học; Mã số: 60 14 10
Người hướng dẫn: GS.TS. Nguyễn Thanh Hùng
Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Trình bày những tiền đề lí luận và thực tiễn của việc thay đổi mới sách
giáo khoa Ngữ văn bậc trung học phổ thông. Khảo sát những thay đổi nội dung và
phương pháp dạy học về tác gia Nguyễn Đình Chiểu theo quá trình đổi mới sách
giáo khoa Ngữ Văn trung học phổ thông (từ 1975 đến 2006). Đề xuất phương pháp
dạy học tác gia Nguyễn Đình Chiểu theo quá trình thay đổi của sách giáo khoa Ngữ
văn trung học phổ thông.

Keywords. Phương pháp giảng dạy; Ngữ văn; Phổ thông trung học

Content
MỞ ĐẦU

1.Lý do mục đích lựa chọn đề tài
Mục tiêu lớn trong giáo dục hướng tới con người Việt Nam trong tương lai không chỉ
là các chuyên gia trong một lĩnh vực nào đó, có kĩ năng sống và tồn tại trong một thế giới
cạnh tranh khốc liệt, mà còn là những người với sự hoàn thiện nhân cách ở mức cao nhất, đó
là có cảm xúc, có niềm tự hào về đất nước và dân tộc mình. Do vậy, luận văn đã hướng tới

1975 tới nay
- Nội dung và phương pháp dạy học cơ bản về tác gia văn học
- Những điều khác nhau về nội dung và phương pháp dạy học tác gia văn học giữa các bộ
sách giáo khoa
- Những căn cứ mới về dạy học tác gia văn học của tác giả luận văn
-Đề xuất phương pháp giảng dạy tác gia NĐCtheo đặc trưng bài học, theo hướng phát huy
tính tích cực chủ động của học sinh.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
+ Lịch sử logic.
+ Phân tích tổng hợp
10. Cấu trúc luận văn
Chương 1: Những tiền đề lí luận và thực tiễn của việc thay đổi phương pháp dạy học
tác gia văn học ở Trung học phổ thông
Chương 2: Khảo sát những thay đổi nội dung và phương pháp dạy học về tác gia
Nguyễn Đình Chiểu theo quá trình đổi mới sách giáo khoa Ngữ Văn Trung học phổ thông (từ
1975 đến 2006)
Chương 3: Phương pháp dạy học tác gia Nguyễn Đình Chiểu theo quá trình thay đổi
của sách giáo khoa Ngữ văn bậc Trung học phổ thông

CHƢƠNG 1
NHỮNG TIỀN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TIẾN TRÌNH ĐỔI MỚI
SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1.Tiếp thu lí luận giáo dục hiện đại và yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông Việt Nam.
Một vấn đề có tính nguyên lý là việc giáo dục ở bất kì chế độ nào và thời đại nào cũng
phải nhằm vào mục tiêu xây dựng con người cho chế độ đó, đáp ứng yêu cầu của thời đại đó.
Cho nên, cần bắt đầu từ những đổi thay trong chính trị, văn hoá, xã hội của các thời kỳ lịch sử
để lý giải cho sự đổi thay của SGK Văn và chương trình, phương pháp dạy học về tác gia
NĐC
Thời kỳ 1975- 1989 là một thời kỳ mà giáo dục quốc dân phải gắn chặt với sự nghiệp
cách mạng xã hội chủ nghĩa, giáo dục không chỉ đảm đương chức năng văn hoá- xã hội mà

trước những hiện tượng văn học phức tạp. Cũng vì thế mà rất nhiều giá trị thơ văn trung đại
bị đánh giá thiên lệch. Giá trị thơ văn của Nguyễn Du, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến
đều được nhìn nhận từ góc độ chính trị: chống thực dân, phong kiến. Vô hình chung, cách
tiếp cận này cũng đã khiến các giờ học văn trong nhà trường phổ thông trong một thời gian
dài trở thành giờ dạy đạo đức, giáo dục công dân. Và trong dạy học văn học ở nhà trường phổ
thông, phương diện nội dung tư tưởng luôn lấn át phương diện nghệ thuật.
Từ năm 1986 đến nay, lí luận, phê bình, nghiên cứu văn học có những đột phá quan
trọng. Trên cơ sở của lý thuyết cấu trúc, kí hiệu, phân tâm học, giải thích học…lí luận văn
học đã nêu vấn đề đặc trưng văn học trong cấu tạo của nó (thi pháp học); tiếp nhận văn học,
vai trò của người đọc đối với văn học (lý thuyết tiếp nhận)…. Nội dung văn học không đóng
khung trong quan điểm chính trị mà thể hiện trong toàn bộ kinh nghiệm sống, bao gồm mọi
mặt văn hoá, xã hội, tâm linh, vô thức, lí tính, phi lí tính. Sự thay đổi của lĩnh vực lý luận phê
bình văn học đã đưa đến sự thay đổi của việc tiếp cận, phân tích tác phẩm văn chương trong
nhà trường phổ thông. Việc tiếp cận, tác phẩm văn chương trong nhà trường phổ thông hiện
nay đang vận động theo hướng: vận dụng đồng bộ, hài hoà các phương pháp lịch sử phát
sinh, cấu trúc văn bản và lịch sử chức năng.
1.3.Những đổi mới về lý luận dạy học và phƣơng pháp dạy học ngữ văn ở THPT
Chính những đổi mới này là những yêu cầu bức thiết khiến sách giáo khoa phải thay đổi
về cấu trúc và nội dung, trong đó ta thấy rõ sự có mặt của tâm lý học, đặc biệt là “Tâm lý học
hoạt động, một định lý cơ bản trong dạy học Ngữ văn”.Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng:
theo lý thuyết hoạt động, cuộc đời con người là một dòng hoạt động, trong đó có hoạt động
dạy và học. Và “cái cốt lõi trong hoạt động dạy là làm sao tạo ra được tính tích cực trong
hoạt động học của học sinh, làm cho các em vừa ý thức được đối tượng cần lĩnh hội, vừa biết
cách chiếm lĩnh cái lĩnh hội đó”. Trước những đổi thay của tâm lý học và thành tựu của tâm
lý học hoạt động, việc dạy – học ngữ văn trong nhà trường cũng phải có những đổi thay phù
hợp.Dạy học ngữ văn bây giờ nhằm mục tiêu cao nhất là giúp học sinh có thể chủ động tự
học dưới sự giúp đỡ của thầy.Bên cạnh đó, các nhà biên soạn sách giáo khoa Ngữ văn cũng
luôn lưu ý đến những khả năng lựa chọn phương pháp dạy họcphù hợp với bài học Ngữ
văn.Với sự phát triển và thành tựu của các khoa học cơ sở và khoa học liên ngành, nhiều lý
thuyết dạy học mới ra đời làm thay đổi cách hiểu về hiện tượng dạy học. Có thể kể ra một vài

tác, về hình thành tác gia mà quan trọng hơn học sinh có thể rút ra những bài học về nhân
cách nhà văn và tấm gương lao động của họ. Đồng thời xây dựng niềm tự hào chính đáng về
dân tộc và lòng yêu thích văn chương cho mình.Về nội dung, bài dạy văn học sử về tác gia
văn học là nhằm nhìn nhận và đánh giá sự nghiệp văn học của nhà văn tiêu biểu về nhiều
phương diện. Phải phân tích mỗi quan hệ của nhà văn và thời đại, với môi trường văn học,
với chặng đường sáng tác, với tác phẩm khác, bên cạnh đó cũng cần nhìn thấy ảnh hưởng của
giáo dục gia đình, sự đào tạo học vấn cũng như các biến cố trong đường đời quyết định đến
đời sống vật chất, tinh thần, tâm lý, chí hướng của tác gia. Về phương pháp, bài dạy về tác gia
văn học là loại bài có thể vận dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu văn học và giảng
dạy văn học một cách rộng rãi, phương pháp đồng đại và lịch đại,phương pháp gợi mở,
phương pháp nêu vấn đề đều có thể vận dụng có tính toán cụ thể đối với đặc biểm từng tác
gia văn học. Chúng ta cần vận dụng sáng tạo cách dạy nêu vấn đề, dạy dự án, phát huy tối đa
sự chủ động tích cực của học sinh. CHƢƠNG 2
KHẢO SÁT NHỮNG THAY ĐỔI NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TÁC
GIA NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU THEO QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI SÁCH GIÁO KHOA
NGỮ VĂN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (TỪ 1975 ĐẾN 2006)
2.1. Cấu trúc và nội dung bài học tác gia Nguyễn Đình Chiểu trong SGK Ngữ văn (từ
năm 1975 đến 2006)
2.1.1. Cấu trúc chương trình ngữ văn của SGK Ngữ văn lớp 11
Trong cấu trúc chương trình Ngữ văn thì việc sắp xếp bài học tác gia Nguyễn Đình
Chiểu đã có sự thay đổi lớn. Nếu như sách giáo khoa Văn từ năm 1975 đến 2000, chủ yếu
bám vào mạch văn học sử, tuân theo mạch thời gian, thì đến sách giáo khoa Ngữ văn mới, lại
tuân theo mạch thể loại. Vị trí của tác gia Nguyễn Đình Chiểu cũng được sắp xếp như là tác
gia tổng kết một thời kì văn học.
2.1.2. Cấu trúc bài học tác gia tác phẩm Nguyễn Đình Chiểu
Trong cấu trúc bài học tác gia tác phẩm Nguyễn Đình Chiểu, thì sách giáo khoa Ngữ
văn mới không theo hướng diễn dịch thường thấy (tác gia trước tác phẩm sau) mà lại tuân

người giáo viên cần phải giảng giải cho học sinh hiểu được bản chất trong tư tưởng yêu nước
của Nguyễn Đình Chiểu, sự mâu thuẫn mà thống nhất trong tư tưởng của ông. Tránh được
cách hiểu phiến diện, giản đơn của những bộ sách giáo khoa trước đồng nghĩa với việc người
giáo viên gặp nhiều thử thách trước một hiện tượng văn học tương đối phức tạp, có nhiều
mâu thuẫn.
2.2. Phƣơng pháp dạy học tác gia Nguyễn Đình Chiểu trong Sách giáo khoa Ngữ văn (từ
năm 1975 đến 2007)
Tiếp tục khảo sát sách giáo viên của các bộ sách giáo, chúng tôi nhận thấy: Sách giáo
viên Ngữ văn cải cách, giáo viên vẫn giữ vai trò trung tâm trong việc giảng dạy bằng các hoạt
động giảng dạy của mình, phương pháp giảng dạy truyền thống ấy dễ thành lối mòn và sự
nhàm chán trong giờ học về tác gia văn học.Sách giáo viên Ngữ văn mới (ban cơ bản): Phần
hướng dẫn dành cho giáo viên rất ít, chủ yếu là diễn giảng mở rộng một số nội dung trong bài
học. Phần nào, điều này cũng tạo điều kiện cho giáo viên áp dụng những phương pháp riêng
của mình cho từng điều kiện cụ thể, tức là các hoạt động của giáo viên nhằm tích cực hoá
hoạt động của học sinh.
Như vậy, với sách giáo khoa và sách giáo viên Ngữ văn mới, giáo viên phải chủ động
phát huy những đổi mới trong phương pháp của mình, lấp đầy những “khoảng trống” mà sách
giáo viên đã dành cho giáo viên. Nói cách khác, sự thay đổi trong sách giáo viên (chủ yếu là
định hướng kiến thức) đã tạo điều kiện cho giáo viên nâng cao hiệu quả khi dạy bài học về
tác gia Nguyễn Đình Chiểu.

CHƢƠNG 3
PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TÁC GIA NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU THEO QUÁ TRÌNH
ĐỔI MỚI SÁCH GIÁO KHOATRUNG HỌC PHỔ THÔNG
3.1. Dạy học tác gia Nguyễn Đình Chiểu theo đặc trƣng bài học
3.1.1.Đặc trưng bài học tác gia văn học
Từ những nghiên cứu về sự thay đổi về nội dung và phương pháp của sách giáo khoa
Ngữ văn THPT qua một số thời kì, chúng ta có thể thấy rằng từ trước đến nay việc dạy học
bài học về tác gia nói chung và tác gia Nguyễn Đình Chiểu nói riêng còn cứng nhắc, chủ yếu
mới tái hiện hiện kiến thức đơn thuần. Vì vậy chúng tôi đề xuất việc sử dụng bản đồ tư duy

nhóm sẽ có 1 sản phẩm chung, là bản đồ tư duy về tác gia theo cách hình dung, thể hiện của
nhóm mình. Bản đồ tư duy ấy thể hiện ở một khổ giấy to hơn, tập hợp được tri thức của các
thành viên và đương nhiên chất lượng sẽ cao hơn.
3.1.2.2.Hoạt động hai: Tổ chức hoạt động dạy học.
- Bước 1: Học sinh đã chuẩn bị sơ đồ tư duy trên khổ giấy A0, một thành viên trong nhóm
được giao giải thích về sơ đồ tư duy của nhóm mình, nhấn mạnh vào mối quan hệ giữa các
nội dung trong sơ đồ của mình. Học sinh dùng bảng, một thành viên trong nhóm thuyết trình,
các thành viên còn lại vẽ sơ đồ theo thiết kế có sẵn phù hợp với từng phần thuyết trình của
bạn.
-Bước 2: Giáo viên hướng dẫn tổ chức lớp nhận xét về phần trình bày của nhóm thuyết trình,
các thành viên trong lớp so sánh với sơ đồ tư duy của bản thân đã chuẩn bị sẵn. Những vấn đề
còn thắc mắc sẽ được khoanh tròn để cùng thảo luận trước lớp.Giáo viên tạo những tình
huống có vấn đề để phân tích điểm mạnh hay hạn chế của sơ đồ tư duy, cung cấp thêm dẫn
chứng nhằm minh họa cho các nội dung. Sử dụng bản đồ tư duy trong tổ chức tiến trình dạy
học văn học sử nói chung và tác gia văn học nói riêng, cần phải phối hợp với các phương
pháp, biện pháp khác: dạy học nêu vấn đề, dẫn dắt bằng hệ thống câu hỏi, sử dụng trực quan,
thảo luận nhóm, thuyết trình…Như đã nói ở trên, đặc trưng của bài học về tác gia văn học đó
là hệ thống kiến thức được sắp xếp logic, chặt chẽ, có luận điểm luận cứ rõ ràng, mạch lạc, do
vậy việc sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học tác gia Nguyễn Đình Chiểu đặc biệt đem lại kết
quả cao.
3.2.Dạy học tác gia Nguyễn Đình Chiểu theo hƣớng tích cực hóa hoạt động học tập của
học sinh
3.2.1. Học thông qua thực hành dạy
Có rất nhiều phương pháp để tích cực hóa hoạt động của học sinh, trong số đó chúng
tôi nhận thấy phương pháp “học thông qua thực hành dạy” khá thích hợp để sử dụng khi dạy
học bài văn học sử nói chung và bài học về tác gia Nguyễn Đình Chiểu nói riêng.Có thể hiểu
cơ bản phương pháp “học thông qua thực hành dạy” là phương pháp dạy học định hướng hoạt
động trong đó mỗi học sinh hay nhóm học sinh thay nhau đảm nhận vai trò như một giáo viên
để dạy cho các bạn khác trong lớp một vấn đề nào đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên.Theo
nghiên cứu thì khi dạy cho người khác, người học đạt được mức độ tiếp thu cao nhất: (90%):

viên trong nhóm sẽ hợp tác làm việc để chủan bị bài dạy, thành viên nào cũng sẽ thể hiện
được năng lực, sự sáng tạo cũng như kiến thức của riêng mình. Những học sinh khá, giỏi sẽ
có thể giúp “đánh thức” sự chủ động trong những học sinh yếu hơn. Các thành viên còn lại
trong lớp tham gia giờ học với hai tâm thế: vừa là người tiếp nhận kiến thức vừa là người hợp
tác cùng bạn trong nhiệm vụ. Do vậy, không khí lớp học sẽ sôi nổi hơn, hào hứng, cởi mở và
thỏai mái hơn.
- Giáo viên cần tạo tâm thế cho nhóm làm việc và các thành viên trong lớp: nghiêm túc, thỏai
mái và hiệu quả.
- Nhóm “dạy học” tiến hành công việc của mình, hết sức chú ý đến thời gian làm việc. Nhóm
dạy học có thể chia lớp học của mình thành các nhóm làm việc riêng, sau đó “cài” các thành
viên trong nhóm dạy học vào từng nhóm học tập, với nhiệm vụ gợi ý, giúp các bạn trong
nhóm học tập nắm bắn kiến thức.Các thành viên trong lớp tích cực tham gia bài học, góp ý,
chỉnh sửa để hòan thiện kiến thức.
- Giáo viên tổng kết nhận xét về hoạt động.
Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học mà học sinh có thể thực hiện
Nội dung dạy học
Phương pháp
Kĩ thuật dạy học
1.Cuộc đời
-Đặc điểm thời đại
-Xuất thân của NĐC
-Chặng đường đời
Nêu vấn đề
Vấn đáp
Sơ đồ tư duy
-Thuyết trình
-Hỏi và trả lời
-Công não
2.Sự nghiệp thơ văn
-Những tác phẩm

- Phát hiện, tóm tắt những luận điểm chính của bài học về tác gia: cuộc đời và sự nghiệp
sáng tác của nhà văn, có thể triển khai và chứng minh luận điểm đó bằng các tri thức, ví
dụ cụ thể.
- Vị trí của tác gia văn học trong tiến trình lịch sử văn học, xác lập được mối quan hệ của
tác gia đó với các tác gia trước và sau.
- Đánh giá, nhận xét được về ý nghĩa lịch sử, thời đại của tác gia đó. Các câu hỏi đi từ: tái
hiện kiến thức đến phân tích, bình luận, so sánh và đánh giá nhận xét.
3.3.2.Hướng dẫn học sinh thu thập, chọn lọc, sắp xếp tư liệu có liên quan đến bài học về
tác gia văn học NĐC
Các bước tiến hành:
- Bước 1: Tạo tâm thế
- Bước 2: Chia nhóm – Phân chia mảng sưu tầm
+ Nhóm 1: Bối cảnh lịch sử Việt Nam thế kỉ XIX
+ Nhóm 2: Tiểu sử, cuộc đời của Nguyễn Đình Chiểu
+ Nhóm 3: Các tác phẩm và quan điểm sáng tác của NĐC
+ Nhóm 4: Tư tưởng nhân nghĩa của NĐC& tác phẩm Lục Vân Tiên
+ Nhóm 5: Thơ văn yêu nước của NĐC và một số bài văn tế
+ Nhóm 6: Tư liệu đánh giá về nghệ thuật thơ NĐC
3.3.3. Hướng dẫn, tổ chức học sinh thuyết trình về tác gia Nguyễn Đình Chiểu
Thuyết trình trong giờ học là kết quả của sự tìm tỏi học hỏi đào sâu nghiên cứu những
vấn đề hấp dẫn trong bài học mà giáo viên đã định hướng. Nhờ có thuyết trình, học sinh có
thể khẳng định được mình, vấn đề mình quan tâm, rèn luyện khả năng ngôn ngữ và lòng tự
tin vào bản thân. Bài thuyết trình của học sinh phản ánh vấn đề mà các em quan tâm, thấy
hứng thú và đủ năng lực làm sáng tỏ, tuy nhiên vai trò của giáo viên trong việc giúp đỡ học
sinh là vô cùng quan trọng. Trước khi trình bày, cần tìm hiểu trình độ, yêu cầu, tâm lí, sở
thích của người nghe, lựa chọn nội dung và lập dàn ý cho bài trình bày. Các bước trình bày
theo thứ tự; chào hỏi, tự giới thiệu, lần lượt trình bày các nội dung đã định, kết thúc và cảm
ơn Để trình bày đạt hiệu quả, cần đảm bảo các yêu cầu của giao tiếp khẩu ngữ về nội dung,
âm thanh, lời nói, cử chỉ, điệu bộ”
Tùy vào điều kiện cơ sở vật chất, giáo viên hướng dẫn học sinh trình bày bằng nhiều

+ Thấy được giá trị thơ văn Nguyễn Đình Chiểu và vị trí của ông trong dòng chảy văn học
dân tộc
2. Về kĩ năng
+ Phát hiện ra mối liên hệ giữa cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của một tác gia văn học
Nguyễn Đình Chiểu
+ Tổ chức làm việc theo nhóm, xây dựng bản đồ tư duy, “thực hành dạy” trong việc tìm hiểu
tác gia Nguyễn Đình Chiểu
3. Về thái độ
+ Trân trọng giá trị và những đóng góp của Nguyễn Đình Chiểu với nền văn nghệ và lịch sử
văn học Việt Nam
+ Ham học hỏi, tích cực trong giờ học về tác gia văn học.
Các bước lên lớp
Họat động của thầy và trò
Kiến thức cần đạt
Họat động 1: Giới thiệu.Thời
gian: 3 phút

Họat động 2: Tìm hiểu Cuộc đời
Nguyễn Đình Chiểu. Thời gian:
13 phút
-GV yêu cầu nhóm học sinh lên
“thực hành dạy” trong phần
“I.Cuộc đời”.
I. Cuộc đời
1. Bối cảnh thời đại
-Nửa đầu thế kỉ XIX: Nho
học suy tàn.1858: Thực
dân Pháp xâm lược.
-Nhóm HS được giao đưa vấn đề
để lớp thảo luận: Xuất thân Nho

thơ văn của Nguyễn Đình Chiểu
(24 phút)
-GV yêu cầu HS đọc kĩ 2 giai đoạn
sáng tác, Trên sơ đồ tư duy về tác
gia NĐC (đã đảo lộn các tác phẩm
của hai giai đoạn vào nhau), HS lên
bảng sửa lại tác phẩm về đúng giai
đoạn của mình.GV hướng dẫn HS
phân tích cặp câu thơ:
Chở bao nhiêu đạo thuyền không
khẳm
Đâm mất thằng gian bút chẳng tà
Mục đích chính là giúp HS xem xét
NĐC như một mắt xích, một khâu
trung chuyển, một tiêu điểm quan
trọng của tiến trình phát triển văn
học.
II. Sự nghiệp thơ văn
1.Những tác phẩm chính
-Giai đoạn sáng tác:
+ Trước khi Pháp xâm
lược:
Truyền bá đạo lý làm
người
+ Sau khi Pháp xâm lược:
 Lá cờ đầu của thơ văn
yêu nước chống Pháp nửa
cuối thế kỉ XIX
-Quan điểm sáng tác:
“chiến đấu không mệt mỏi

thơ văn Nguyễn Đình Chiểu ? Tác
động tích cực của những sáng tác
thơ văn ấy đối với cuộc chiến đấu
chống thực dân Pháp đương thời.
-GV hướng dẫn HS sử dụng sơ đồ
tư duy nhằm hệ thống hóa lại kiến
thức trong nội dung này.
-GV nêu câu hỏi học sinh thảo
luận: Hãy tìm mối liên hệ giữa bối
cảnh thời đại và những giai đoạn
sáng tác của NĐC?
Hãy so sánh thơ văn NĐC với thơ
văn của những tác giả cùng thời để
-Lòng yêu nước thương
dân
+ Ghi lại chân thực một
thời đau thương của đất
nước,
+ Khích lệ lòng căm thù
giặc và ý chí cứu nước của
nhân dân ta, biểu dương
những anh hùng nghĩa sĩ
đã chiến đấu, hi sinh vì tổ
quốc .
+ Tố cáo tội ác xâm lăng
gây bao thảm họa cho
nhân Lên án những kẻ sẵn
thấy được vị trí đặc biệt của NĐC:
lá cờ đầu của thơ văn yêu nước
chống thực dân?

-Đậm đà sắc thái Nam Bộ
-Lối thơ mang màu sắc
diễn xướng
Hoạt động 4: Luyện tập (5 phút)
V. Rút kinh nghiệm giờ dạy
Việc đề xuất các phương pháp dạy học mới, hiện đại hay áp dụng công nghệ dạy học
có lẽ không khó, nhưng áp dụng như thế nào cho có hiệu quả và khả thi thì rất cần quá trình
thực nghiệm và rút kinh nghiệm. Đề tài vẫn đang tiếp tục áp dụng vào thực tiễn, không chỉ
trong bài dạy về tác gia Nguyễn Đình Chiểu mà trong các tiết học về tác tác gia khác, đó mới
thực sự là đóng góp đáng kể của đề tài.

PHẦN KẾT LUẬN
Đã từ lâu vấn đề đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt trong bộ môn Ngữ văn, luôn
được quan tâm, có không ít công trình nghiên cứu với việc áp dụng nhiều phương pháp nhằm
tích cực hóa hoạt động của học sinh, trả lại bản chất thẩm mỹ cho bộ môn, sử dụng phương
tiện công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, luôn cần phải chú ý một mối quan hệ gần như đã thành
định lý phổ quát, muốn thay đổi phương pháp phải bắt đầu từ thay đổi nội dung, nếu không
nghiên cứu nội dung thật sâu, thật kĩ thì sự thay đổi phương pháp chỉ là bình mới mà rượu
vẫn cũ, hiệu quả của sự thay đổi sẽ không cao. Thật sự rất cần những công trình nghiên cứu,
tìm hiểu những mảng bài, những cụm bài thậm chí những tác giả, tác phẩm cụ thể để từ đó
giáo viên xác định những phương pháp dạy học phù hợp với từng cụm bài đó. Luận văn đã
hướng tới sâu chuỗi một cách có hệ thống mối liên hệ giữa: Sách giáo khoa, người dạy, người
học, phương pháp dạy và học, trong một bài học vừa dễ vừa khó: Bài học về tác gia Nguyễn
Đình Chiểu.
Để giải thích và miêu tả sự thay đổi về nội dung và phương pháp của sách giáo khoa
qua các thời kì, chúng tôi đã dựa vào cơ sở lý luận và thực tiễn của tiến trình đổi mới sách
giáo khoa Ngữ văn (Chương I). Cơ sở lý luận và thực tiễn ở đây chính là yêu cầu của thời
đại, mục tiêu đào tạo con người, những thành tựu của khoa học văn học, lý luận văn học, tâm
lý học hay phương pháp dạy học bộ môn. Từ những kết quả thu được, chúng tôi đã khảo sát
sự thay đổi về nội dung và phương pháp khi dạy học bài học tác gia Nguyễn Đình Chiểu

ta nói tới “tài tử đa cùng”, “hồng nhan bạc mệnh”, “nhà nho tài tử” (đó là Nguyễn Du,
Nguyễn Công Trứ, Hồ Xuân Hương), trước ông, văn học Nam Bộ vẫn còn rất sơ khai. Đến
NĐC, mẫu người anh hùng chuộng đạo nghĩa, hi sinh vì đất nước đã gây xúc động biết bao
trái tim con người Việt Nam.
Thứ hai theo nghiên cứu của chúng tôi, các bài học về tác gia văn học, không chỉ giúp
cho học sinh hiểu về một tác giả văn học với những tác phẩm lớn, mà đó còn là bài học về
nhân cách, vẻ đẹp của một con người, bài học có tác dụng tổng kết, đánh giá sâu rộng về một
hiện tượng, một quy luật văn học. Làm thế nào để học sinh thấy được giá trị văn chương và
con người của Nguyễn Đình Chiểu, làm thế nào để khơi gợi được sự hứng thú trong học sinh,
được khát khao tìm hiểu và khám phá về vẻ đẹp của những áng thơ yêu nước đầy nhân nghĩa
thủa ấy. Đó là nhiệm vụ của người giáo viên, tìm tòi, nghiên cứu và áp dụng những phương
pháp hiện đại có hiệu quả nhất. Do vậy một phần lớn nội dung của luận văn dành để nghiên
cứu và sử dụng những phương pháp dạy học tích cực, đúng với đặc trưng bộ môn. Việc giảm
số lượng tác phẩm, đặt tác giả giảng dạy sau tác phẩm, mục tiêu cần đạt được xác định ngay
từ đầu, các câu hỏi hướng dẫn đọc bài chi tiết hơn, nhiều yêu cầu mức độ hơn. Chúng tôi đã
áp dụng một số phương pháp dạy học hiện đại, nhằm mục đích thay đổi, tích cực hóa hoạt
động của học sinh, dạy học tác gia văn học theo đúng đặc trưng bài học: Dạy học bằng bản
đồ tư duy; dạy học bằng thực hành dạy …
Thứ ba, luận văn đã không dừng lại ở việc nghiên cứu lý thuyết, chúng tôi đã tiến
hành thiết kế giáo án bài học “tác gia Nguyễn Đình Chiểu” và thực nghiệm một số tiết học tại
trường trung học phổ thông Ngọc Hồi. Những kết quả thu được là rất khả quan, học sinh tích
cực tham gia vào hoạt động học, chủ động chiếm lĩnh tri thức, phát triển tư duy và hình thành
một số kĩ năng: làm việc nhóm, xây dựng bản đồ tư duy, thuyết trình, tranh luận. Đáng mừng
hơn, phần lớn các em đều đã thấy được vai trò, vị trí của tác gia Nguyễn Đình Chiểu trong
lịch sử văn học cũng như đời sống tâm hồn con người Việt Nam. References

SÁCH THAM KHẢO

III. NXBGD.
21. Phan Trọng Luận (1999), Phương pháp dạy học văn. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà
Nội.
22. Phan Trọng Luận (2001), Văn học nhà trường – Nhận diện, tiếp cận, đổi mới. NXB ĐH
Sư phạm
23. Phan Trọng Luận (2001), Xã hội văn học nhà trường - Nhà xuất bản Đại học Quốc gia
Hà Nội.
24. Phan Trọng Ngọ (2000),Tâm lý học hoạt động và khả năng ứng dụng vào dạy học. Nhà
xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.
25. Sở giáo dục đào tạo Hà Nội (2006) Tài liệu bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý giáo
dục phục vụ cải cách giáo dục môn văn.
26. Sở giáo dục đào tạo Hà Nội (2004) Tài liệu bồi dưỡng giáo viên, SGK Ngữ Văn thí điểm,
lớp 10, bộ 2.
27. Vũ Thanh (2001), Nguyễn Khuyến về tác gia và tác phẩm. NXBGD
28. Trần Ngọc Vương (1999), Dòng riêng giữa nguồn chung – Nhà xuất bản Đại học Quốc
gia Hà Nội.

SÁCH GIÁO KHOA
29. Sách giáo khoa văn lớp 11. tập 1 (1974 đến 1976). Nhà xuất bản Giáo dục giải phóng
30. Sách giáo khoa văn lớp 11. tập 1 (1979 đến 1989). Biên soạn: Nguyễn Quốc Tuý - Đỗ
Quang Lưu – Nguyễn Gia Phong - Nhà xuất bản Giáo dục giải phóng
31. Sách giáo khoa văn lớp 11. tập 1 (1990 đến 2003)- Nguyễn Đình Chú chủ biên – Nhà
xuất bản Giáo dục
32. Sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 11. tập 1 (2006) – Trần Đình Sử chủ biên – Nhà xuất bản
Giáo dục
33. Sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 11. tập 1 (2006) – Phan Trọng Luận chủ biên – Nhà xuất
bản Giáo dục

SÁCH GIÁO VIÊN
34. Hướng dẫn giảng dạy văn học lớp 11 – tập 1 – (1982) - Nhà xuất bản Giáo dục giải phóng