HỌC VIỆN NGOẠI GIAO
KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO TIỂU LUẬN
MÔN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM II
ĐỀ TÀI:
VIỆT NAM VỚI TIẾN TRÌNH XÂY DỰNG CỘNG
ĐỒNG ASEAN
Từ chính sách đến thực tiễn
Sinh viên thực hiện:
Đào Thị Lâm (Nhóm trưởng)
Nguyễn Thùy Anh
Vũ Hà Giang
Nguyễn Vinh Hiển
Nguyễn Nhật Linh
Lớp CT36C

1
Lời mở đầu

Ngay từ khi thành lập 8/8/1967, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN)
luôn nêu cao mục tiêu xây dựng một khu vực hòa bình ổn định và thống nhất làm tiền
đề để cùng nhau phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội. Sau hơn 40 năm hình thành và
phát triển thì sự hợp tác, liên kết trong khuôn khổ ASEAN ngày càng mở rộng, từ 5
nước thành viên ban đầu đến nay Hiệp hội đã đưa toàn bộ 10 nước Đông Nam Á vào
một ngôi nhà chung thống nhất.
Đứng trước những thách thức cả về vấn đề chính trị - an ninh, kinh tế và xã hội,
lãnh đạo các nước trong khu vực nhận thấy sự cần thiết phải hợp tác chặt chẽ hơn nữa.
Qua “Tầm nhìn ASEAN 2020” năm 1997, các quốc gia thành viên đã hướng tới ý
tưởng về một Cộng đồng gắn kết với nhau bằng quan hệ đối tác trong phát triển năng
động, một khu vực kinh tế phát triển và một cộng đồng các xã hội đùm bọc lẫn nhau.
Sau đó, ý tưởng này đã được chính thức hoá tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 9
tháng 10/2003, trong Tuyên bố Hòa hợp ASEAN II, khẳng định Cộng đồng ASEAN
được xây dựng trên ba trụ cột là hợp tác chính trị, hợp tác kinh tế và hợp tác văn hoá-
xã hội.
Việc xây dựng Cộng đồng ASEAN là lợi ích và trách nhiệm chung của tất cả các
nước thành viên trong đó có Việt Nam. Từ khi gia nhập đến nay, Việt Nam đã có
nhiều biến chuyển về chính sách đối ngoại và cách nhìn nhận về những vấn đề khu
vực. Việt Nam với tư cách là một bộ phận không thể tách rời của Hiệp hội cũng tán
thành ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN và có nhiều đóng góp vào tiến trình này.
Tuy nhiên nhiều người chưa có được cái nhìn và nhận thức đầy đủ về quan điểm
và thái độ của Việt Nam đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Bài nghiên
cứu này sẽ giúp ta có thêm hiểu biết sâu sắc hơn về vấn đề trên.
Ngay từ đầu, khi thảo luận về đề tài của bài tiểu luận, nhóm chúng tôi đã nhất trí
sẽ không gợi lại những vấn đề nhạy cảm của quan hệ Việt Nam – ASEAN trong quá
khứ, thay vào đó là nhìn nhận và đón đầu tương lai. Bởi vậy, nhóm đã chọn đề tài là

Phần III: Triển khai chính sách đối ngoại của Việt Nam
Trong phần này các nỗ lực tích cực của Việt Nam đối với tiến trình xây dựng Cộng
đồng ASEAN từ khi gia nhập cho đến nay được làm rõ. Cụ thể là đóng góp với từng
trụ cột thông qua các chương trình hành động, các Hội nghị thượng đỉnh cùng với
nhiều đề xuất, sáng kiến mang tính khả thi cao. Có thể nói, đóng góp nổi bật nhất của
Việt Nam được thể hiện rõ nét qua năm Việt Nam làm Chủ tịch luân phiên ASEAN
2010.

Phần IV: Đánh giá chính sách đối ngoại Việt Nam và nhận định về tương lai của Cộng
đồng ASEAN
Phần này, chúng tôi không chỉ nêu những đánh giá chung về chính sách đối ngoại
mà cụ thể hơn là đánh giá về đóng góp của Việt Nam đối với quá trình hình thành
Cộng đồng ASEAN. Đồng thời nhóm cũng nêu ra vị thế của Việt Nam trong
ASEAN và nhận định của Việt Nam về tính khả thi của Cộng đồng trong tương lai.3

I. Khái quát chung về Cộng đồng ASEAN

1. Cơ sở lý luận và quá trình hình thành ý tưởng Cộng đồng ASEAN
1.1 Cơ sở lý luận
Hiện nay có hai luồng tư tưởng chính phân tích những yếu tố cơ bản đảm bảo cho
việc hợp tác trong nội khối ASEAN, hay tiến xa hơn là thành lập Cộng đồng ASEAN
(AC).
Thứ nhất, theo cách tiếp cận của chủ nghĩa hiện thực, cân bằng quyền lực là yếu tố
then chốt duy trì hòa bình và ổn định. Ở Đông Nam Á, ASEAN được thành lập và phát
triển dựa trên những tính toán cân bằng quyền lực của các thành viên. Một khi tập hợp
được với nhau thành một khối thống nhất, các nước Đông Nam Á sẽ có địa vị lớn hơn
trong thương lượng với các cường quốc bên ngoài như Mỹ, Nhật Bản hay Trung Quốc.

tiếp là Trung Quốc ngày càng gia tăng ảnh hưởng tới ASEAN.

1
“Tiến trình xây dựng cộng đồng ASEAN và vai trò của Việt Nam” – Hà Anh Tuấn - Tạp chí Nghiên cứu quốc tế
số 71.
2
4
Để cân bằng với các nước lớn, xác lập cho mình vị thế chủ động, ASEAN phải
xây dựng một Cộng đồng vững mạnh về kinh tế và hợp tác an ninh chặt chẽ. Ngoài ra
các vấn đề về an ninh truyền thống như vấn đề Triều Tiên, Đài Loan hay tranh chấp về
chủ quyền trên biển Đông và các phong trào li khai, xung đột tôn giáo, sắc tộc vẫn đe
dọa lớn tới nền an ninh khu vực. Lại thêm vấn đề chống khủng bố đã đặt ASEAN
trước những nguy cơ mới.
Về kinh tế, sự vươn lên mạnh mẽ của Trung Quốc và Ấn Độ, sự tăng cường ảnh
hưởng của Nhật Bản, Mĩ trở thành những thách thức lớn đối với các nước ASEAN.
Cuộc khủng hoảng tài chính, tiền tệ năm 1997 để lại những hậu quả nghiêm trọng.
Tiến trình hợp tác trong lĩnh vực kinh tế được khởi động từ đầu những năm 90 song
vẫn chưa có được nhiều tiến triển gì lớn. Nhiều nhà đầu tư vẫn nhìn ASEAN như một
nền kinh tế biệt lập, chia nhỏ với 10 thành viên.
Đứng trước những vấn đề như vậy, vấn đề hợp tác ở mức độ cao hơn trong
ASEAN là một vấn đề rất bức thiết. Hợp tác, liên kết cao hơn nữa sẽ giúp các nước
ASEAN tránh khỏi tình trạng tụt hậu về kinh tế và nâng cao vai trò, vị thế của mình
trên trường quốc tế.
Ý tưởng "Cộng đồng ASEAN" được nêu ra trong Tuyên bố về Tầm nhìn ASEAN
2020 tại Kuala Lumpur năm 1997. Sau đó, ý tưởng này đã được chính thức hoá tại Hội
nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 9 tháng 10/2003, trong Tuyên bố Hoà hợp ASEAN II
(Tuyên bố Bali II) khẳng định Cộng đồng ASEAN được xây dựng trên ba trụ cột là


5
chặt chẽ hơn và ràng buộc pháp lý hơn. Đẩy nhanh tiến trình xây dựng cộng đồng và
khẩn trương đưa Hiến chương vào cuộc sống là trọng tâm hợp tác ASEAN trong
những năm tới.
42.2 Các trụ cột của Cộng đồng ASEAN
Về cơ cấu của Cộng đồng ASEAN bao gồm ba trụ cột: Cộng đồng chính trị - an
ninh (APSC), Cộng đồng kinh tế (AEC) và Cộng đồng văn hóa xã hội (ASCC).
Ý tưởng xây dựng Cộng đồng An ninh ASEAN (ASC) lần đầu tiên được
Indonesia đưa ra nhằm tạo nên một sự cân bằng giữa các hợp tác chính trị và kinh tế
của ASEAN, biến ASEAN từ “cơ chế quản lý xung đột” sang “cơ chế giải quyết xung
đột”. ASC không hướng tới một thỏa thuận quốc phòng, một liên minh quân sự hay
một cộng đồng với chính sách an ninh và đối ngoại chung. ASC được thực hiện dựa
trên khái niệm an ninh toàn diện cho tất cả các nước thành viên; tuân thủ các nguyên
tắc cơ bản của ASEAN như nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp vào công việc
nội bộ của nhau. Ban đầu, ASEAN dùng tên gọi Cộng đồng An ninh cho đến sau khi
có Hiến chương (2007), Cộng đồng An ninh ASEAN mang tên gọi mới là Cộng đồng
Chính trị-An ninh ASEAN (APSC) để phản ánh đúng tính chất của trụ cột này là hợp
tác chính trị-an ninh ASEAN. Để đảm bảo tính chính xác, tên gọi ASC dưới đây sẽ
được sử dụng khi đề cập đến các sự kiện diễn ra trước khi có Hiến chương.
AEC là một cộng đồng kinh tế với sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu
tư và các nguồn vốn, lao động có kỹ năng. Ý tưởng về việc xây dựng cộng đồng này là
do Philippines và Indonesia đề xướng nhằm hướng tới một cộng đồng Kinh tế ASEAN
vào năm 2015. Mục tiêu của AEC là: Thiết lập một thị trường chung để tăng cường
khả năng cạnh tranh của nền kinh tế khu vực; thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các
nước thành viên và tăng cường hội nhập của khu vực vào nền kinh tế thế giới.
ASCC được xây dựng với mục tiêu xây dựng một cộng đồng của các xã hội quan

mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015.
6

Nhìn chung, nội dung Hiến chương là kết quả của quá trình đàm phán kéo dài và
phức tạp, đã thể hiện khá cân bằng và dung hòa quan điểm của các nước thành viên,
phản ánh mức độ “thống nhất trong đa dạng” của ASEAN vào thời điểm hiện nay.
Những nguyên tắc cơ bản và phương thức hoạt động chủ đạo của ASEAN như không
can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, ra quyết định bằng tham vấn và đồng thuận
tiếp tục được đảm bảo trong nội dung của Hiến chương. Những điểm mới chủ yếu là
về đổi mới về tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động của ASEAN và trao tư cách
pháp nhân cho tổ chức ASEAN.
Tóm lại đây là một văn kiện lịch sử của ASEAN, và là một trong những mốc phát
triển quan trọng của Hiệp hội, là nền tảng trong tiến trình xây dựng AC. Bởi Hiến
chương đã khẳng định lại tính chất của ASEAN là một tổ chức hợp tác khu vực liên
chính phủ và nguyên tắc bình đẳng chủ quyền của các nước thành viên (không phải là
tổ chức siêu quốc gia như Liên minh Châu Âu).
7

6
“Hiến chương ASEAN và việc xây dựng cộng đồng ASEAN” – Nguyễn Hùng Sơn – Tạp chí nghiên cứu quốc tế
số 4 (79) (tháng 12/2009).
7
7


Họ muốn hội
nhập khu vực của ASEAN được đưa lên mức cao nhất của tiến trình hội nhập khu vực
như liên minh châu Âu hiện nay. Còn Indonesia thì cho rằng AC có ý nghĩa không chỉ
là chia sẻ mục đích, nguồn lực mà cả sự chia sẻ giá trị. Indonexia cho rằng cần phải
hội nhập đến mức xây dựng được “ý thức chúng ta” (we-feeling) giữa các thành viên
và nuôi dưỡng ý thức này đủ mạnh để có thể giải quyết một cách hòa bình và thân
thiện các tranh chấp hiện đang tồn tại.
10
Tuy có một số nét khác biệt với quan điểm của
một số thành viên ASEAN khác, nhưng Việt Nam và các nước này đều hiểu AC là
cộng đồng các quốc gia độc lập, cùng chia sẻ những lợi ích chung trong hòa bình và
phát triển ở Đông Nam Á.
Thứ hai, AC là một cộng đồng mở tức là mở rộng hợp tác, mở cửa cho sự tham gia
của các các nước bên ngoài chứ không phải là một tổ chức khép kín. Quan điểm này
của Việt Nam không có gì khác so với các nước ASEAN khác.

8
Trích lời của phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm trong bài viết “Hợp tác chính trị - an ninh ASEAN: Việt Nam sẽ
nỗ lực hết mình”. Đặc san báo Thế giới và Việt Nam, Hà Nội (8/2007).
9
“Philippines và tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN” - Võ Xuân Vinh - tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á
9/2007, T27.
10
“Indonexia và tiến trinh xây dựng Cộng đồng ASEAN” - Lê Thanh Hương - tạp chí ngiên cứu Đông Nam Á
9/2007, T14.
8
Thứ ba, AC hướng mạnh tới người dân, phục vụ và nâng cao cuộc sống của người


Cộng đồng chính trị - an ninh (APSC), cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC), cộng
đồng văn hóa-xã hội (ASCC) là ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN. Đối với ba trụ cột
này, Việt Nam cũng có những quan điểm rất rõ ràng. Khác với các nước thuộc
ASEAN 5, Việt Nam không quan tâm nhiều đến việc bổ sung ý nghĩa cho các khái
niệm về các trụ cột mà tập trung làm rõ mục tiêu và tính chất của chúng.
Trong phát biểu của phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm nhân kỉ niệm 40 năm ngày
thành lập ASEAN
14
, phó Thủ tướng cho rằng:
Thứ nhất, đối với APSC, Việt Nam khẳng định APSC là bước phát triển cao hơn
của hợp tác chính trị, an ninh ASEAN, với sự tham gia, đóng góp xây dựng của các
đối tác bên ngoài.
15
Mục đích của ASEAN không phải là tạo ra một khối phòng thủ
chung như NATO hay SEATO trước kia mà mục tiêu là tạo dựng một môi trường hòa
bình và an ninh cho phát triển ở khu vực. Như vậy khái niệm về APSC của Việt Nam
giống với khái niệm mà ASEAN đưa ra.
Thứ hai, đối với AEC, Việt Nam không hề thay đổi mục tiêu và bản chất của AEC
theo quan điểm mà đã được các nước ASEAN nhất trí. Mục tiêu của AEC vẫn được
xác định là: “tạo ra một thị trường chung duy nhất và cơ sở sản xuất thống nhất trong

11
Hiến chương ASEAN
12
Trích trả lời phỏng vấn của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho Thông tấn xã Việt Nam ngày 22/11/2007.
13
Thông điệp của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng gửi nhân dân các nước ASEAN.
14
Đặc san của báo “Thế giới và Việt Nam”, số ra nhân kỉ niện 40 năm ngày thành lập ASEAN.

tập trung giải quyết các vấn đề liên quan đến bình đẳng, công bằng xã hội, bản sắc văn
hóa, môi trường, tác động của toàn cầu hóa và khoa học công nghệ”.
18
Hơn nữa, Việt
Nam đặc biệt quan tâm đến thu hẹp khoảng cách phát triển bên trong ASEAN.

3. Chính sách đối ngoại Việt Nam đối với việc xây dựng Cộng đồng ASEAN

Từ đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (1986), Việt Nam đã có sự đổi mới trong
tư duy đối ngoại trong đó có sự đổi mới chính sách với các nước ASEAN nhằm hướng
tới giảm bớt căng thẳng để giúp Việt Nam có điều kiện hòa bình phát triển kinh tế.
Năm 1995, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 7 của ASEAN đã đánh dấu
một bước tiến quan trọng trong quan hệ giữa Việt Nam và ASEAN, đồng thời góp
phần đưa Đông Nam Á thành một tổ chức khu vực hòa bình, ổn định và thịnh vượng,
tạo điều kiện thuận lợi để tiến đến xây dựng Cộng đồng ASEAN và thúc đẩy hợp tác ở
khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Tại các kì đại hội Đảng VIII (1996) đến đại hội Đảng X (2006), trong các văn
kiện, Đảng và nhà nước ta vẫn nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, chính
sách đối ngoại rộng mở, đa dạng hóa, đa phương hóa theo tinh thần Việt Nam “muốn
làm bạn” sau đó là “sẵn sàng làm bạn và làm đối tác tin cậy” (Đại hội Đảng IX (2001)
và được nhấn mạnh tại đại hội Đảng X).

16
“ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới” - Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm - Báo Nhân dân 8/8/ 2008.
17
Bài phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng về đầu tư và kinh doanh tổ chức tại Singapore ngày
18/11/2007.
18
“ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới” - Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm - Báo Nhân dân 8/8/ 2008.


chẽ, đoàn kết và thống nhất, có vai trò và vị thế quốc tế quan trọng là hoàn toàn phù
hợp với lợi ích cơ bản và lâu dài của Việt Nam.
Gia nhập và tham gia hợp tác ASEAN đã và sẽ mang lại cho Việt Nam nhiều lợi
ích quan trọng và thiết thực cả về chính trị, an ninh, kinh tế, văn hóa, xã hội và đối
ngoại mà bao trùm là tạo môi trường quốc tế thuận lợi cho xây dựng, bảo vệ đất nước
cũng như hỗ trợ Việt Nam hội nhập nhanh chóng và hiệu quả hơn vào khu vực và quốc
tế. Chính vì lẽ đó, ASEAN, xét về hợp tác song phương và đa phương, là một bộ phận
trong tổng thể chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa, chủ
động hội nhập khu vực và quốc tế của nhà nước ta.
Phó Thủ tướng cũng chỉ rõ rằng chúng ta cần tiếp tục làm hết sức mình trong việc
xây dựng Cộng đồng ASEAN thành công năm 2015 và đưa Hiến chương ASEAN đi
vào cuộc sống. Trong hợp tác ASEAN, chúng ta cần tham gia tích cực, chủ động và có
trách nhiệm hơn nữa. Chúng ta cần tích cực tham gia mọi hoạt động của Hiệp hội, đề
xuất thêm nhiều sáng kiến và biện pháp để giải quyết các vấn đề và tăng cường tình
đoàn kết hữu nghị trong ASEAN. Chúng ta cần có sự đổi mới và chuẩn bị tốt trong nội
bộ để nâng cao hiệu quả tham gia hợp tác ASEAN, cả về tổ chức bộ máy, phương thức
hoạt động và nguồn lực; cần có sự phân công rõ ràng và phối hợp chặt chẽ giữa các bộ
ngành và cả các cơ quan đảm nhiệm vai trò điều phối trong từng trụ cột của AC. Cần

19

20
“ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới và phương hướng tham gia của Việt Nam” - Phạm Gia Khiêm -
tạp chí nghiên cứu quốc tế số 73.
“Phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhân dịp 41 năm thành lập ASEAN” - tạp chí nghiên cứu quốc tế
số 73.
11

Thứ hai, Việt Nam đã tham gia đầy đủ, tích cực và có những đề xuất, sáng kiến cụ
thể trong các Hội nghị Thượng đỉnh, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao, Bộ trưởng Kinh
tế, các hội nghị khác liên quan đến AC và các trụ cột:
Trên cương vị chủ trì Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 6 tại Hà Nội năm 1998,
Việt Nam đã cùng ASEAN xây dựng các bước đi và biện pháp cụ thể nhằm hiện thực
hóa viễn cảnh được nêu trong Tầm nhìn 2020, thể hiện trong Chương trình Hành động
Hà Nội (HPA) thực hiện trong giai đoạn 6 năm 1998-2004 bao gồm những hành động
vừa cụ thể nhưng cũng rất toàn diện như tăng cường hợp tác và liên kết kinh tế khu
vực, phát triển khoa học-công nghệ, cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, bảo vệ
môi trường, tăng cường hợp tác duy trì hòa bình, an ninh ở khu vực cũng như đề cao
vai trò, vị thế quốc tế của ASEAN, nâng cao nhận thức về ASEAN…
Việt Nam đã đảm nhiệm chức Chủ tịch ủy ban Thường trực ASEAN (ASC) và Chủ
tịch Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) từ tháng 7-2000 đến hết tháng 7-2001 và đã đề
xuất chủ đề chung của các Hội nghị là "ổn định, đoàn kết, tăng cường liên kết kinh tế
và mở rộng hợp tác". Trong nhiệm kỳ gần một năm, tuy là thành viên mới và lần đầu
tiên giữ cương vị Chủ tịch ASC và ARF, Việt Nam đã tích cực chủ động triển khai các 12
hoạt động như cuộc họp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 34 (AMM), Diễn đàn
Khu vực ASEAN lần thứ 8 (ARF), Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao (PMC) và Hội nghị
hợp tác sông Mê Công và sông Hằng.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh lần thứ 13 họp tại Singapore tháng 11/2007, Việt Nam
đã nỗ lực đấu tranh để duy trì các nguyên tắc cơ bản của Hiệp hội, đặc biệt là nguyên
tắc “đồng thuận” và “không can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác”; hướng
đến thúc đẩy đoàn kết nội bộ ASEAN và tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng
AC.
21

Một đóng góp quan trọng khác trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN đó là

Đối với vấn đề tranh chấp ở biển Đông – một vấn đề an ninh phức tạp và nhạy
cảm, Việt Nam bày tỏ rõ lập trường nhất quán cùng các bên hữu quan giải quyết thông
qua đàm phán thương lượng hòa bình. Việt Nam đã đưa ra sáng kiến và nỗ lực cùng
Philippines soạn thảo dự thảo Bộ Quy tắc ứng xử ở biển Đông (COC-7/1999). Tại Hội
nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 8 (Phnompenh – 11/2002), Tuyên bố Ứng xử ở
biển Đông được ASEAN và Trung Quốc thông qua. Qua những điều trên, có thể thấy

21
“Việt Nam và công cuộc xây dựng Cộng đồng ASEAN” – Nguyễn Thu Mỹ, Lê Phương Hòa – Tạp chí nghiên
cứu Đông Nam Á 7/2008.
22
“Hướng tới cộng đồng an ninh ASEAN: Triển vọng và vai trò của Việt Nam” – Luận Thùy Dương – Tạp chí
nghiên cứu quốc tế số 62 (9/2005).
23
“Hướng tới cộng đồng an ninh ASEAN: Triển vọng và vai trò của Việt Nam” – Luận Thùy Dương – Tạp chí
nghiên cứu quốc tế số 62 (9/2005). 13
rằng Việt Nam luôn tỏ rõ thái độ có trách nhiệm và luôn cố gắng cùng ASEAN đưa ra
những nguyên tắc ứng xử hợp lý giữa các bên hữu quan, hướng tới duy trì và củng cố
môi trường hòa bình, an ninh khu vực vì mục tiêu phát triển.
24

Diễn đàn an ninh khu vực (ARF) là công cụ duy trì hòa bình và an ninh trong khu
vực, đồng thời cũng là một nhân tố quan trọng trong quá trình xây dựng ASPC. Sau 17
năm tham gia ARF, Việt Nam đã chủ động đề xuất nhiều sáng kiến, tham gia soạn
thảo nhiều văn bản, chủ trì thành công nhiều hoạt động của ARF. Các hoạt động này
của Việt Nam được các nước trân trọng và đánh giá cao. Việt Nam cũng đã đi đầu
trong quá trình cải tiến bộ máy, kiện toàn tổ chức, nâng cao hiệu quả hợp tác của ARF,

nước thông qua “Tuyên bố Hà Nội”; triển khai “Sáng kiến liên kết ASEAN” (IAI) vào
năm 2001 và đóng góp vào chương trình hợp tác tiểu khu vực trong khuôn khổ
ASEAN như chương trình Hợp tác Tiểu vùng sông Mê Công mở rộng (GMS). Bên
cạnh đó, Việt Nam đã khởi đầu chương trình hợp tác dọc hành lang Đông Tây (WEC).
Tất cả những chương trình này đều hướng đến nhằm mục đích thu hẹp khoảng cách

24
“Việt Nam với hợp tác, liên kết ASEAN trong lĩnh vực chính trị-an ninh” – Nguyễn Hoàng Giáp – Tạp chí
nghiên cứu quốc tế số 74 (9/2008).
25
“Việt Nam với hợp tác, liên kết ASEAN trong lĩnh vực chính trị-an ninh” – Nguyễn Hoàng Giáp – Tạp chí
nghiên cứu quốc tế số 74 (9/2008).
26
Bài viết của Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng - Chủ tịch Hội đồng Cộng đồng Kinh tế ASEAN.
/>kinh-te-ASEAN-2010-va-dong-gop-cua-Viet-Nam-tren-cuong-vi-Chu-tich-HDKT-ASEAN. 14
phát triển giữa các nước thành viên mới là Campuchia, Lào, Myanmar,Việt Nam
(CLMV) và các nước thành viên cũ của ASEAN; đồng thời nhằm hướng đến một khu
vực ổn định và thịnh vượng bền vững.

3. Đối với Cộng đồng Văn hóa – xã hội ASEAN

Kể từ khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã cùng với các nước tiến hành nhiều
chương trình và hoạt động thúc đẩy Cộng đồng Văn hóa- Xã hội (ASCC) trong khu
vực. ASCC với mục tiêu cơ bản là góp phần xây dựng một Cộng đồng ASEAN lấy
con người làm trung tâm và có trách nhiệm xã hội nhằm xây dựng tình đoàn kết và
thống nhất bền lâu giữa các quốc gia và dân tộc ASEAN. Để thực hiện mục tiêu, tại
Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN 14 tại Thái Lan năm 2009, nhà lãnh đạo Việt Nam

2010 có ý nghĩa quan trọng khi Việt Nam đảm nhiệm cương vị Chủ tịch luân phiên
ASEAN. Trong suốt một năm qua, Việt Nam đã tổ chức và điều hành trôi chảy nhiều
sự kiện quan trọng của ASEAN gồm hai đợt Hội nghị Cấp cao (ASEAN-16 và

27
Bài viết của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội – Nguyễn Thị Kim Ngân – Thông tấn xã Việt
Nam. />van-hoaxa-hoi-ASEAN/4664735.epi
28
“Việt Nam và công cuộc xây dựng Cộng đồng ASEAN” – Nguyễn Thu Mỹ, Lê Phương Hòa – Tạp chí nghiên
cứu Đông Nam Á 7/2008.
15
ASEAN-17), các hoạt động của Quốc hội (Đại hội đồng Liên nghị viện ASEAN –
AIPA), hơn 10 Hội nghị cấp Bộ trưởng tiêu biểu như Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao
ASEAN và các hội nghị liên quan tại Đà Nẵng; trên 20 Cuộc họp cấp quan chức liên
quan đến cả chính trị-an ninh, kinh tế và văn hoá-xã hội, cũng các hoạt động của các tổ
chức quần chúng (Diễn đàn Nhân dân ASEAN) và doanh nghiệp (Hội nghị Thượng
đỉnh về Kinh doanh và Đầu tư ASEAN), … Chúng ta đã điều hành các Hội nghị đi vào
thảo luận thực chất với không khí xây dựng và đạt được đồng thuận cao trong nhiều
vấn đề quan trọng. Đặc biệt, chúng ta đã xử lý khéo léo trên cơ sở tham vấn chặt chẽ
với các nước liên quan và tạo được quan điểm chung rộng rãi về nhiều vấn đề phức tạp
có liên quan trực tiếp đến ASEAN như tình hình Biển Đông, Myanmar, Thái Lan, bán
đảo Triều Tiên, … Bên cạnh đó, Việt Nam đã hoàn thành tốt vai trò Phó Chủ tịch Diễn
đàn an ninh khu vực (ARF), Chủ tịch Nhóm đặc trách về thu hẹp khoảng cách phát
triển (IAI), điều phối quan hệ đối thoại ASEAN-Canada đạt kết quả thiết thực. Ngoài
ra, Việt Nam đã vận động thành công để thay mặt ASEAN tham dự Cấp cao G.20 tại
Canada và Hàn Quốc, và đã có những đóng góp quan trọng và thiết thực cho kết quả
của các Hội nghị này trên cơ sở tham vấn chặt chẽ với các nước ASEAN khác.

29
“Ngoại giao Việt Nam tích cực, chủ động hội nhập quốc tế vì sự phát triển bền vững của đất nước” - Phó Thủ
tướng Chính phủ - Ủy viên Bộ Chính trị - Bộ trưởng Bộ Ngoại Giao Phạm Gia Khiêm. 16
chính trị đối ngoại, nội dung kinh tế được tăng cường trong các chuyến thăm và tiếp
xúc cấp cao. Công tác ngoại giao văn hóa đã có nhiều khởi sắc, hỗ trợ hiệu quả cho
việc triển khai các hoạt động của ASEAN, từng bước chuẩn hóa các tiêu chí và hoạt
động văn hóa đối ngoại để áp dụng rộng rãi trong và ngoài nước.

1.2 Đánh giá về đóng góp của Việt Nam
Mặc dù việc xây dựng Cộng đồng ASEAN nói chung, đặc biệt là AEC, là một
mục tiêu khá lớn đối với một nước có trình độ phát triển kinh tế chưa cao như Việt
Nam, nhưng nước ta đã tích cực tham gia vào tiến trình xây dựng chung. Cho thấy
Việt Nam đã thật sự coi mình là một phần không thể tách rời của ASEAN.
Trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, Việt Nam đã có những đóng góp
không nhỏ. Từ vị trí là thành viên thứ 7 của ASEAN, Việt Nam đã nỗ lực đóng góp hết
mình, một cách toàn diện. Những đóng góp đó không chỉ thể hiện trong quá trình xây
dựng và phát triển ý tưởng AC và các trụ cột của nó mà cả trong quá trình hiện thực
hóa ý tưởng đó, khi nó đã được thông qua và trở thành mục tiêu phấn đấu của toàn
Hiệp hội.
Không chỉ tiến hành các hoạt động sôi nổi, cụ thể để góp phần hiện thực hóa AC,
Việt Nam còn cố gắng truyền tải các nội dung, ý tưởng về AC và các trụ cột tới nhân
dân Việt Nam qua các phương tiện thông tin đại chúng. Việt Nam đã và đang đưa
ASEAN tới gần nhân dân hơn và làm cho tầm nhìn ASEAN trở thành tầm nhìn của
nhân dân Việt Nam, đúng như tinh thần của ASEAN.
Các nước là thành viên ban đầu như Indonesia, Malaysia, Philippines và
Singapore, là những nước đề xuất các trụ cột của AC và là tác giả chính của các
Chương trình Hành động về ASC, AEC, ASCC. Việt Nam tham gia sau với tư cách là

năm 2010, Việt Nam đã được thừa nhận như một trong những nước có nhiều đóng góp
tích cực tới sự trưởng thành và phát triển của Hiệp hội. Từ vị trí của nước mới gia
nhập, Việt Nam giờ đã là thành viên nổi bật của ASEAN và có tiếng nói ngày càng
quan trọng. Đồng thời, Việt Nam được đánh giá là nhân tố đoàn kết nội bộ trong
ASEAN. Trích lời ông Marty Natalegawa, Bộ trưởng Bộ Ngoại Giao Indonesia: “Việt
Nam nên hãnh diện vì là thành viên của ASEAN trong 15 năm qua, vì Việt Nam
không những là thành viên có nhiều đóng góp tích cực mà còn là một lãnh đạo chủ
chốt trong khối ASEAN và đã thể hiện tốt vai trò của mình”.
Có thể thấy, cùng với những thành tựu phát triển trong nước và sự tích cực, chủ
động hợp tác trong khu vực, Việt Nam đang ngày càng có vị thế vững vàng hơn trong
tiến trình hội nhập ASEAN. 2. Nhận định của Việt Nam về tương lai của Cộng đồng ASEAN

Nhìn về tương lai, vượt lên trên rất nhiều khó khăn thách thức, với sự nỗ lực
không ngừng và ngày một lớn của Việt Nam nói riêng và các nước ASEAN nói chung,
triển vọng về Cộng đồng ASEAN được hình thành năm 2015 là khả thi. 6 nước
ASEAN cũ đã cơ bản thực hiện mức thuế quan 0%, 4 nước còn lại sẽ hướng tới chỉ
tiêu này vào 2015. Một thị trường ASEAN với hơn 580 triệu dân, GDP trên 1500 tỉ
USD và trao đổi thương mại trên 1700 tỉ USD đang ngày càng phát huy các tiềm năng
của mình, cũng như vai trò của liên kết Đông Á. Theo đánh giá của Thứ Trưởng Bộ
Ngoại Giao Việt Nam Phạm Quang Vinh, từ Hiến chương ASEAN và Lộ trình Cộng
đồng, có thể phác họa ra những nét chính sau: Đến 2015, ASEAN sẽ trở thành một
cộng đồng gắn kết trên cả ba trụ cột chính trị- an ninh, kinh tế và văn hóa xã hội. Cộng
đồng ASEAN tiếp tục dựa trên nền tảng căn bản liên chính phủ, nhưng tính gắn kết
các mặt sẽ ngày càng cao và đi vào chiều sâu. Bước đột phá có thể cảm nhận được
ngay vào 2015 là ở cộng đồng kinh tế, với mục tiêu căn bản là đưa ASEAN trở thành
một thị trường duy nhất và không gian sản xuất thống nhất. Việc xây dựng Cộng đồng
ASEAN còn tiếp tục kể cả sau 2015.

đột phá trên con đường hợp tác, liên kết giữa các nước Đông Nam Á.
Với tư cách là một nước thành viên, trong tiến trình phát triển của Hiệp hội, nhất là
với công cuộc xây dựng Cộng đồng ASEAN, Việt Nam đã tham gia rất tích cực, có
những hành động cụ thể và đem lại nhiều kết quả tốt không chỉ trên lĩnh vực chính trị,
an ninh mà còn trên lĩnh vực kinh tế và văn hóa, xã hội, phản ánh nỗ lực và vai trò của
Việt Nam - một “thành viên chủ động, tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc
tế”.
Hiện nay, các nước ASEAN đã coi Việt Nam là một thành viên đáng tin cậy và có
trách nhiệm cao trong khu vực. Với vai trò, vị trí đang ngày càng được củng cố trong
hợp tác ASEAN đặc biệt qua năm chủ tịch ASEAN năm 2010, ta cần phải tích cực,
chủ động, linh hoạt hơn nữa, nỗ lực cùng các nước ASEAN giải quyết những vấn đề,
thách thức trong tiến trình hội nhập, liên kết khu vực.
Hơn nữa, qua thực tiễn đánh giá, Việt Nam cũng nhận định công cuộc xây dựng
Cộng đồng ASEAN vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn, thách thức như khác biệt về chế
độ chính trị, văn hóa, xã hội, chênh lệch về trình độ phát triển giữa các quốc gia vẫn
còn tồn tại lại thêm nguyên tắc chủ quyền làm nên đặc trưng của khu vực.
Vậy để góp phần hiện thực hóa ý tưởng cộng đồng, tạo ra được một khu vực hòa
bình, ổn định với những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế, Việt Nam đã,
đang và sẽ tham gia tích cực hơn nữa, chung tay cùng các nước ASEAN hành động vì
một mục tiêu chung: xây dựng cộng đồng ASEAN. Việt Nam sẽ cần phải hợp tác và
đoàn kết với các nước láng giềng ASEAN ở mức độ cao hơn theo phương châm độc
lập tự chủ nhưng vẫn phải có chính sách rộng mở, đa dạng hóa, đa phương hóa, chủ
động hội nhập quốc tế và khu vực cả về kinh tế, chính trị và văn hóa xã hội.
Cộng đồng ASEAN có trở thành hiện thực được hay không? Câu trả lời còn tùy
thuộc vào những nỗ lực, đóng góp của tất cả các nước trong Hiệp hội các quốc gia
Đông Nam Á trong đó có Việt Nam.
19

15) “Chính sách của Malayxia đối với việc xây dựng Cộng đồng ASEAN” – Nguyễn
Văn Hà - tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á 9/2007.
16) “Thông điệp của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng gửi nhân dân các nước ASEAN”.
17) Đặc san của báo “Thế giới và Việt Nam”, số ra nhân kỉ niện 40 năm ngày thành lập
ASEAN.
18) Phát biểu của Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm nhân kỉ niệm 40 năm ngày thành
lập ASEAN
19) “ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới” - Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm -
Báo Nhân dân 8/8/2008.
20) Trong bài phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng về đầu tư và kinh doanh tổ
chức tại Singapore ngày 18/11/2007.
21) “ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới và phương hướng tham gia của Việt
Nam” - Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm - tạp chí nghiên cứu quốc tế số 73.
22) “Phát biểu của Thủ tướngNguyễn Tấn Dũng nhân dịp 41 năm thành lập ASEAN”,
tạp chí ngiên cứu quốc tế số 73. 20
23) “Việt Nam và công cuộc xây dựng cộng đồng ASEAN” – Nguyễn Thu Mỹ, Lê
Phương Hòa – Tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á 7/2008.
24) “Hướng tới cộng đồng an ninh ASEAN: Triển vọng và vai trò của Việt Nam” –
Luận Thùy Dương – Tạp chí nghiên cứu quốc tế số 62 (9/2005).
25) “Việt Nam với hợp tác, liên kết ASEAN trong lĩnh vực chính trị-an ninh” –
Nguyễn Hoàng Giáp – Tạp chí nghiên cứu quốc tế số 74 (9/2008).
26) “Ngoại giao Việt Nam tích cực, chủ động hội nhập quốc tế vì sự phát triển bền
vững của đất nước” - Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm.
27) Trích lời Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam, trưởng SOM Việt Nam Phạm Quang
Vinh trong bài viết: “ASEAN: Hiện thực hóa ước mơ Cộng đồng vào năm 2015”,
Thế giới và Việt Nam, số Xuân Tân Mão 2011.
28) “Hợp tác phát triển Tiểu vùng Mê Công mở rộng và vai trò tác động xây dựng
2137) “Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN)” – Nguồn Bộ Ngoại giao.
/>ml
38) “Mục tiêu và nguyên tắc hoạt động của ASEAN” – Viện nghiên cứu phát triển
Thành phố Hồ Chí Minh.