1

1. PHN M U
1.1 Bi cnh nghiên cu
 các nc đang phát trin, t l dân c b di di liên quan đn các chng trình phát trin
ngày càng cao do nhu cu v c s h tng tng nhanh do các d án (DA) phát trin và mt
đ dân c tng đáng k. Các chng trình tái đnh c (TC) bt buc phi di di toàn b
dân c đn khu vc TC mi, khin làm phá hy cu trúc xã hi và công vic ca nhng
qun th dân c  ni c. Các DA ln thông thng nh hng sâu sc đn ngi dân do
mt đt sn xut (SX) nông nghip (NN), nhà ca, vn và các sinh k khác (Zaman,
1996).
Sau nm 1986, Vit Nam đã có nhng chuyn đi đáng k v kinh t xã hi. Quá trình phát
trin kéo theo đô th hóa ngày càng mnh khin nhu cu đt đai tng nhanh đ đáp ng tc
đ phát trin và nhu cu nhà  ca dân c thành th. Tuy nhiên, do qu đt dành cho phát
trin có hn, quá trình thu hi đt ch yu là chuyn đi t đt NN sang đt s dng cho
mc đích phát trin công nghip và dch v, đc bit trong nhng nm gn đây.
Vic thu hi đt và TC nói chung thng phi đc thc hin trong mt khung pháp lý,
chính sách và hành chính nht đnh. Tuy nhiên, hu ht nhng ngi trong din di di đã
b b li trong quá trình phát trin do nhiu nguyên nhân, đc bit là do qui trình bi
thng, h tr và TC không thc t và phù hp vi nhu cu ca ngi dân đi vi khu
TC mi; mt khác, các qui trình TC thiu c ch giám sát đc lp trong và sau quá trình
thc hin. ây là tình trng chung ca các nc đang phát trin nh Trung Quc, n ,
Thái Lan….
Trung bình mi nm, ngi nông dân Vit Nam phi nhng 74.000 ha đt NN đ xây
dng các công trình nhà , đô th và KCN. Tc đ mt đt NN do quá trình đô th hóa và
bin đi khí hu hin nay là 1% (Ho, 2009). Mt nghiên cu ca Vin Nghiên cu đnh
canh (thuc Liên hip các Hi KH-KT Vit Nam) cho thy, t nm 2000 đn ht 2006, vi
vic m rng ca các khu công nghip (KCN) và khu đô th mi, din tích đt trng lúa
ca c nc đã mt đi 318.400 ha (Trn Lu, Vn Phúc, 2008). Nhiu nông dân b mt
vic làm và cuc sng ca h sau các DA không khá hn, nu nh không nói là t hn.
Nguyên nhân là sau khi nhn đc bi thng và đn ni  mi, ngi nông dân không

Qut, Qung Ngãi, giúp ngi dân b di di  các khu TC nhanh chóng n đnh và tn
dng c hi ci thin cuc sng mi  khu TC. Qui trình mi phi đt đc các tiêu chí:
rút ngn thi gian gii ta và TC; gia tng s tham gia ca ngi dân và tính công bng
3

trong qui trình gii ta, bi thng và h tr TC; phc hi, ci thin thu nhp và cuc
sng ca ngi dân trong các khu TC.
C th hn, nghiên cu s đi vào các mc tiêu sau:
- Da trên thc tin TC  KKT Dung Qut, kinh nghim ca các DA TC trong và
ngoài nc, xem xét tính đy đ ca quy trình đn bù, h tr và TC hin nay ca KKT
Dung Qut Qung Ngãi.
- Xác đnh nhng thiu sót và hn ch trong qui trình hin ti đi vi vic TC, thông
qua các mô t v đi sng kinh t - xã hi ca ngi dân  các khu TC.
- Thông qua các phân tích, đ xut nhng ci tin có th đi vi qui trình đn bù, h tr
và TC  KKT Dung Qut, giúp gim đn mc ti thiu nhng tác đng ca quá trình thu
hi đt đn nhng ngi BAH, gim thi gian đn bù và TC, n đnh cuc sng và phc
hi sinh k cho ngi dân b mt đt.
1.3 Câu hi nghiên cu nghiên cu
Câu hi nghiên cu 1: Qui trình đn bù và TC hin ti  Dung Qut (Qung Ngãi) đã
thc s góp phn phc hi cuc sng ca nhng ngi BAH do b thu hi đt hay cha?
Câu hi nghiên cu 2: Nhng ci tin nào có th tin hành trong qui trình TC ti KKT
Dung Qut (Qung Ngãi) hin ti giúp ngi BAH phc hi thu nhp và đi sng, đt
đc cuc sng tt hn trong dài hn?
1.4 Ý ngha thc tin ca nghiên cu
Vic thu hi đt đ xây dng KKT Dung Qut đã din ra hn 10 nm qua, tuy nhiên, đi
đa s ngi dân BAH, đc bit là nhng ngi sng trong các khu TC đu có cuc sng
t đi. H phi đi mt vi các nguy c tht nghip, ri vào ngng nghèo cng nh các t
nn xã hi xut hin kèm theo vi tht nghip và đô th hóa ca khu vc này. Nghiên cu
ch ra tính cp thit ca mt qui trình TC tt, cng nh xem xét nhng nhc đim và bt
cp trong qui trình gii ta, h tr di di và TC hin ti  KKT Dung Qut, đa ra nhng

tng quan v c s lý thuyt ca TC. Theo hiu bit cá nhân, hu nh cha có mt lý
thuyt hay mt nghiên cu sâu nào v các DA TC  Vit Nam; vì vy, c s lý thuyt v
TC trong nghiên cu này đc xây dng da trên kinh nghim t các DA TC  Vit
Nam và các nc khác, kt hp vi khung pháp lý hin ti đi vi đn bù, h tr và TC 
Vit Nam. Phn 3 cho thy tng quan v TC c  KKT Dung Qut trong 10 nm qua, s
lc v nhng thành tu và thiu sót trong gii ta, đn bù và h tr, TC. Phn 4 da trên
c s lý thuyt đã đc xây dng  phn 2 và các DA TC đã đc thc hin  Vit Nam
5

và các nc khác đ đánh giá, đng thi đa ra các phát hin đi vi qui trình TC hin
ti da trên các s liu thu thp t các điu tra ca HND tnh Qung Ngãi và BQL KKT
Dung Qut. Phn 5 đa ra các đ xut và gi ý chính sách có th giúp ci thin qui trình đ
bù, h tr và TC; đng thi đa ra các bin pháp góp phn phc hi sinh k cho ngi
dân trong các khu TC  KKT Dung Qut, tnh Qung Ngãi.

6

2. C S LÝ THUYT V BI THNG, H TR VÀ TÁI NH C
2.1 Nhng ri ro trong chính sách tái đnh c
 Vit Nam, theo hiu bit ch quan, các nghiên cu v TC và chính sách liên quan còn
rt hn ch. Ngi dân sau khi TC phi đi mt vi nhiu ri ro v KT-XH khin h có
nguy c ri vào ngng nghèo rt cao. Các chính sách qui đnh v tiêu chun xây dng
khu TC cng nh h tr vic làm phc hi SX cho ngi dân hu nh cha đc quan
tâm. in hình là hàng chc ngôi nhà TC dành cho đng bào phi di di khi lòng h
thy đin Bn V  Ngh An b b hoang, đp phá h hng do nhng ngôi nhà này không
phù hp vi nhu cu ca nhng ngi dân sng  đây (Nguyn Duy, Quang Anh, 2010),
ngi dân phi làm nhà tm đ , SX, đi sng rt bp bênh.
Nhiu bng chng thc nghim đã cho thy nhng ri ro mà ngi dân  các khu TC
phi đng đu (Cernea, 1990), khin h tr nên b nghèo hóa sau các DA phát trin. Các
nguy c đó bao gm nguy c mt đt, tht nghip, vô gia c, ri vào ngng nghèo, tng

ngi dân  các khu TC ca các DA thy đin  Vit Nam là rt cao, nht là thy đin
Tuyên Quang vi 98,8% không hài lòng. Các bt cp trong TC các DA thy đin  nc
ta hu ht là do vic thit k mt k hoch TC không đc chú trng nhiu, các k hoch
hành đng (RAP) đn gin, khin lúc thc hin lúng túng và đt ngi dân vào tình trng
đã ri. Qui hoch các khu TC thng đc trin khai rt chm và không đi trc mt
bc, khin ngi dân rt chm n đnh cuc sng. C s h tng  các khu TC vn cha
đm bo nhu cu cuc sng và phc v SX, đc bit là h thng cung cp nc sinh hot
và SX. Công tác chuyn đi ngh nghip và đào to ngh cho đn nay vn t ra không hiu
qu. Vic h tr thng ch thc hin trong vài nm đu, thông qua hình thc tin mt,
không mang tính cht lâu dài; ngoài ra thc t cho thy có rt ít lao đng tham gia đào to
chuyn đi ngh nghip và tìm đc vic làm phù hp (CODE, 2010, p. 81).
Trong vòng bn thp niên qua, hu ht các quc gia đang phát trin đã tin hành rt nhiu
DA, di di mt s lng ln ngi dân. Trung Quc là mt trong nhng nc có hình thc
s hu đt đai ging Vit Nam và quan tâm đn vic phc hi cuc sng ca ngi dân
trong TC t rt sm. Mt DA TC thành công đin hình  Trung Quc và đc WB đa
vào din “thc thi tt” là DA đp thy đin Shuikou (Trung Quc). im quan trng ca
DA này là các nhà TC Trung Quc đã lên k hoch k lng, t chc thc hin và giám
sát công tác TC theo hng h tr ngi dân phc hi đc thu nhp (WB, 1998). Trong
DA TC này, các mc tiêu chính bao gm vic đn bù đy đ cho tt c thit hi v SX,
tài sn và nhà ca, đ to điu kin cho phc hi nn tng SX và mc thu nhp; đ thc
8

hin các mc tiêu này, vic sp xp lao đng da trên đt đc u tiên hàng đu, vic di
di trong khong cách ngn nht và duy trì các cu trúc xã hi làng xã và hành chính đã
tn ti sn. Vic đn bù có th bng tin mt, nhng hu ht là đc đa vào các gói h tr
phát trin làng xã cho cùng các h. Nhng h b mt đt NN đc giúp đ đ khai thác đt
mi, hoc phc hi SX  nông tri khác hay các vic làm phi NN. H thng đn bù này
dn đn vic tr tin mt trc tip cho ngi dân là rt hn ch. Quá trình đn bù nhà ca 
các khu TC đc phân b da trên vic chn ngu nhiên (bng cách quay x s). Nhng
ngi già, ngi tàn tt đu đc chính ph cam kt xây dng nhà min phí. Kt qu cho

TC là phi đm bo đc mc sng c bn ca ngi dân và bo v h tránh khi nguy
c nghèo đói. Goyal (1996) cng cho thy tng đ trách nhim ca chính quyn, có th
đm bo quá trình TC đc tin hành đy đ và thích hp.
Vic thu hi đt, di di và TC cho ngi dân ngày càng cn đc hiu mt cách đa
chiu, kinh t, vn hóa và xã hi; mi khía cnh đu tác đng ln nhau. Nghiên cu ca
Goyal (1996) còn cho thy mt đim quan trng là vic n đnh lâu dài ca ngi dân còn
đc đm bo nu nh s tin đn bù t đt đai và tài sn đc đu t đúng đn. Mt
nghiên cu  n  cho thy trong mt DA làm cng (Jawaharlal Nehru Port  cng
Bombay), 83% s tin đn bù đc các h s dng đ sa nhà, mua sm vt dng và tr
n, ch có 15% s tin này đc dùng đ đu t sinh li. Trong khi đó, mt DA dn nc
khác cho thy hu ht các h đu đu t s tin ca mình vào các mc đích sinh li và tr
nên khá hn. Nhng kinh nghim này cho thy vic đn bù bng tin mt cho đt đai nhà
ca ch đúng v nguyên tc đn bù, tuy nhiên cn phi có các quá trình h tr đ chuyn
nhng khon tin này thành nhng c hi giúp ngi dân kim sng.
2.3 C s pháp lý ca bi thng, h tr vƠ tái đnh c  Vit Nam
Vic bi thng, h tr, TC khi Nhà nc thu hi đt đc thc hin trên c s nhng
vn bn pháp lut đc tóm tt trong (Phng, 2010, tr. 37-48), (CODE, 2010, tr. 38) gm
Lut đt đai nm 2003; Ngh đnh 181/2004/N-CP; Ngh đnh 197/2004/N-CP; Thông
t 116/2004/TT-BTC và 69/2006/TT-BTC c th hóa các qui đnh trong ngh đnh
197/2004/N-CP; Ngh đnh 84/2007/N-CP; Ngh đnh 123/2007/N-CP; Ngh đnh
69/2009/N-CP; Quyt đnh s 66/2009/Q-UBND ngày 31/12/2009. Ni dung các vn
bn pháp lý đc tóm tt  Hp 2.2.
Qua các c s pháp lý v TC nói trên, có th nói các qui đnh hin nay đã rt c th trong
vic bi thng và h tr các chi phí và thit hi do thu hi đt gây nên. Tuy nhiên, các
chính sách v h tr vic làm và chuyn đi ngh nghip vn không c th, thc s giúp
đ ngi dân phc hi sinh k sau khi b mt đi t liu SX, trong khi đó, đây là vn đ mu
10

cht trong TC. ng thi, vn cha có c ch xác đnh nhng thit hi phi vt cht và
cách thc bi thng tng ng, cng nh vic bi thng cho nhng đi tng d b tn

3. TÁI NH C  KHU KINH T DUNG QUT, QUNG NGÃI
3.1 Khái quát v tái đnh c  khu kinh t Dung Qut
KKT Dung Qut nm  tnh Qung Ngãi, thuc khu vc duyên hi min Trung Vit Nam
(Hình 3.1). KKT Dung Qut đc Chính ph Vit Nam quy hoch tr thành mt KKT đa
ngành – đa lnh vc, vi trng tâm là công nghip lc du, hóa du, công nghip nng quy
mô ln (luyn cán thép, đóng tàu, c khí, SX xi mng, ch to ), các ngành công nghip
nh, các dch v tài chính, ngân hàng, du lch, bt đng sn
Hn 140 DA đã đc cp phép hoc chp thun đu t ti KKT Dung Qut, vi tng vn
đng ký khong 10,3 t USD, vn thc hin hn 4 t USD. Mt s nhà máy quy mô ln đã
đc hoàn thành và đang hot đng: Nhà máy lc du Dung Qut vi công sut 6,5 triu
tn du thô/nm và s đc m rng lên công sut 10 triu tn du thô/nm; Nhà máy công
nghip nng Doosan-Vina; Nhà máy đóng tàu Dung Qut; Nhà máy Polypropylene… D
kin đn nm 2012, KKT Dung Qut s thu hút 12 t USD vn đu t, trong đó s vn
thc hin chim khong 60-70%.
1

KTT Dung Qut sau 14 nm xây dng, c s h tng k thut và tin ích xã hi đc đu
t vi khong 5.000 t đng (trong đó vn doanh nghip 60%, vn ngân sách 40%). T
nm 1997 đn nay, KKT Dung Qut đã thc hin trên 200 DA bi thng h tr và TC,
thu hi trên 3.050 ha đt, trong đó 2.820 ha là đt NN do ngi dân canh tác. Có hn
11.000 h b thu hi đt, gn 2.000 h dân ca 9 xã thuc huyn Bình Sn phi di di đn
các khu TC do không còn đt hoc thiu đt SX (Thu, 2009). Thng kê  Bng 3.1 cho
thy s h b thu hi tng đi ln nhng đn nay vic bàn giao đa đim TC cho mt s
h vn cha hoàn tt. Mt khác, din tích thu hi đt NN chim t trng khá cao (khong
60% din tích đt thu hi), tuy nhiên din tích TC đi vi các h dân tng đi thp,
khin các h dân TC không có đt SX, phc hi thu nhp. Cho đn nay, vn cha có mt
nghiên cu c th nào v tình hình TC  KKT Dung Qut.
Ngày 20/01/2011, Th tng Chính ph phê duyt iu chnh quy hoch chung xây dng
KKT Dung Qut đn nm 2025 vi tng din tích nghiên cu quy hoch là 45.332 ha
(Hình 3.2), phn din tích m rng khong 24.280ha và khong 10.752ha din tích mt

là khu TC Bình Thun, Gò ng và Bình ông. Vic đi li  nhng khu này tng đi
khó khn, đc bit là v mùa ma.
Theo Trung tâm Phát trin qu đt Dung Qut
3
, thi gian qua, các h thuc din di di,
TC  KKT Dung Qut đã có nhà  và h tng k thut trong các khu TC tt hn hn so
vi ni  c nhng vn cha đáp ng đc mong mun ni  mi phi tt hn hoc bng
ni  c ca bà con v mi mt, nht là các khu TC phi có ni sinh hot cng đng và
các c s dch v thng mi. Hn na, bình quân mi h dân ch đc b trí t 200-300
m
2
đt đ làm nhà và vn, nên thiu đt canh tác, cuc sng còn nhiu khó khn (Hình
3.3). 3
http://dungquat.com.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=1086:kkt-dung-quat-tai-dinh-cu-don-dau-phat-
trien&catid=38:tin-ni-bt&Itemid=83
13

Qua kho sát các khu TC và ý kin nhân dân cho thy
4
trong 17 khu TC ch có 3 khu là
có c s h tng nh đng giao thông, đin, nc sinh hot, trng hc tng đi đng
b; còn các khu TC khác có c s h tng cha đng b, thiu đin, nc sinh hot, cha
có h thng cp thoát nc, cha có trng hc, xa trm xá, ch, đng giao thông không
đm bo, đc bit các khu TC làm t trc nm 2000 đã đn lúc xung cp nghiêm trng
(ông Hòa, Gò ng). Các khu TC đu cha có đim sinh hot, vui chi cho cng
đng cng nh các c s dch v thng mi phc v cho khu TC. Do tính phân tán ca
các khu TC, vic qui hoch khu dân c và phát trin khu đô th mi giúp ngi dân

nghip khá khó khn. Hin nay, các chính sách h tr hu TC vn cha có hiu qu.
S liu ca BQL KKT Dung Qut kho sát 1.577 h trong 15 khu TC, có 3.243 ngi
trong đ tui lao đng
5
cho thy cht lng ngun lao đng hin nay cha phù hp vi nhu
cu thc t ca các doanh nghip và nhà máy trong KKT Dung Qut, khin cho kh nng
đc tuyn dng ca s lao đng này là rt thp (Bng 3.2a, 3.2b).
i vi vic h tr TC và n đnh cuc sng và thu nhp cho ngi dân thuc din di
di, t nm 2009 đn nay huyn Bình Sn đã soát xét các trng hp ln chim đt, làm
nhà, lu quán trái phép vv… trên c s đó t chc hp dân, công khai cho dân bit, sau đó
chi tr 42,786 t đng tin h tr an sinh xã hi cho 1.258 h theo đúng mc n đnh ca
Tnh. BQL KKT Dung Qut đã kt hp chuyn giao và h tr cho mt s h giúp h làm
n hiu qu hn
6
. Tuy nhiên, hiu qu ca h tr  các khu TC vn cha cao, do phn
ln ngi dân vn còn b đng trong vic chuyn đi ngh nghip cng nh kh nng h
tr to vic làm ti ch ca doanh nghip và chính quyn đa phng còn thp. Phn ln
ngi dân  khu TC vn có đi sng khó khn, phi tiêu xài dn s tin nhn đc t bi
thng và h tr TC, trong tng lai gn, h là nhng ngi có nguy c b ri vào
ngng nghèo cao do vn cha có sinh k n đnh. 5
Báo cáo tng hp s liu v đi sng, lao đng, vic làm ca nhân dân trong 15 khu TC Khu kinh t Dung Qut nm 2009 ca BQL
KKT Dung Qut
6
http://dungquat.com.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=619:cac-khu-tai-dinh-cu-va-khu-dan-cu-o-kkt-dung-quat-
no-luc-phat-trien-ben-vung&catid=38:tin-ni-bt&Itemid=83
15


16

thm chí mt s trng hp t khi bàn giao mt bng đn khi nhn đt TC mt 1 - 2 nm,
to ra nghch lý ngi dân phi di di ra khi khu đt ca h trong khi các khu TC mi
vn cha hoàn thin. Trong qui trình  Hình 4.2, không có qui đnh nht quán v thi gian
nhn tin bi thng, nhn đt TC sau khi có thông báo thu hi đt. Theo ông Nguyn
Sn
7
(PG Trung Tâm phát trin qu đt, BQLKKT Dung Qut), hin nay đ chính sách
TC h tr đc ngi dân, chính sách TC cn phi đi trc, cn phi qui hoch các khu
TC trc khi tin hành gii ta đt đai.
Thi gian gii quyt TC kéo dài s tng thi gian tip xúc vi các ri ro nh đc tng
hp bi Cernea (Cernea, 1990) khin ngi dân b di di b ri vào ngng nghèo. Theo
mt nghiên cu khác (Thomas, 2002), nhng chun b kém v k hoch và thit k các khu
TC ca các DA thy đin đã khin cho ngi dân  châu Phi ni có DA chu nhng thit
hi nng n v kinh t và xã hi. H phi đng đu vi nhng trn lt ln, gây thit mng
nhiu ngi và cha bao gi nhn đc bi thng nhng thit hi do qui hoch kém gây
ra. Cng trong nghiên cu này, Thomas (2002) cho thy chm tr trong vic tr tin bi
thng cng là mt nguyên nhân chính làm nghèo hóa nhng ngi dân BAH. Trong các
DA TC  Nangbeto (1990), ngi dân ch đc nhn tin đn bù sau khi DA TC đã
hoàn tt 3 nm; nhng ngi dân này phi sng trong nhng ngôi nhà tm b, thiu thn
mi th. Cho đn khi h nhn đc tin đn bù, ngi dân đã xây dng đc nhà TC cho
h, tin bi thng đc s dng vào các mc đích khác vi nhng d tính ban đu. Nh
vy, nhng nhân t gây kéo dài thi gian gii ta, đn bù và TC cho ngi dân đu có
kh nng đy ngi dân vào ngng nghèo rt cao.
Mt khim khuyt ln khác ca qui trình TC  KKT Dung Qut là mc đ tham gia ca
ngi dân thp, ch mang tính hình thc. Thông thng, trc khi tin hành gii ta đt
đai, các điu tra v XHH là cn thit. Theo ADB (ADB, 1998), vic thu thp các s liu
này có ba mc đích quan trng: hiu đc đy đ tình trng kinh t xã hi hin ti có th
ngi dân BAH nh th nào, đc bit là nhng tác đng tiêu cc; xác đnh và đánh giá tt

không đng b, dn đn khó khn trong thc hin và thc mc (ch yu là v giá) ca
ngi dân, làm cho tin đ b chm li. Khâu mt nhiu thi gian nht có l th tc và quá
trình xác nhn tài sn, đt đai (hp 4.1). Các th tc hành chính v qun lý đt đai, xây
dng, h tch  đa phng quá rm rà, không giao đúng thm quyn, mt nhiu thi gian
đ gii quyt.  xác lp mt h s bi thng, ngi dân phi ký ít nht 15 ch ký cho
các loi giy t khác nhau (cha k ch ký ca các h có tha đt lân cn nu có bin đng
v đt và ch ký ca chính quyn đa phng và t chc làm nhim v bi thng). Cha
k thi gian nhn h tr, thi gian làm th tc theo khung qui đnh t lúc thông báo thu hi
đn phê duyt phng án bi thng mt khong 146 ngày (BQLKKTDQ, 2011). iu
này làm mt thi gian và ngun lc ca c hai bên. Hin nay, theo báo cáo ca CODE
18

(2010), nhiu khu TC sau 3-5 nm vn cha đc cp giy chng nhn quyn s dng
đt SX gây nh hng đn SX và phc hi sinh k ca ngi dân.
Bên cnh vic t chc thc hin cp đt phc tp và tn kém, thc t các DA TC hin
nay có t l đu t cho TC rt thp: khong 45,8% chi cho phát trin kt cu h tng SX
và đi sng; ch có 4,8% là đu t cho phát trin SX và n đnh đi sng (B NN & PTNT,
2007
8
)
Qua đó cho thy, qui trình TC là qui trình có nh hng trc tip đn li ích ca ngi
dân b di di. Hin nay, qui trình này vn còn nhiu bt cp và nh hng ln đn đi sng
ca ngi dân, gây lãng phí ngun lc xã hi. Cn phi thit k mt chng trình TC
thc s hng đn nhu cu ca ngi dân, đng thi rút ngn thi gian n đnh ca h,
giúp ngi dân hòa nhp tt hn đi vi cuc sng mi.
4.2 i sng kinh t - xã hi ca ngi dơn trong khu tái đnh c
Theo s liu đn bù và bi thng, trong quá trình xây dng KKT Dung Qut, mc h tr
bi thng cho ngi dân  đây là tng đi cao so vi mt bng chung ca đt  các khu
TC khác trong tnh. Quá trình tin hành GPMB tng đi thun li, đa s ngi dân đu
đng tình và nhng đt li cho DA. Tuy nhiên, hin nay, đi sng ca nhng h dân đã di

Bng 4.3 tng hp s liu điu tra v mc đ hài lòng ca ngi dân  khu TC Gò
ng cho thy đa s các h dân có đi sng kém hn ni  c. Các s liu v vic làm,
lao đng và đi sng cng cho thy đi sng ca ngi dân trong các khu TC còn gp
nhiu khó khn. Trong 15 khu TC, còn 40% lao đng qua đào to, 29.7% lao đng cha
qua đào to/ tng s lao đng trong đ tui nhng không có vic làm
10
. Khu TC Gò
ng có 336/537 lao đng trong đ tui 18-45 không có vic làm hoc có vic làm
nhng ch yu là làm thuê theo thi v, không n đnh. Nhng thanh niên trong đ tui lao
đng nhng không có vic làm s dn đn các nguy c t nn xã hi tim n. Bng 4.5
tng hp các điu tra v cuc sng ca ngi dân  khu TC Gò ng, hin là mt trong
nhng khu có c s vt cht, h tng tng đi kém. Hu ht ngi dân  đây đu khng
đnh cuc sng ca h sau TC đu kém hn so vi trc khi có DA. Các nguyên nhân
bao gm thiu đt NN đ SX, khu TC nm quá xa ng trng, c s h tng thiu đng
b (đin, nc, v sinh môi trng,…). Trong khi đó, phn ln ngi dân  đó đu làm
nông, ng nghip. Nhng thanh niên trong đ tui lao đng nhng không có vic làm s có
nguy c cao dn đn các nguy c t nn xã hi tim n (Bng 4.4). Nhu cu ca các h dân
đi vi vic làm đ n đnh cuc sng là rt cp thit.
Nguy c có cuc sng bp bênh ca ngi dân  các khu TC còn do c s h tng  các
khu TC không đng b. Theo báo cáo ca HND tnh Qung Ngãi (2009), mt s DA
cha có đt đ b trí TC, nhng do yêu cu ca DA, dân phi di di, nhà nc cp mt
khon kinh phí thuê nhà  tm cho dân. Trong khi đó, còn 415 trng hp dân không chu
nhn đt TC. Nhng khu TC hin nay cha đ c s h tng thit yu, cha gn vi
khu dân c, không có các điu kin đ phát trin SX kinh doanh dch v nên ngi dân

10
Báo cáo ca BQL KKT Dung Qut, 2010
20

không mun đn khu TC. Nguyên nhân tình trng yu kém ca c s h tng là do tc đ


Ngh đnh 69/2009/N-CP vn cha ban hành c ch, chính sách thc hin đi vi đào to
ngh cho lao đng b thu hi đt SX và TC (Mai, 2010). Ngoài ra, công tác thc hin
chính sách h tr đào to ngh vn cha th hin s quan tâm đi vi lao đng nm thuc
din phi di di. Theo báo cáo ca HND tnh
11
, trong kinh phí gn 28 t h tr đào to
ngh cho lao đng nông thôn t nm 2007, không xác đnh đc kinh phí đã h tr cho lao
đng thuc din di di  KKT Dung Qut cng nh s lao đng đã đc h tr. iu tra
XHH ca HND tnh Qung Ngãi (Mai, 2010) 284 h trong khu TC Gò ng (Câu hi
24 Bng 4.3), có đn 252/284 h không h bit v chính sách h tr đào to ngh. Các h
dân đu phn ánh không nghe ph bin chính sách này t chính quyn hay t các phng
tin thông tin đi chúng (Câu hi 26, Bng 4.3). S lao đng nhn đc h tr chuyn đi
ngh nghip trong khu TC này là rt thp (19/537). T đó cho thy vic ph bin và h
tr chuyn đi ngh nghip cho nhng đi tng trong din phi di di trong KKT Dung
Qut ít đc quan tâm và không hiu qu. Hin vn cha có mt phng thc c th đ
các doanh nghip s dng đt thc hin đy đ vic u tiên nhn 60% lao đng ph thông
 các khu TC vào làm vic nh cam kt ban đu.
Cho đn 31/12/2009, theo s liu ca BQLKKT Dung Qut thng k t các nhà máy, xí
nghip có 8.319 lao đng là ngi Qung Ngãi, riêng lao đng có h khu  huyn Bình
Sn là 4.630 ngi, lao đng thuc din TC trong KKT Dung Qut ch có 394 ngi
(chim 3,4%). Trong đó, hu ht các lao đng này đu t đi kim vic làm ch không
thông qua s h tr t chính quyn đa phng hay c quan chc nng. Có th nói vn đ
nm  s tng tác yu gia các c quan có chc nng.
Báo cáo ca HND (2009) ch ra nhng ngi ngoài đ tui lao đng  các khu TC đu
không có vic làm, tình trng thiu vic làm cao. Nhng ngi trong đ tui lao đng hu
ht xut phát t nông dân, có thu nhp thp và không n đnh (chim 80%). Công tác h
tr đào to ngh hàng nm ca tnh cha cho thy có s gn k vi nhu cu s dng lao
đng ca doanh nghip và nhu cu vic làm ca ngi dân; vì th, ngi lao đng vn
cha có nhiu c hi đc tuyn dng vào làm vic trên mnh đt trc kia ca mình. Mt

nhng ngi có tài sn khác. c bit đi vi tr em còn đang trong đ tui đi hc, vic di
di, TC nh hng rt nhiu đn vic hc. Hin ti, các khu TC  KKT Dung Qut
nm ri rc và nh l, cách xa trng hc khin vic đi hc khó khn. Mc khác, thi gian
TC kéo dài lâu, nh hng rt ln đn vic hc ca hc sinh thuc vùng phi di di;
ngoài ra, thu nhp ca các h b gim sút mnh sau TC và kéo dài, do đó nguy c b hc
ca con em ca h là rt cao. Theo Mahapatra và cng s (1996), t l nghèo đói tng cao
đi vi nhng đi tng tr em b hc. Tuy nhiên vn cha có mt thng kê c th v nh
hng ca TC đi vi vic b hc ca tr em trong các khu TC  KKT Dung Qut.
Ngoài ra, nhng ngi đi làm thuê là nhng đi tng BAH nhiu nht trong qui trình
23

TC. H hu nh không đc nhn thêm quyn li hay đn bù nào v nhng công vic đã
mt đi, sinh k ca h không còn na. ây là nhng đi tng đáng đc quan tâm nht,
trong khi đó, qui trình TC li hu nh không đ cp đn. Vì vy, cn có nhng quan tâm
đúng mc đi vi nhng đi tng này đ to s công bng trong công tác TC cng nh
gim đi các h ly v mt kinh t - xã hi.
24

5. KT LUN VÀ KIN NGH CHÍNH SÁCH
Da trên đánh giá  phn 4, kt hp vi khung lý thuyt xây dng  phn 2, các gii pháp
ci thin qui trình TC  KKKT s tp trung vào vic rút ngn qui trình TC hin ti,
đng thi đc bit chú trng đn khâu TC và hu TC cho ngi dân b mt đt, vi mc
tiêu gim thiu các tác đng tiêu cc ca TC đi vi ngi dân, góp phn đa cuc sng
ca ngi dân b mt đt khá hn so vi ban đu, đng thi thit lp mt qui trình phù hp
đi vi nhng ln TC sau.
5.1 Ci tin qui trình tái đnh c hin ti
u tiên, qui trình TC  KKT Dung Qut ci thin s tham gia ca ngi dân đi vi
toàn b qui trình (Hp 5.1). S tham gia ca ngi dân có th  dng th đng thông qua
các điu tra XHH, hoc ch đng thông qua t vn và tham kho ý kin mt cách toàn din
ngi dân trong các bc ca qui trình TC.

c nng lc ca cán b tham gia công tác TC bng vic đào to các k nng v điu tra,
x lý s liu, gii quyt các xung đt liên quan đn TC s giúp rút ngn rt nhiu qui
trình hin ti. ng thi, phi tng bc gia tng nim tin ca ngi dân bng vic gim
các tiêu cc xy ra trong quá trình thc hin, công bng và tránh nhng thái đ tiêu cc và
các sai phm ca ngi thc hin.
Xut phát t bài hc thành công  Trung Quc (WB, 1998) và n  (Sinha, 1996) cho
thy mt trong nhng yu t quyt đnh trong h tr ngi dân nhanh chóng n đnh cuc
sng là vic chi tr tin đúng thi hn nhng không  dng tin mt. Vì vy, đi vi trng
hp KKT Dung Qut, vic chi tr tin nên thông qua mt tài khon ngân hàng, đng thi,
đa tin đn bù vào các gói h tr khác nh giáo dc và h tr chuyn đi ngh nghip,
phc hi sn xut. Ngoài ra, đ thc hin đc vic chi tr tin đúng thi hn, cn có mt
d toán v ngun tài chính h tr TC đ vic chi tr đc công bng và ch đng.
Ngoài ra, cn phi có mt qui hoch c th mt vùng TC đ ln. Sm qui hoch khu
TC có qui mô s gii quyt đc nhu cu di di ngi dân, mc khác s rt thun tin
cho vic xây dng c s h tng, trng hc bnh vin trong mt khu chung, giúp cht
lng sng  các khu TC tt hn nhiu so vi nhng điu kin hin ti. C s h tng,
đng sá, nc, đin  các khu TC hin ti cn đc cng c xây dng tt, đng thi
nâng cp điu kin môi trng sng  các khu vc này, tránh tình trng ô nhim do rác thi
do sinh hot ca ngi dân và hot đng SX ca h. Bên cnh đó, cn có các chính sách
thu hút s tham gia ca các doanh nghip hot đng trong KKT tham gia vào quá trình h
tr đn bù và TC ca ngi dân  đây; hn na, hot đng SX cng gây nhng nh