B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

CHNG TRÌNH GING DY KINH T FULBRIGHT

PHAN TH N

ÁNH GIÁ TÁC NG CA TÍN DNG I VI
GIM NGHÈO  NÔNG THÔN VIT NAM

Chuyên ngành: Chính sách Công
Mã ngành: 603114LUN VN THC S KINH T

NGI HNG DN KHOA HC:
PGS. TS. NGUYN TRNG HOÀI

TP. H CHÍ MINH – NM 2010

B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

CHNG TRÌNH GING DY KINH T FULBRIGHT

PHAN TH N


ii
MC LC

LI CAM OAN i
MC LC ii
DANH MC CÁC CH VIT TT iv
DANH MC CÁC BNG BIU VÀ S  v
TÓM TT vi
CHNG 1: GII THIU 1
CHNG 2: C S LÝ LUN CA VN  NGHIÊN CU 3
2.1. Khái nim v đói nghèo 3
2.2. Các phng pháp xác đnh nghèo 3
2.2.1. Phng pháp chi tiêu 3
2.2.2. Phng pháp thu nhp 4
2.2.3. Phng pháp xp loi ca đa phng 4
2.2.4. Phng pháp v bn đ nghèo đói 4
2.3. Lý thuyt v thu nhp và các nhân t nh hng đn thu nhp 5
2.4. Lý thuyt v vòng xoáy nghèo đói 6
2.5. Các nhân t nh hng đn mc sng ca h nghèo 9
2.5.1. Vai trò ca tín dng đi vi gim nghèo 10

TÀI LIU THAM KHO 42
PH LC 445

iv
DANH MC CÁC CH VIT TT

AAID
Australian Agency of
International
Development

:
C quan Phát trin Quc t Australia
B LTBXH


VHLSS 2004

Viet Nam Household
Living Standard Survey
:
Kho sát mc sng h gia đình Vit Nam
nm 2004

VHLSS 2006
Viet Nam Household
Living Standard Survey
:
Kho sát mc sng h gia đình Vit Nam
nm 2006

UNDP
United Nations
Development Programme
:
Chng trình phát trin Liên hip quc
USD

:
ng đô la M
WB
World Bank
:
Ngân hàng th gii vi
TÓM TT Nghiên cu này đánh giá tác đng ca tín dng đi vi gim nghèo  nông thôn Vit
Nam da trên s liu điu tra mc sng h gia đình nm 2004 và 2006. im đc bit so
vi nhng nghiên cu trc đây v mi quan h gia tín dng và gim nghèo là nghiên
cu này s dng phng khác bit trong khác bit (DID) kt hp vi hi qui OLS, nh
 vy
phn ánh chính xác hn tác đng ca tín dng đi vi mc sng ca ngi nghèo. Kt qu
nghiên cu ch ra rng tín dng có tác đng tích cc lên mc sng ca ngi nghèo thông
qua làm tng chi tiêu cho đi sng ca h. Tuy nhiên, tín dng không có tác đng ci thin
thu nhp cho ngi nghèo vì vy có th s không giúp ngi nghèo thoát nghèo mt cách
bn vng. Hn na, kh n
ng tip cn tín dng ca ngi nghèo  nông thôn Vit Nam
cng rt thp. Tín dng chính thc mc dù có giá r nhng rt khó đn đc vi ngi
nghèo do nhng th tc rm rà và khong cách xa so vi ngi nghèo. Ngoài ra, nghiên
cu cng tìm thy tác đng tích cc ca giáo dc và đa dng hóa vic làm đn mc sng
ca h nghèo. Da trên nhng kt lun đó, đ tài đã đ xut mt s gi ý chính sách đ ci

Copestake, Sonia Blalotra (2000)  Zambia nhn thy vic cho ngi nghèo vay vn s
giúp h t làm vic cho chính mình, và có vn đ thc hin nhng hot đng kinh doanh
nh mà đây là c hi
đ h thoát nghèo.
Mc dù đã có nhiu nghiên cu v vai trò ca tín dng đi vi gim nghèo  nhiu
nc khác nhau nhng cho đn nay cha có mt đánh giá đy đ nào v tác đng ca tín
dng đi vi gim nghèo  Vit Nam. Hn na, các nghiên cu trc đây ch yu da vào
nghiên cu tình hung hoc phng pháp hi qui đa bin thông thng và d liu chéo.
2

Theo đó, kt qu đc rút ra da vào s so sánh nhng h có vay vi h không vay vn ti
cùng mt thi đim nht đnh nào đó s có nhng hn ch nht đnh, do có th có s khác
nhau trong ni ti nng lc sn xut gia các h.
Nghiên cu này đc thc hin nhm đánh giá tác đng ca tín dng đi vi gi
m
nghèo da trên d liu bng và phng pháp Khác bit trong khác bit kt hp vi hi quy
OLS. Phng pháp này có u đim là tách bch đc tác đng ca tín dng vi tác đng
ca các yu t khác lên mc sng ca h nghèo, va phn ánh đc nhng khác bit v
mt thi gian (trc và sau khi vay vn) va phn ánh đc s khác bit chéo (gia h có
vay và h
không vay).
Mc tiêu ca nghiên cu này là nhm tìm ra mi quan h gia tín dng và mc sng
ca ngi nghèo  nông thôn Vit Nam
da trên nhng c s và bng chng thuyt phc.
Trên c s đó, đ xut nhng gi ý chính sách giúp ci thin đi sng cho ngi nghèo 
nông thôn Vit Nam.
Vì nghèo  Vit Nam ch yu tp trung  nông thôn do đó đ tài ch nghiên cu tác
đng ca tín dng đn mc sng ca h nghèo  nông thôn. D liu mà chúng tôi s dng
đ phân tích là hai b d liu iu tra mc sng h gia đình 2004 và iu tra mc sng h
gia đình 2006.

Trong khi đó, khái nim nghèo đc đa ra ti hi ngh Thng đnh th gii và phát
trin xã hi đc t chc ti an Mch vào nm 1995 cho rng: “Nghèo là nhng ngi có
thu nhp bình quân di mt đô la mt ngày cho mt ngi.” Khái nim này c th hn và
d xác đnh tuy nhiên, có th phù hp vi mt s quc gia nhng mt s
khác thì không.
Nghèo đói theo quan đim ca Liên Hip Quc là “Không có kh nng tham gia vào
cuc sng quc gia, đc bit là v mt kinh t” (Liên Hip quc, 1995).
Theo Ngân hàng th gii, “Nghèo là tình trng thiu thn nhiu phng din, thu
nhp hn ch hoc thiu c hi to thu nhp, thiu tài sn đ đm bo tiêu dùng trong
nhng lúc khó khn, d b t
n thng trc nhng hoàn cnh bt li, ít có kh nng truyn
đt nhu cu đn nhng ngi có kh nng gii quyt, ít đc tham gia vào quá trình ra
quyt đnh, cm giác b x nhc…” (Báo cáo Phát trin Vit Nam 2004).
Mc dù nghèo đc th hin  nhiu khía cnh nh vy và không có mt khái nim
duy nht v nghèo nhng chung quy, nghèo thng th hin trên ba khía cnh chính: có thu
nhp thp hn mc thu nhp bình quân ca dân c, có mc sng không đm bo nhng
nhu cu ti thiu đ tn ti và không có c hi tham gia vào quá trình phát trin ca xã hi.
2.2. Các phng pháp xác đnh nghèo
2.2.1. Phng pháp chi tiêu
Phng pháp này xác đnh các h nghèo da trên chi phí cho mt gi tiêu dùng bao
gm lng thc và phi lng thc, trong đó chi tiêu cho lng thc phi đm bo 2100
calo mi ngi/ngày. Các h đc cho là nghèo nu nh mc tiêu dùng không đt đc
4

mc này. ây là phng pháp đc Tng cc thng kê s dng đ xác đnh h nghèo trong
các cuc điu tra mc sng dân c và điu tra mc sng h gia đình.
2.2.2. Phng pháp thu nhp
ây là phng pháp xác đnh h nghèo da trên tiêu chun v mt mc thu nhp ti
thiu đm bo cho h có mt cuc sng ti thiu. Theo chun nghèo th gii, mt ngi có
mc thu nhp thp hn 1 USD/ngày đc xem là nghèo (chun nghèo 1 đô la). Chun

Có nhiu lý thuyt kinh t gii thích thu nhp đc to ra t đâu và yu t nào có
nh hng quyt đnh đn thu nhp ca ngi lao đng, h gia đình hay các doanh nghip.
Lý thuyt sn xut ca trng phái Kinh t hc c đin cho rng có ba yu t quan trng
nh hng đn thu nhp là đt đai, lao đng và vn vt cht. Tuy nhiên, các nhà kinh t hc
Tân c đin cho rng nhng yu t này ch là đim đu ca câu chuyn, h đã đa ra Lý
thuyt vn nhân lc, Lý thuyt Thu nhp và s phân bit đi x
, Lý thuyt phát tín hiu…
đ gii thích cho ngun gc sâu xa ca s khác bit v thu nhp gia các cá nhân. ó là do
nhng yu t nh: c thù ca ngh nghip, vn nhân lc, nng lc t nhiên, trình đ giáo
dc, s phân bit đi x…
- c thù ca ngh nghip: Trong chng mc nào đó, s khác nhau v thu nhp
gia các cá nhân là đ đn bù cho nhng đc trng ca ngh nghip. Vi nhng yu t
khác không đi, ngi lao đng thc hin nhng công vic nng nhc, nguy him s đc
tr lng cao hn nhng ngi có công vic d dàng, nh nhàng.
- Vn nhân lc: Là s tích ly các khon đu t vào con ngi. Vn nhân lc quan
trng nht là giáo dc. u t vào v
n nhân lc làm tng nng sut lao đng vì vy nhng
ngi có mc trang b vn nhân lc cao hn s nhn đc mc thu nhp cao hn nhng
ngi có mc trang b vn nhân lc thp.
- Nng lc t nhiên: Mi ngi sinh ra có th có nhng nng lc bm sinh khác
nhau và n lc, c hi ca mi cá nhân đ phát trin nng lc đ
ó cng khác nhau. iu này
có th gii thích cho phn ln s khác bit thu nhp gia mi cá nhân mà nhng nhân t
khác không gii thích đc.
- Lý thuyt v phân bit đi x cho rng mt s khác bit v tin lng cng có th
do phân bit chng tc, gii tính hoc mt s nhân t khác. Tuy nhiên, xác đnh mc đ
phân bit là vic làm khó khn vì ngi ta loi tr
nhng khác bit v vn nhân lc và
nhng đc trng ca công vic.
- Lý thuyt phát tín hiu giáo dc cho rng nhng ngi có trình đ cao thng có

nii i
DxD D
n
XXX Xe
ccd n
ccTrong đó, Y là thu nhp, A là hng s; X
i
(i=
1, n
) là các nhân t nh hng đn thu
nhp ca h nh: vn, lao đng, đt đai, trình đ giáo dc…, e là các yu t khác ngoài X
i
.
Ngoài ra, dng hàm bán logarit: LN(Y)=
01122

nn
XX X
dd d d

+
i
g
(Mincer,1974)
hoc dng hàm tuyn tính đa bin: Y=
01122


chóc; kt qu là kit qu sc lao đng và dn đn kinh t gia đình càng suy gim hn, thu
nhp càng thp hn.
Vn đ là làm th nào đ giúp ngi nghèo thoát khi vòng lun qun này? Có th
cung cp cho h nhng phng ti
n có giá tr đ giúp h thoát khi s bn cùng. Quan
trng nht là nhng khon vay tín dng, nó giúp ngi nghèo có vn đ t sn xut, nh đó
đm bo tt hn nhng nhu cu c bn nh lng thc, nc sch…

1
Tham kho t ngun: CRNA Ministries, D án Sea to Sea, Ending the Cycle of Poverty

8

S đ 2. Phá v vòng xoáy nghèo đói bng các khon tín dng
1

Có th phá v vòng lun qun này bng cách giúp ngi nghèo có đc kin thc
và công ngh mi ng dng vào sn xut, hoc cung cp cho h các khon tín dng nh…
Ngoài ra, đm bo sc khe và giáo dc cho tr em s giúp ci thin cht lng và nng
sut lao đng trong tng lai, nh đó vt qua đói nghèo.
2.5. Các nhân t nh hng đn mc sng ca h nghèo
Mc sng ca ngi nghèo đc phn ánh trên nhiu khía cnh nh thu nhp, chi
tiêu đi sng, mc đ tip cn vi các dch v y t, giáo dc… Các nghiên cu thc 1
Tham kho t ngun: CRNA Ministries, D án Sea to Sea, Ending the Cycle of Poverty

10

nghim v nghèo đói đã phân tích và ch ra các nhóm nhân t nh hng đn mc sng ca
ngi nghèo  nhiu ni trên th gii, trong đó tín dng là mt yu t quan trng.
2.5.1. Vai trò ca tín dng đi vi gim nghèo
Vn là đu vào quan trng cho quá trình sn xut, chính vì vy thiu vn là mt trong
nhng nguyên nhân ri vào nghèo, làm cho thu nhp và chi tiêu ca ngi nghèo b hn
ch. Có nhiu vn sn xut và d dàng tip cn đc các ngun vn s to c hi nâng cao
mc sng cho ngi nghèo.
Nhiu nghiên cu ch ra rng tip cn tín dng là điu kin quan trng đ ngi
nghèo tng cng đu t cho sn xut, trang tri chi phí hc hành cho con cái… Nh đó,
nâng cao thu nhp và có c hi thoát nghèo bn vng. Ngân hàng th gi
i (1995) đã
khuyn cáo rng ci thin th trng tín dng là mt chính sách quan trng đ gim nghèo
đói  Vit Nam. Tuy nhiên, cho đn nay, tín dng  nông thôn Vit Nam vn rt kém phát

đng nam n.
Nhìn chung, tín dng cho ngi nghèo đc ng h bi các chuyên gia kinh t vì nó
thúc đy s phát trin kinh t trong dài hn  các vùng khó khn.
2.5.2. Các yu t v nhân khu hc
S nhân khu trong h: Báo cáo Phát trin Vit Nam 2004 ch ra rng nhng h gia
đình càng đông ngi thì thu nhp và chi tiêu bình quân đu ngi càng gim xung.
Dorter Verner (2005), D án Din đàn min núi (2005), Nguyn Trng Hoài (2005) cng
có kt lun tng t v mi quan h nghch bin gia s nhân khu trong h và phúc li
ca ngi nghèo.
T l ph thuc: T l ph thuc là s ngi n theo trên mt lao đng trong h. Các
nghiên cu v nghèo đói ca Ngân hàng th gii và các chuyên gia kinh t phát trin đu
nht trí rng t l ph thuc là mt yu t quan trng quyt đnh s sung túc hay nghèo khó
ca các h gia đình  các đa phng. T l ph thuc càng cao thì phúc li mà mi ngi
trong h nhn đc càng thp, do mt ngi lao đng phi nuôi sng nhiu ngi hn. c
bit là nhng h có nhiu tr em s
có mc thu nhp bình quân đu ngi thp hn nhng
h có ít tr em.
Gii tính ca ch h: Có nhng quan đim trái ngc nhau v mi quan h gia gii
tính ca ch h và nghèo đói. Nhiu nghiên cu ch ra rng nhng h có ch h là nam
thng có thu nhp và chi tiêu bình quân đu ngi cao hn h có ch h là n. Nhng h

gia đình mà v (hoc chng) ca ch h b cht hay li d có mc thu nhp và chi tiêu đu
ngi thp hn nhng h có đy đ c v và chng. Tuy nhiên, theo đánh giá ca UNDP
(1995),  Vit Nam, nhng h do ph n làm ch h không nghèo hn so vi nhng h do
nam gii làm ch.
12

2.5.3. Tình trng vic làm và giáo dc ca h
Nhng h gia đình có nhiu ngi có trình đ cao có kh nng có thu nhp cao hn
nhng h khác do h có th tip cn đc nhng công vic đc tr lng cao hn. Baulch

t là c s đ h nghèo ci thin
cuc sng. Nhng h gia đình có đt đai tt hn (đ dc thp, gn gi vi nhà , có h
thng ti tiêu tt và không nhim mn) s khm khá hn nhng h khác. Nhng h s
13

hu nhiu đt đai có th đa dng hóa loi cây trng, nh đó ci thin mc sng tt hn
nhng h khác.
R. Khandker (2009), GayaTri Datar (2009), Nguyn Trng Hoài (2005) cng khng
đnh din tích đt đai và kh nng tip cn đt đai có nh hng cùng chiu ti mc thu
nhp và chi tiêu ca h nghèo.
T liu sn xut
: i vi các h nghèo  nông thôn, gia súc (trâu, bò, nga, ln
nái…) là mt phn quan trng ca t liu sn xut vì nó cung cp sc cày ba, kéo và phân
bón phc v sn xut. Ngoài ra, ln nái, bò cái… cung cp con ging cho chn nuôi ca h
gia đình.

2.5.5. Các điu kin bên ngoài
iu kin đa lý, giao thông, khong cách đn khu vc trung tâm có tác đng đáng k đn
mc sng ca các h
 gia đình. Báo cáo phát trin Vit Nam, 2004 đã khng đnh rng
nhng h gia đình  vùng sâu, vùng xa có mc chi tiêu đu ngi thp hn nhng h 
đng bng và thành th. Trong báo cáo “Vit Nam – ánh giá s nghèo đói và chin lc”
(1995), World Bank khng đnh c s h tng là yu t có nh hng quan trng ti nng
sut nông nghip, gn lin vi s phát trin vic làm phi nông nghip và thúc đy s tham
gia ca ngi nghèo vào nn kinh t th trng. Nhng ngi dân sng gn c s h tng
có mc sng cao hn và có kh nng tn dng nhng u th ca th trng hn nhng h 
xa.
Nicholas Minot, Bob Baulch kt hp vi Nhóm tác chin lp bn đ
nghèo đói
(2003) cho rng nghèo đói  Vit Nam có mi quan h cht ch vi các yu t đa lí nh

Cp đ cá nhân
Cp đ vùng
Phúc li ca h
nghèo
Thu nhp

Chi tiêu đi s
ng

Sc khe

Nc s

TH TRNG TÍN DNG NÔNG THÔN VIT NAM

3.1. Tiêu chí xác đnh nghèo
Nghiên cu này xác đnh h nghèo da trên s phân loi ca chính quyn đa
phng. Nhng h nghèo là nhng h tr li “Có” đi vi câu hi “H có đc đa phng
xp vào din h nghèo trong nm hay không?” trong điu tra mc sng h
 gia đình 2004.
Mc đích là nhm hn ch s khác bit v kh nng đc hng li t các chính sách khác
ngoài chính sách tín dng gia các h nghèo.
3.2. Phng pháp nghiên cu
 tài ch yu s dng phng pháp đnh lng. S dng phng pháp khác bit
kép (DID) đ đánh giá mc đ tác đng ca tín dng đi vi mc sng ca h nghèo. S
dng phng pháp thng kê mô t đ phn ánh đc đim ca h nghèo và kh nng tip
cn tín dng ca h.
3.2.1. Các phng pháp đc s dng trong các nghiên cu trc
Có nhiu nghiên cu v nghèo đói cho rng tín dng là mt yu t quan trng nh
hng đn mc sng ca ngi nghèo. Tuy nhiên, các nghiên cu đó đu đánh giá tác
đng ca tín dng đi vi thu nhp hay chi tiêu ca h nghèo da vào mô hình hi qui đa
bin thông thng. Mô hình hi qui OLS thng đc các nghiên cu trc s dng là: Y
=
11 2 2 k k
+ X+ X + + X

Trong đó, Y là bin ph thuc thng th hin thu nhp (hoc logarit ca thu nhp)
hay chi tiêu (hoc logarit ca chi tiêu) bình quân đu ngi. Các X
i
(i=
1,k
) là các bin đc
lp gii thích mc đ đóng góp ca các yu t khác nhau đn thu nhp hay chi tiêu bình

Mt gi đnh quan trng ca phng pháp này là hai nhóm này phi có đc đim
tng t nhau vào thi đ
im trc khi áp dng chính sách. Do đó đu ra ca hai nhóm này
phi có xu hng bin thiên ging nhau theo thi gian nu không có chính sách.
Gi Y là đu ra ca chính sách (thu nhp, li nhun, …). Vi T=0 là trc khi có
chính sách, T=1 là sau khi chính sách. Trc khi áp dng mt chính sách hay chng trình
mi, tin hành thu thp thông tin v đu ra (Y) ca c hai nhóm và so sánh xem có s khác
nhau nh th nào. Sau đó, áp dng chính sách lên nhóm tham gia và không áp dng chính
sách lên nhóm so sánh. Khi chng trình kt thúc hoc sau mt thi gian áp dng nht
đnh, thu thp thông tin v đu ra ca hai nhóm này mt ln na. So sánh s khác bit trc
và sau khi có chính sách trong đu ra ca c hai nhóm. Nu có s khác bit trong mc đ
bin thiên trong đu ra gia hai nhóm này thì đó chính là tác đng ca chính sách. Kt qu
này va phn ánh s khác bit v mt thi gian trc và sau khi có chính sách va phn
ánh s khác bit chéo gia nhóm tham gia và nhóm không tham gia. Vì th đc gi là
khác bit trong khác bit (khác bit kép). 17

Phng pháp DID đc mô t c th nh sau:
Vào thi đim trc khi có chính sách, đu ra ca nhóm so sánh là Y
00
(D=0, T=0)
và đu ra ca nhóm tham gia là Y
10
(D=1, T=0). Chênh lch đu ra gia hai nhóm này
trc khi có chính sách là Y
10
-Y
00
(Ngun: Nguyn Xuân Thành, 2006, Phân tích tác đng chính sách công)

 th trên đây mô t phng pháp DID. Gi thit ti quan trng ca phng pháp này là
nu không có chính sách thì đu ra ca nhóm so sánh và nhóm tham gia có xu hng bin
thiên nh nhau. S khác nhau trong bin thiên theo thi gian gia hai nhóm này là do tác
đng ca chính sách hay chng trình mi.
3.2.3. Kt hp phng pháp Khác bit trong khác bit vi hi qui OLS
 đánh giá tác đng ca tín dng đn mc sng ca h nghèo, đ tài s dng
ph
ng pháp DID, trong đó, tín dng đc xem là mt bin chính sách.  tài chn ngu
nhiên hai nhóm h nghèo phù hp vi gi đnh ca phng pháp DID. Nhóm 1, đc gi là
nhóm tham gia, bao gm nhng h nghèo theo phân loi ca đa phng có tham gia vay
vn trong vòng mt nm trong VHLSS 2006 và không vay vn trong VHLSS 2004. Nhóm
u ra, Y
Thi gian, T
Y
00
[D=0]
T= 0
T = 1
Y
01
[D=0]
Y
10
[D=1]
Y
11