TRU'ONG DAI HOC NGOAI THIJONG
KHOA KINH TE VA KINH DOANH QUOC TE
CHUYEN NGANH KINH TE DOI NGOAI
KHOA LUAN TOT NGHIEP
cgiitedtak
CO CHE GIAI QUYET TRANH CHAP OA WTO: THUG TIEN
VA Bill HOC KINH NGHIEM CHO VIllET NAM
l(

"4- r
J-
1

Ho va ten sinh vien

: Pham Thi QuSlih Trang
Lop

: Anh 4
Khoa

: 46
Giao vien hurOng din : GS.TS. Nguyen Thi Mu
Ha NOi, thing 05 nim 2011
LO'I CAM ON
Qua khOa 11.4n nay, em xin dirge chan thanh cam on c6 gido GS. TS. Nguyen
Thi Ma, gido vien huang clan TA' tan tinh giup c16 em tong bit& hoan thanh khOa
luan nay. Em ding xin chan thanh cam an cac thay co gido truemg 41 hoc Ngoai
Thucmg, nhang ngu61 da cung cap cho em nhang kien thirc nen tang quy bau trong
b6n nam hoc vim qua. D6ng th6i, em cling xin gfri 161 cam on cac can b6 Thu vien
Ngan Hang the giai, Thu vien Qu6c gia, thu vien truemg dai hoc Ngoai Thucmg va

6
1.2.134c diem ve co' the giai quyet tranh chip dm WTO

10
1.2.1. Dac diem ve co so phap ly

10
1.2.2. Nguyen tac giai quy& tranh chip cua WTO

12
1.2.3. Dac diem ve to chirc dm co quan giai guy& tranh chip trong pham vi cua
WTO

15
1.2.4. Dac diem v'e thu tuc va quy trinh giai guy& tranh chip

17
1.2.5. Nhang dac diem khac trong co the giai quyet tranh chip cua WTO

21
1.3.Nhiing diem tien bo trong co' the giai quyet tranh chip dm WTO so
voi
GATT

24
1.3.1. Co the giai guy& tranh chip cua WTO da )(Oa bo nguyen tac &Ong thuin
thuin dm GATT de thay vao do
la
nguyen tac dOng thuin nghich


2.1.3. S6 lieu th6ng
ke ve
tranh chdp theo mat hang va tranh chdp lien quan den cac
hiep dinh cua WTO

41
2.2. MOt so tranh chip dien hinh va bai hoc kinh nghiem cho Viet Nam

44
2.2.1. Tranh chdp giira Hoa KST, Canada va Argentina d6i voi EU ye san phAm nong
nghiep bien d6i gen (DS 291, DS 292, DS 293)

44
2.2.2. Trung Qu6c kien Hoa KST ye viec danh thue ch6ng ban pha gia va thue d6i
khang len mot s6 mat hang cUa ntrac nay nhap khdu vao Hoa Ky (DS379)

48
2.2.3. Tranh chdp lien quan den phucmg phap zeroing oh Hoa Ky

52
2.2.4. Vu kien dau tien do Viet Nam khai xtrOng lien quan den vu kien ch6ng ban
pha gia cua Hoa KS/ d6i vOi torn clang lanh dm Viet Nam

56
CHUONG 3: GIAI PHAP DE VIET NAM VAN DUNG THANH CONG CO
CHE GIAI QUYET TRANH CHAP CUA WTO

68
3.1. Du bao ye xu hoO
►

KET
LUAN


95
TAI LIEU THAM KHAO


-
96
PHU LUC
ii
DANH MUC VIET TAT
I. DANH MUC VIET TAT TIENG ANH
AD
Anti Dumping Agreement
Hiep dinh cheng ban pha gia
AoA
Agreement on Agriculture
Hiep dinh Ming nghiep
ATC
The Agreement on Textiles and
Clothing
,
Hiep dinh ve Det may
CWP
Circular Welded Carbon Quality
Steel Pipe
O


Thuong mai
ICJ
International Court of Justice
Tea an C8ng lf quec
t6
IMF
International Monetary Fund
Quy tien to
qu'L ta
.

ITO
International Trade Organization
To chirc Thuong mai
qu'L t6
LSA
Lousiana Shrimp Association
Hiep 118i torn bang Lousiana
LWR
Light-Walled Rectangular Pipe
and Tube
,„t l
oci
Ong clan chu nhai nhe
LWS
Laminated Woven Sacks
Bao tai det nhieu lop
OECD
Organization for Economic
Cooperation and Development

SSA
South Shrimp Association
Hiep h8i torn phia Nam
TRIMS
Agreement on Trade Related
Investment Measures
Hiep dinh ve cac bien phap dau to

lien quan den thirang mai
TRIPS
Agreement on subsidies and
countervailing measures
Hiep dinh ve cac Khia canh ciia ,
Quyen so. hiru tri tue lien quan den
thuang mai
TRs
Trade remedies
Cac hiep dinh ve Ch6ng ban pha
gia, chong try cap va ti r ve
UN
United Nation
Lien hiep qu8c
USD
United States Dollar
DOng do la
my
VSC
The Vietnam Shrimp Committee
Uy Ban torn Viet Nam
WB

Bang 2.4: S6 tranh chAp phan theo nguyen don va bi don

40
Bang 2.5: T6ng quan vu vidc DS 379

49
Bang 2.6: Kdt qua thud ch6ng ban pha gia torn cu6i ding

58
Bang 2.7. S6 luting doanh nghidp Vidt Nam duo
.
c chon mau trong vu didu tra

64
Bang 3.1: Kim ngach, t6c d6 tang/giam kim ngach xuat/nhap khAu dm Vidt Nam
sang Chau Au va chau My nam 2010

78
Bang 3.2: Su &mg g6p vao mire tang kim ngach xuat khau dm cac nhOm hang chil
luc nam 2010 so vai nam 2009

79
Bang 3.3: Quy trinh ra chinh sach chung

85
v
DANH MUC CAC HINH VA SO DO
So. dO 1.1:
Thai han cua quy trinh lam viec Ban HOi tharn


cua
WTO (giai doan 1995 — 2000 va 2001 — 2008)

39
Hinh 2.1. S6 vu viec tranh chap phan loci theo san phAm

42
Hinh 2.2: S6 vu viec tranh chap dua tren vi pham cac Hiep dinh cua WTO tir 1995
den Q4
1/2011

43
So
.
do 3.1:
Gia tri xuAt klAu cim Viet Nam giai doan 1995 - 2010

77
vi
L61 MO DAU
1. Tinh cap thitt cua dl
t tai
Nam 1995, T8 chirc Thuang mai The giai (WTO) ra doi, tra thanh mot din
clan dam phan de cac quo'c gia tren moi chau luc ky ket cac hiep dinh thuong mai
viii 3'7 nghia la "luat char gifra cac nuac thanh vien nhAm muc dich to do Me
thucmg mai vii thiic day su phat trien thucmg mai qu6c ta. La mot phAn khong the
thieu trong to chirc nay, co the giai quy& tranh chap thuang mai ciia WTO da gap
phan dam bao cac "luat char dm WTO dtrgc thuc hien nham bao ve quyen vii
nghia vu cua cac thanh vien WTO. Thuc to cid cho thay ring, co the nay dang hoat
Ong ngay cang co hieu qua trong viec giai quy& tranh chap trong khu8n khe)

1
Vai nhung 13'7 do neu teen, toi da chon de tai
"Cu the giii quy4t tranh chip
cua WTO: thtrc tali vi Lai hoc kinh nghiem cho Viet Nam"
lam de tai khoa luan
t6t
nghiep dai hoc.
2. Muc dich va nhiem vu nghien cult
•
Muc dich nghien cum
Tren co so nghien dm co the giai guy& tranh chip cua WTO va thuc tin
giai quy& tranh chap dia cac nuac thanh vien WTO trong thi gian qua, de tai rift
ra nhimg bai hoc kinh nghiem cho Viet Nam trong viec van dung co the nay de bao
ve quyen loi dm minh khi có tranh chap lien quan den thuc thi cam ket trong WTO.
•
Nhiem vu nghien cum
De dg &roc muc dich neu teen de tai co nhiem vu:
- Tim hieu ve ca the giai giai quyet tranh chap dm to chucThuang mai The
giai (WTO).
-
Tim hieu thuc tin giai quyet tranh chap thucmg mai cua WTO: dua ra cai
nhin tong quat ve tinh hinh giai quyet tranh chap va phan tich mot so vu tranh chap
thuang mai Oita cac qu6c gia thanh vien WTO de lam ra han tinh hinh do va dua ra
mot so nhan xet.
-
Danh gia hieu qua hog dOng dm co the nay: tim ra nhung uu diem, nhung
tin
bO cua co the giai quyet tranh chap WTO so vai tien than cua no la co the giai
quyet tranh chap GATT 1947 va cac ca the giai quyet tranh chap khac; nhimg diem
con han che, nht

Kk ciu ctia de tai
Ngodi loci mo
cfau,
k'et Juan, danh muc tai lieu tham khao, not dung dm khoa
Juan gam 3 chuong:
Chuang 1: Tang quan v‘ co the giai quy'et tranh chap thuang mai cila WTO
Chuang 2: Thuc tin giai quy6t tranh chap dm WTO
Chuang 3: Gial phap
a
Viet Nam van dung thanh ding ca the giai guy&
tranh chap cilia WTO.
3
CHIYONG 1: TONG QUAN YE CO CHE GIAI QUYET TRANH CHAP
THVONG MAI CUA TO CHtfC THIYONG MAI THE GIOI
1.1.
Sir hinh thanh va plait trien ciia co' chi' gill quyet tranh chAp cila WTO
1.1.1. Ca ch'j ghii quy
i
et tranh chilli cila GATT
1.1.1.1. Ste ra cloi cita GATT
Truorc tinh hinh suy thoai cila nen thuang mai qu'Oc te vao nhftng nom 30 cita
the kSi XX, mot so nuerc chit eh& tren the giai nhu Hoa KST, Anh, Phap da no ltrc
thiet lap flitting dinh the da phuang nham gift On dinh him binh cling nhu tai thiet lai
nen kinh te the giai thong qua viec thiic day sit phat tridn dm thuang mai qu'Oc te.
NiS luc dO da duo den sit thanh lap cac to chirc quOc te nhu Lien Hiep QuOc (UN),
Ngan hang the giai (WB) va Quy tinte quOc te (IMF). CuOi Chien tranh the gigi
thir 2, cac ntrac bat dau theo duichinh sach to do Ma thuang mai. Thong 12/1945,
15 nuac tham gia than Juan ve viec cat giant thud quan va dot rang bu'Oc thud quan.
Sau do, 50 ntrac tier) tuc tham gia dam phan
a

vi pham nhiing quy tac da cam ket. D6 chinh la ly do
tai sao then hiep dinh GATT, mot he thong giai guy& tranh chip da dugc thiet
1.1.1.2. D'
ac diim co' chi giai quyit tranh chap ctia GATT
Ton tai gar! 50 nam, co the giai guy& tranh chip ca. GATT hoat dOng chu
yeu dua tren nhang quy dinh trong Dieu XXII (dirge thong qua vao thong 11/1958)
va Dieu XXIII (dugc thong qua 5/1966) ea Hiep dinh GATT 1947
(Xem phu
luc
3).
Dieu XXII quy dinh ve thu tuc "tham van" girra cac ben lien quan den viec
thuc thi GATT. Trong do, GATT yeu can cac ben 14 ket can phai no luc quan tam,
xem xet nhang van de c6 anh huang den viec thuc thi hiep dinh va cimg nhau tham
van de c6 the dua ra cach giai guy& hop ly cho van de do.
Dieu XXIII quy dinh nhang buck nham giai guy& "su vo hieu hoa hay vi
pham cam ket". Theo da, GATT cho rang su vo hieu haa hoac vi pham cam ket co
the xay ra boi mot ben 14 ket khong hoan thanh nghia vu da cam ket trong khuon
khei Hiep dinh; hoac mot ben 14 ket ap dung mot bien phap ma khong tinh den viec
bien phap dO mau than vai cac quy dinh trong Hiep dinh GATT; hoac co bat cir
mot tinh hung nao khac xay ra gay mau than. TV do, Dieu XXIII da dua ra nhimg
huang giai guy& khi tranh chap nay sinh.
Dip tren nhang quy dinh chung nay cila GATT, cac ben ky ket voi to cach la
mot quOc gia cung nhau tien hanh giai guy& tranh chAp. Trong nhang nam dau tien
thuc thi, cac phan guy& cuOi ding ve tranh chap dugc dua ra bed Chu tich HOi dOng
GATT. Sau nay, the tranh chap dugc chuyen den cac Ban cong tac (Working party)
gOm dai dien cua tat ca cac ben 14 ket co lien quan, bao gom ca cac ben tranh chap.
Sau nay, Ban cong tac dugc thay the boi Ban hOi tham (Panel) gOm tir ba den nam
chuyen gia d'Oc lap khong lien quan den cac ben tranh chap. Ban hOi tham se viet
5
bao cao kern theo kien nghi nham giai quy& tranh chap va chuyen tai HOi d6ng

cach clang ke hieu qua hoat dOng cua ca the nay. Theo nguyen tac dOng thuan
thuan, moi quy& dinh trong khuon khO Hiep dinh GATT can có su nhat tri thong
qua dm
tat
ca cac thanh vien ky ket. Dieu nay ding c6 nghia la phan quy& dm Ban
hoi tham se khong duoc thong qua neu co mot nuac phan doi. Trong qua tranh giai
guy& tranh chap, nguyen tac nay duoc ap dung khi thanh lap Ban hOi thAm va khi
Nguim: Basic Instruments and Selected Documents (BISD)
2
Theo WTO tai website <ienglish/tratop_e/dispu_e/gt47ds_e.htm
>
6
Bao cao cua Ban hei thim can dugc thong qua. Dieu nay dOng nghia \Jai viec ca
ben tranh chip ding c6 quyen tham gia vac) qua trinh dua ra guy& dinh ve mot vin
de
trong qua trinh giai quy& tranh chip.
Nguyen tic nay da lam giam hieu qua kha nang giai guy& tranh chip khi ma
mot ben tranh chip co the se
-
sir dung quyen cua minh de ngan can viec thanh lAp
Ban hOi thim neu ho cho rang minh c6 the thua kien. Chang co gi dam bao dugc
rang ben thua kien se khOng ngan can viec thOng qua bao cao cua Ban WO thim hay
quyet dinh ap dung bien phap tra dua
d6i
vai nuac minh. Mac du tir diu nam 1980
tro ve truac, he thOng giai guy& tranh chip chua tirng CO dieu nay nhung tir nam
1980 tra ve sau, hien tugng cac mrac lien quan sir dung quyen phan dOi cua minh de
ngan can qua trinh giai guy& tranh chip bat diu xay ra va tang len, dac biet la cac
tranh chap lien quan den yin de nhay cam ve chinh tri hoac cac link vtrc quan trong
ve

vo
hieu hoa trong Dieu XXIII cua Hiep dinh khong sir dung dugc cho muc
7
tieu giai quyet tranh chAp
3
. MOt so quy tic ve giai guy& tranh chAp
dugc
quy dinh
trong cac quyet dinh, bien ban ghi nha sau nay khong dugc dinh nghia mot each r
.
6"
rang va thieu nhung quy dinh thuc thi, chu yeu 136 sung cac van de cu the trong qua
trinh giai quy& tranh chip nhu then han.
Theo co the giai quyet tranh chip ctia GATT, tranh chAp gift cac nuac dugc
giai
quyet vira thong qua con duemg ngoai giao nhu thucmg lugng, h6a giai, vira
bang con duemg hOi therm. Tuy nhien, qua trinh giai quyet tranh chip oh GATT
chi" yeu mang tinh ngoai giao nham giam su cang thing va tang cugng su thoa hiep
nham muc tieu thea man ca hai ben. Dieu nay anh huang tieu cuc den tinh cong
bang va khach quan trong cac phan quy& dugc dua ra va khien cho qua trinh
giai
guy& tranh chAp c6 xu huang tic nghen trong nhimg 3"/ kien khac nhau ma kilo c6
the thOng nhAt de di tai mot guy& dinh cuOi ding.
B6'1 cap Ode ba, co
.
the giai quyet tranh chap ctia GATT chi chew tien hanh
mot cap, khong co cap phfic therm
WO rang trong co the giai guy& tranh chAp oh GATT, cac ben tranh chAp
khong c6 quyen khang cao khi ho cho rang nhung phan guy& ma Ban hOi therm dua
ra la khong thoa clang. Dieu nay lam giam tinh cong bang trong co

.
che giai quyet tranh chap ctia GATT.
Nam 1979, sau vong dam phan thuang mai da phucmg Tokyo, mot so Hiep
dinh da duvc thong qua nhu Hiep dinh ve buon ban may bay dan dung, Hiep dinh
ve
mua sam chinh ph6. Trong cac Hiep dinh nay, van de giai quy& tranh chap duoc
quy dinh rieng cho timg Hiep dinh va cac th6 tuc giai quy& tranh chap chi duoc ap
dung d6i vai nhang nuac tham gia 147 ket va chi ve nhang van de cu the. Trong mot
s6 truang hop, khi tranh chap lien quan toi mot van de duoc quy dinh trong ca
GATT 1947 fan mot trong cac Hiep dinh cua vong Tokyo thi cac ben tranh chap c6
quyen lua chon Hiep dinh va ca che giai guy& tranh chap hira hen se mang lai
loi
ich tot nhat cho ho hoac dua ra hai vu tranh chap rieng re theo cac hiep dinh khac
nhau ve ding mot van de. Dieu nay thuc su da lam mat di tinh th6ng nhat va lam
suy yeu co che giai guy& tranh chap dm GATT.
Tom 10, co
che giai quy& oh GATT van con ton tai kha
nhi&I han ch6. Cac
quy dinh lien quan den van de nay chua thuc su cu the, rO rang va mang tinh thuc
tin cao. Nguyen tac d6ng thuan da gay can 6'6 kha lon trong qua trinh giai quyet
tranh chap nhu keo dai thai gian giai quyet, cac ben kilo di den mot guy& dinh
th6ng nhat ve van de tranh chap, tao co hOi cho ben thua kien can tra qua trinh thuc
thi hiep dinh, lam giam long tin cila cac thanh vien 147 ket d6i vai he thong giai
quy& tranh chap GATT. Ben canh do, co
.
che nay chua thuc su ch6 trong den quyen
loi cua cac nuac dang va kern phat trien va clan clan giam di tinh th6ng nhat tnrOc su
9
ra dai cua mot s6 1)0 luat cua yang dam phan Tokyo. Dieu nay cho thay su can thiet
phai co mot co the giai guy& tranh chap mai khi WTO ra do

guy&
tat ca
cac tranh chap lien quan cac Hiep
dinh ve thuang mai hang hOa (GATT va cac Hiep dinh lien quan), Hiep dinh
thuang mai dich vu (GATS), Hiep dinh ve cac Khia canh cua Quyen so hiru tri tue
lien quan den thuang mai (TRIPS), cac Hiep dinh thuang mai nhieu ben va ngay ca
DSU. Trong tnrang hop có su mau thuan giita cac quy the cua DSU vai cac quy
4
Van ban nay nam trong Phu inic 2 dm Hiep dinh Marrakesh thanh lap WTO.
10
dinh va thu tuc b6 sung dac biet lien quan den giai quy& tranh chap trong cac Hiep
dinh cita WTO thi cac quy dinh va thit tuc b6 sung se dugc ap dung
5 .
Ben canh do, ca cite nay con co mot s6 cac quy dinh rieng biet trong cac van
ban khac dugc DSU vien dan den nhu: Dieu XXII va XXIII trong Hiep dinh GATT
1994; cac quy tac va thit tuc chuyen biet hoac b6 sung ve giai guy& tranh chip tai
cac Hiep dinh trong khuon kh6 WTO (dugc liet ke trong phu luc 1 cua DSU);
"Quyet dinh ve cac thit tuc giai guy& tranh chap d'Oe bier GATT 1966 vai cac quy
tac ap dung cho viec giai quyet tranh chap giaa mot nu& kern phat trien va mot
ntroc phat trien (Dieu 3.12 DSU) va cac thit tuc dac biet ap dung cho tranh chap c6
mot ben la ntrac kern phat trien nit& (Dieu 2.4 DSU).
1.2.1.2. Ca so phap lf; d
i
e dim tranh chap ra
he
thdng giai quyet tranh chiip
cita WTO
DSU quy dinh co 3 loci khieu kien: khieu kien vi pham, khieu kien khong vi
pham va khieu kien firth hueng. Thgc to giai quyet tranh chap cho thay rang cac
tranh chap chit yeti dua tren "khieu kien vi pham", chi co mot s6 vu kien la khieu

8
, ben khieu kien muan thanh cong se
phai chdng minh 3 dieu: (1) viec mat thanh vien ap dung mat bien phap, (2) có lqi
ich theo hiep dinh dugc ap dung, (3) su triet tieu hoac suy giam lqi ich do ap dung
bien phap nay. Trong loaf khieu kien nay, nguyen tac suy doan ye su triet tieu hay
suy giam lgi ich khong dugc ap dung. Loai khieu kien nay dugc neu ra nham ngan
can cac thanh vien WTO ap dung nhitng bien phap phu hap ve mat chit nghia cua
Hiep dinh nhung lai ngan can nhitng mvc tieu ciia no hoac anh huang tai cac cam
ket thuang mai quy dinh trong (16.
Doi vui "khieu kien tinh huang"
9
, day la khieu kien co mvc dich giai quy&
tranh chap trong cac tinh hung khan cap ve kinh to vT mo do suy thodi kinh to nhu
khieu kien ve cac nhugng ba da bi rut lai, su tai dam phan ve nhugng bo thue quan
that bai. Theo DSU, cac quy tac va thu tvc cila no chi dugc ap dung dai vui cac
khieu kien tinh hung cho den khi bao cap cila Ban hai tham chuyen cho cac thanh
vien. Viec thong qua bao cao dm Ban hai tham va viec giam sat, thuc hien cac
khuyen nghi va phan quy& trong cac vu kien nay van tien hanh theo nguyen tac
dog thuan thuan.
Ngoai ra can co mat so ngoai le nhu trong Hiep dinh GATS, tranh chip chi
dua tren hai loci khieu kien la khieu kien vi pham va khong vi pham va
khieu kien vi pham thi khai niem ve su triet tieu va suy giam lgi ich da bi loci ba
khoi viec khong thuc hien nghia vv. Trong Hiep dinh TRIPS, mac clit van dua ra 3
loci khieu kien nhung Dieu 64.3 dm Hiep dinh nay lai loci bo kha nang có khieu
kien khong vi pham va khieu kien tinh huang.
1.2.2. Nguyen tac giai quyet tranh chlip ciia WTO
Trong ca the giai quy& tranh chap cila WTO, cac nguyen tac hoat clang thuc
su &rig mat vai tro het sire quan trong trong viec dam bao qua trinh giai quy& tranh
chap din ra mat each có he thOng, hieu qua va cong bang. Tuong to nhu cac co the
giai quy& tranh chap khac, he thong nay yeu cau qua trinh tranh chap phai tuan theo

Ban h8i tham, thong qua bao cao caa Ban h8i tham, ciia Ca quan ph& tham se tuan
theo nguyen tac d8ng thuan phu quye't. Do dO, cac van des tren se chi khong duov
thong qua nL
tat
ca cac thanh vien nhat tri khong thong qua. Nguyen tac nay thuc
su da tao ra buoy tin mai cho ca che giai guy& tranh chap cilia WTO bed no khong
chi cham dirt tinh trang cac nuac tranh chap tim cach ngan can qua trinh giai quy&
tranh chap
van
thuemg din ra trong ca the giai guy& tranh chap dm GATT ma con
thfic dAy hi0 qua giai guy& tranh chap, tang tinh deg bang trong cac phan guy&
duoy dua ra.
1.2.2.2. Nguyen tac loci bó cac quy
i
et dinh có tinh don pinrong
Nguyen tac loci 136 cac
quy6t
dinh co tinh dan phucmg la mot nguyen tac h64
six quan trong bdi nL khong co quy tac nay, mot vu tranh chap thuang mai CO the
khong nhung khong duoy giai quye't ma con dua lai nhimg hau qua tieu cuc. Chang
han, nL mot thanh vien khiL kin thanh vien khac la da vi pham cac quy tac WTO
va dan phucmg ap dung bin phap
d6i
khang. Tuy nhien, n'L thanh vien bi khiL
kin khong d6ng Y rang bin phap cua ho la vi pham nghia vu cita WTO thi ho ding
se khong chap nhan ly le ve bin phap
d6i
khang ma thanh vien khiL kin dua ra.
Su vi& co the gia tang cang thang ngoai tam ki'm soat va neu nhu kh6ng CO mot
1°

can tor hay tri hoan qua trinh nay.
1.2.2.4. Nguyen tac danh dai xu dac biet va khac biet cho cac mak thanh
vien dang v
a
kern phat trien
Trong khuon khO cac hiep dinh cua WTO, cac ntrac dang phat trien va kern
phat trien dugc tru dai han so \TM cac nu& phat trien (thong qua DOi xu dac biet va
khac biet — S&D). DOi vai cac tnrong hop giai guy& tranh chap thi tinh than nay
cling dugc phan anh trong cac quy dinh ve giai guy& tranh chip. Khi mot nu&
thanh vien cham phat trien va dang phat trien tham gia vao tranh chap phai dac biet
tau y den hoan canh dac biet cua thanh vien (16 trong toan 13.0 cac giai doan tranh
chap. Cac thanh vien phai kiern the thich dang khoi kien mot nuac thanh vien cham
phat trien va trong viec yeu cau bOi thuong hay de nghi ap dung quyen tam ngirng
cac nghia vu dOi vai mot nuarc kern phat trien da "thua kien"
I7
.
14
Khoan 6 DiL 4 dm DSU
15
Theo di'L 14.1 va 18.2 cua DSU
16
DiL 17.10 dm DSU
17
DiL 24.1, DiL 4.10, Di'L 12.11 oh DSU
14
1.2.3. Defic Wiwi ve to char ciia co' quart glut quy'jt tranh chap trong pharn
vi cfia WTO
Trong co the giai guy& tranh chap cua WTO, cac co quan 'Jong vai tro trung
tam trong qua trinh giai quyet tranh chap bao g6m: Co quan giai quyet tranh chap
(DSB), Ban hOi than" va Co quan phfic tham. 1\48i co quan c6 nhung nhiem vu va

19
Theo Dieu 2.4 ciia DSU, trong de, Chu thich 1 neu rang DSB phai disc coi IA a guy& dinh Tang thuan ye
van de trinh len DSB de xem xet, neu khong CO thanh vien nao tai cuOc hop cua DSB guy& dinh ye van de
nay chinh thdc phan den phan quyet drat de xuat.
20
Dieu 6.1 (thanh lap Ban hOi than)), Dieu 16.4 (Thong qua bao cao ban hOi tham), Dieu 17.14 (Thong qua
bao can cua ca quan Phfic tham) va 22.6 (BOi thaang va tam hoar) thi hanh cac nhuongbO) cua DSU.
15
khong true tiep tham gia vao qua trinh
t6
tung de giai quyet vu viec. Co
.
quan tmc
tier
,
tham gia chinh la Ban hOi tham va Co quan phfic tham do DSB lap ra va chiu
su giam sat cua DSB.
1.2.3.2. Ban hOi thdm
Khac voi DSB, Ban hOi tham (Pane1
21
) la ca quan ban tu phap gan nhu la tOa
an vai tu cach la thiet the chiu trach nhiem xet xir cac vu tranh chap gift cac thanh
vien. Ban hOi tham Om 3 thanh vien, trir khi cac ben tranh chap dOng y c6 the c6 5
thanh vien. Ban thu ky WTO thuong duy tri mot danh sach cac ca nhan thuc
to
chirc chinh phi) hoac phi chinh phi) co day du nang luc va kinh nghiem de tir dO co
the tuyen chon hOi tham vien. Cac thanh vien co the de xuat them ten vao danh sach
nay va khong nhat thiet la nhiing nguai co ten trong danh sach se tra thanh hOi tham
vien. Khong c6 mot Ban hOi tham thuOng truc trong WTO ma miSi Ban hOi tham
khac nhau se dugc thanh lap cho mot tranh chap.

ngued dugc tai 1)6 nhiem mot lAn va trung binh cir 2
nam thi thay dOi mot so thanh vien. Thanh vien trong Co quan phfic thAm phdi la
nhang ngubi co uy tin da dugc cong rthin, co nang luc va kinh nghiem, khong gAn
ket vai bAt 1(7 chinh phii ndo.
1.2.4. D
c
di6n 4 thii lye va guy trinh giiii quye't tranh chap
Thu tuc gidi guy& tranh chip theo co the gidi guy& tranh chAp ciia WTO
thuemg trai qua cac giai doan sau: tham vAn; thanh lAp Ban hOi thAm ya xet xir;
thanh lAp Co quan ph& thAm va xet Vr khi c6 khang an; thi hanh phan guy&
(Chi
tiet xem tai Bang 1.1).
Tuy nhien, trong thgc to thi khong phdi bAt dr tranh chAp ndo
el:mg bAt buOc phdi trai qua
tat
ca cac giai doan neu tren. Thy thuc vao nhieu
37611 t6
khac nhau nhu hodn canh, thien chi cac ben, tinh chAt phirc tap cila vu viec ma cac
tranh chAp khac nhau co the dirge gidi guy& Of mot trong cac giai doan tren.
1.2.4.1. Tham van
Tham vAn
23
Id giai doan dau tien trong qua trinh gidi guy& tranh chAp theo
co the gidi guy& tranh chAp dm WTO. Muc dich cila giai doan nay la tao co hOi
cho cac ben tranh chAp thdo luAn vAn de va tim ra mot gidi phap ma khong phdi
tranh tung. Do d6, cac cuOc tham
vAn
dugc coi la bien phap mang tinh ngoai giao
trong he thOng gidi quyet tranh chAp ciia WTO. Thong qua tham vAn, cac ben c6 the
lam re)