VẤN ĐỀ NÔNG NGHIỆP, NÔNG DÂN VÀ NÔNG THÔN -
NHÌN TỪ GÓC ĐỘ
GIỮ VỮNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Lại Ngọc Hải*
Nguồn: Tạp chí Cộng sản, số 16 (160) năm 2008
Nền kinh tế nước ta sau hơn 20 năm đổi mới, tuy đạt được những thành tựu
hết sức to lớn nhưng nhìn tổng thể vẫn chưa thoát khỏi tính chất của một nền
kinh tế nông nghiệp. Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đang nỗ lực phấn đấu để
“…đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước nước công nghiệp theo
hướng hiện đại”
(1)
. Một trong những yếu tố bảo đảm thực hiện mục tiêu nói
trên là, phải giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển
đất nước. Là một quốc gia nông nghiệp, giải quyết tốt vấn đề nông nghiệp,
nông dân và nông thôn đã, đang và sẽ còn là vấn đề có giữ vị trí nền tảng đối
với quá trình giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa.
Những bức xúc trong nông nghiệp, nông thôn và nông dân ở nước ta hiện
nay
Trong hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, nông nghiệp, nông dân và
nông thôn nước ta đã có bước phát triển khá toàn diện và to lớn. Nông nghiệp
phát triển ổn định và có xu hướng tái sản xuất theo chiều sâu, đời sống vật
chất, tinh thần nông dân được cải thiện, bộ mặt nông thôn thay đổi theo chiều
hướng lành mạnh hoá các quan hệ kinh tế - xã hội, góp phần quan trọng vào
sự ổn định của đất nước, tạo cơ sở cho sự phát triển bền vững. Tuy nhiên, thực
tiễn cho thấy, nông nghiệp, nông dân, nông thôn đang đứng trước những khó
khăn, thách thức rất lớn. Sự phát triển của nông nghiệp có dấu hiệu tăng
trưởng chậm lại và thiếu tính bền vững; nông thôn đang có chiều hướng tụt
hậu; đời sống của nông dân nhìn chung còn thấp, ở nhiều vùng chậm được cải
thiện, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc.
Có nhiều cách tiếp cận để nhận diện các nguyên nhân, song nhìn tổng thể và

Sẽ không phải là quá khi nói rằng, giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân,
nông thôn như thế nào có quan hệ nhân quả với giữ vững định hướng xã hội
chủ nghĩa đối với nước ta hiện nay.
Cả lý luận và thực tiễn đều chỉ ra rằng, ngăn chặn xu hướng phát triển thiếu
tính bền vững của nông nghiệp, ngăn chặn chiều hướng tụt hậu của nông thôn,
tạo bước đột phá trong xây dựng nông thôn mới, giải quyết đúng đắn vấn đề
nông dân - trung tâm của hệ thống chính sách kinh tế - xã hội đang là vấn đề
đặt ra trước mắt chúng ta.
Cần làm gì để giải quyết những bức xúc trongnông nghiệp, nông dân và
nông thôn hiện nay?
Để giải quyết những bức xúc của vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn
hiện nay, với tính cách là bước chuyển căn bản, giải pháp quan trọng nhất hiện
này là tổ chức quán triệt và triển khai thực hiện tốt Nghị quyết Hội nghị Ban
Chấp hành Trung ương lần thứ bảy Đảng Cộng sản Việt Nam (khoá X) về
“Vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn”.
Việc quán triệt và triển khai thực hiện tốt Nghị quyết Trung ương lần thứ bảy,
sẽ là bước đi mang tính đột phá và cũng mang ý nghĩa cơ bản để cùng với quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá giải quyết một các triệt để vấn đề “tam
nông” hướng tới mục tiêu trở thành nước công nghiệp vào năm 2020.
Thứ nhất, tiếp tục đổi mới nhận thức về nông nghiệp, nông dân và nông
thôn
Quá trình đổi mới của đất nước, trên cơ sở đổi mới tư duy lý luận, chính sách
của chúng ta được bắt đầu tư nông nghiệp, nông thôn và nông dân, và chính
lĩnh vực này đã mở đường cho các chính sách đổi mới. Nhưng thực tế thời
gian qua cho thấy, dường như nhận thức của chúng ta đối với vấn đề nông
nghiệp, nông dân, nông thôn chưa theo kịp những đòi hỏi của thực tiễn.
Những chính sách với nông nghiệp, nông thôn và nông dân được hoạch định
như, vốn cho sản xuất - kinh doanh, việc làm, phát triển thị trường, xây dựng
kết cấu hạ tầng , lại chưa phản ánh lộ trình phát triển của nền kinh tế thị
trường và hội nhập quốc tế của nền kinh tế cũng như những vấn đề mới đặt ra

Đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đây vừa là điều kiện,
vừa là cơ hội để nông nghiệp, nông dân và nông thôn tiếp nhận sự đầu tư của
Nhà nước. Vừa qua, Nhà nước đã tăng cường đầu tư cho sự phát triển của khu
vực này cả trong phát triển lực lượng sản xuất, và trong xây dựng quan hệ sản
xuất mới. Các chính sách giao đất cho nông dân sản xuất cùng với tự do hoá
thương mại và đầu tư mạnh về xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng, ứng dụng
công nghệ sinh học, bảo vệ môi trường, xoá đói, giảm nghèo , đã được quan
tâm. Song sự đầu tư đó vẫn chưa tạo được bước đột phá cho lĩnh vực này khi
mức đầu tư của Nhà nước về nông thôn mới chiếm 14% tổng đầu tư và đầu tư
trực tiếp nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực này không đáng kể (3% tổng đầu tư
FDI cả nước). Đầu tư vào nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thường tỷ suất
về tính sinh lời và hiệu quả không cao nếu xét từ góc độ lợi nhuận thuần túy,
nhưng nếu xét tổng thể về hiệu quả kinh tế - xã hội thì lại không hề thấp chút
nào. Nhà nước cũng cần đẩy mạnh đầu tư cho khoa học - công nghệ (hiện
chiếm 0,13% GDP nông nghiệp, trong khi các nước tương tự là 4%).
Ngoài ra, trong điều kiện Việt Nam là thành viên chính thức của WTO, chính
sách của Nhà nước đối với khu vực nông nghiệp, nông dân và nông thôn cũng
cần được đổi mới theo hướng khai thác các định chế của WTO để hỗ trợ, ưu
đãi cho lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Việc Việt Nam gia nhập
WTO đã đem lại cho nền kinh tế những cơ hội phát triển mới trong đó có nông
dân, nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên, quá trình tiến đến đài vinh quang,
bao giờ cũng có những có những “hy sinh”, mất mát nhất định. Những quy
định của WTO cho thấy nông nghiệp, nông thôn, nông dân là lĩnh vực chịu sự
hy sinh nhiều nhất trước những tác động từ bên ngoài khi chúng ta thực hiện
các cam kết với WTO. Do đó, cần có chính sách hỗ trợ nông nghiệp, nông
dân, nông thôn, chính sách đó một mặt phải bảo đảm phù hợp với các định chế
của WTO, phù hợp với điều kiện nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi,
mặt khác khai thác triệt để những quy định của WTO đối với những nền kinh
tế đang trong quá trình chuyển đổi để có thể tối đa hoá sự hỗ trợ đối với lĩnh
vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

không phải chỉ là trách nhiệm, việc làm riêng của Đảng, Chính phủ hay của
giai cấp nông dân, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Tập trung nỗ lực
của toàn Đảng, toàn dân, mọi cấp mọi ngành, mọi thành phần kinh tế, mọi thể
nhân và pháp nhân; nỗ lực của tất cả các doanh nghiệp không phân biệt thành
phần kinh tế, quy mô ngành nghề kinh doanh, nếu có liên quan đến ngành
nông nghiệp, người nông dân và khu vực nông thôn thì đều phải có trách
nhiệm chung tay với Nhà nước, chung sức với người nông dân để giải quyết.
Không thể để những chuyện buồn của nông dân ở cả ba miền Bắc, Trung,
Nam về chuyện hạt lúa được mùa nhưng rớt giá, con cá nuôi đã quá lứa, cây
mía, quả dứa, quả vải thiều vào mùa thu hoạch, nhưng bán không có người
mua, cứ tái diễn mãi. Hơn lúc nào hết, đây là lúc phải huy động sự liên kết
chặt chẽ giữa các “nhà” để thúc đẩy khu vực nông thôn, nông nghiệp bứt lên,
vượt qua khó khăn thách thức, tạo bước phát triển mang tính đột phá. Đó mới
chính là phát huy sức mạnh của cả khối đại đoàn kết dân tộc trong việc tìm
kiếm những giải pháp khả thi để giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân,
nông thôn một cách thiết thực./.

* Đại tá PGS.TS. Viện Khoa học Xã hội Nhân văn quân sự, Bộ Quốc phòng

(1) Năm 2007, sản lượng lương thực đạt 40,1 triệu tấn, so với năm 2000 tăng
13,96%; kim ngạch xuất khẩu đạt 49,6 tỉ USD, trong cơ cấu kinh tế nônbg
thôn tỷ trọng hộ công nghiệp tăng so năm 2000 khoảng 60%; thu nhập bình
quân đầu người của hộ nông dân năm 2006 đạt 2,7 triệu đồng/năm tăng gấp 10
lần so với 10 năm trước.