Nguyên lý kế toán ThS. Nguyễn Chí Hiếu
CHƯƠNG 3: TÍNH GIÁ CÁC ĐỐI TƯỢNG KẾ TOÁN
3.1. Vai trò và ý nghĩa của việc tính giá các đối tượng kế toán
3.1.1. Vai trò
Để tiến hành sản xuất kinh doanh trong bất cứ ngành nghề nào Doanh nghiệp
cũng cần phải có những tài lực nhất định. Theo thuật ngữ kế toán, những tài lực sử
dụng trong kinh doanh gọi là tài sản của doanh nghiệp. Tài sản của Doanh nghiệp
luôn luôn vận động và chuyển hóa hình thái biểu hiện của nó, cụ thể là: nhà cửa, thiết
bị máy móc, phương tiện vận chuyển, vật tư hàng hóa, tiền và các phương tiện kinh
doanh khác… Tất cả các tài sản có tại doanh nghiệp và sự vận động của nó trong quá
trình sản xuất kinh doanh đều là đối tượng của kế toán. Để ghi nhận các đối tượng kế
toán và sự vận động của nó, người ta có thể sử dụng các đơn vị đo lường vật lý khác
nhau như trọng lượng, thể tích, chiều dài, cái, chiếc, bộ… Tuy nhiên, để giúp cho
việc tổng hợp toàn bộ tình hình tài sản, sự vận động của tài sản cũng như nguồn hình
thành của nó; tính toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh; so sánh, phân tích
và đánh giá hoạt động… cần có một thước đo chung – đó là thước đo tiền tệ. Vì vậy,
trong hạch toán kế toán, tất cả các đối tượng kế toán đều phải quy về hình thức tiền
tệ.
Như vậy tính giá kế toán là một phương pháp kế toán sử dụng thước đo tiền tệ để
đo lường các đối tượng kế toán theo những nguyên tắc nhất định.
Trong hệ thống kế toán, tính giá đóng vai trò hết sức quan trọng, thể hiện trong
mặt sau:
− Thông qua tính giá để tổng hợp và phản ánh đúng đắn tình hình tài sản, nguồn
hình thành của tài sản, cơ cấu vốn và nguồn vốn kinh doanh trong Doanh nghiệp.
− Thông qua tính giá để xác định chi phí đầu vào của quá trình sản xuất, kinh doanh
cũng như các nguồn thu nhập từ hoạt động của doanh nghiệp, từ đó xác định kết
quả hoạt động của Doanh nghiệp.
− Tính giá, qui đổi đối tượng kế toán về một đơn vị đo lường thống nhất sẽ thuận
tiện cho việc phân tích, đánh giá tình hình tài chính Doanh nghiệp.
3.1.2. Ý nghĩa
Phương pháp tính giá các đối tượng kế toán có ý nghĩa quan trọng biểu hiện ở:

− Nguyên tắc thận trọng: khi có nhiều giải pháp để lựa chọn trong việc ghi chép kế
toán thì hãy chọn giải pháp có ít ảnh hưởng nhất tới vốn của chủ sở hữu.
3.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc tính giá các đối tượng kế toán
− Yếu tố ảnh hưởng của mức giá thay đổi: nguyên tắc này đòi hỏi phải hạch toán tài
sản theo thực tế phát sinh. Tuy vậy, khi mức giá chung trong nền kinh tế thay đổi
(lạm phát hoặc giảm phát) sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị tài sản trong doanh
nghiệp. Trong trường hợp này đòi hỏi doanh nghiệp phải đánh giá lại tài sản hiện có
nhằm đánh giá đúng năng lực hoạt động của mình. Theo qui định, các doanh nghiệp
đánh giá lại tài sản khi có quyết định của Nhà nước.
− Yếu tố yêu cầu quản lý nội bộ và đơn giản hóa công tác kế toán: trong thực tế hoạt
động của nhiều doanh nghiệp đôi khi xảy ra nhiều nghiệp vụ phát sinh mà không thể
xác định được ngay giá thực tế của chúng tại thời điểm đó chẳng hạn như giá xuất
kho vật tư, hàng hóa, giá thành của thành phẩm nhập kho… hoặc có những đối
tượng kế toán mà giá thực tế luôn luôn biến động như ngoại tệ. Vì vậy để ghi chép
kịp thời ngay khi nghiệp vụ phát sinh với mục đích là nhằm đơn giản hóa công việc
kế toán cũng như đáp ứng yêu cầu quản lý kịp thời các đối tượng kế toán đó, kế toán
có thể sử dụng giá tạm tính hay còn được gọi là giá hạch toán để phản ánh các
nghiệp vụ kinh tế có liên quan đến đối tượng này.
Giá tạm tính được cho các đối tượng thường được xác định ngay từ đầu niên độ
hoặc đầu kỳ hạch toán và ổn định trong niên độ đó hoặc trong kỳ hạch toán đó. Cuối
kỳ kế toán khi tính được giá thực tế sẽ điều chỉnh lại.
3.3. Tính giá các đối tượng kế toán chủ yếu
3.3.1. Tính giá tài sản cố định (TSCĐ)
− Đối với tài sản cố định do mua sắm:
Nguyên giá = Giá mua thực tế + chi phí trước khi sử dụng và các khoản khác
Chi phí trước khi sử dụng bao gồm: chi phí vận chuyển, bốc dỡ, lắp đặt, chạy thử,
chi phí sửa chữa tân trang trước khi đưa TSCĐ vào sử dụng. Các khoản khác như
thuế, lệ phí trước bạ…
− Đối với tài sản cố định do xây mới:
Nguyên giá = Giá thành thực tế (giá thành quyết toán) + chi phí trước khi sử dụng

Giá mua thực tế được tính theo công thức sau:
Giá mua
thực tế của
tài sản
=
Giá ghi trên
hóa đơn của
người bán
+
Chi phí
mua
-
Chiết khấu, hàng
trả lại, giảm giá
(nếu có)
Căn cứ theo công thức trên, chúng ta tính được trị giá mua vào theo giá thực tế.
Vấn đề còn lại là xác định trị giá xuất kho hoặc trị giá tồn kho. Việc xác định trị giá
xuất kho hoặc trị giá tồn kho của hàng hóa, thành phẩm, nguyên vật liệu tùy vào đặc
điểm tình hình sản xuất kinh doanh của Doanh nghiệp và phương pháp kiểm soát
tồn kho mà doanh nghiệp đã lựa chọn. Có hai phương pháp hạch toán hàng tồn kho:
a. Hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên
Kê khai thường xuyên là phương pháp theo dõi và phản ánh một cách thường
xuyên, liên tục tình hình nhập, xuất và tồn kho của hàng hóa, thành phẩm,
nguyên vật liệu trên sổ sách kế toán sau mỗi lần phát sinh ngiệp vụ nhập, xuất
kho. Mối quan hệ giữa nhập, xuất và tồn kho được thể hiện qua công thức:
Trị giá tồn
kho đầu kỳ
+
Giá trị nhập
kho trong kỳ

Xuất kho nguyên vật liệu theo thứ tự nhập vào trước, xuất ra trước.
NGÀY
NHẬP KHO XUẤT KHO TỒN KHO
SL
ĐG
(đ)
TT SL
ĐG
(đ)
TT SL
ĐG
(đ)
TT
01/01/00 10 100 1.000 10 100 1.000
02/01/00 15 110 1.650 10 100 1.000
15 110 1.650
03/01/00 10 100 1.000
02 110 220 13 110 1.430
15/01/00 20 120 2.400 13 110 1.430
20 120 2.400
20/01/00 13 110 1.430
02 120 240 18 120 2.160
25/01/00 25 124 3.100 18 120 2.160
25 124 3.100
31/01/00 18 120 2.160
02 124 248 23 124 2.852
TỔNG CỘNG
70 8.150 47 5.298 23 2.852
Ta thấy:
+ Trị giá xuất kho ngày 03/01 = (10 x 100) + (02 x 110) = 1.220

15 120 1.800 05 120 600
25/01/00 25 124 3.100 10 100 1.000
03 110 330
05 120 600
25 124 3.100
31/01/00 10 100 1.000
34
Nguyên lý kế toán ThS. Nguyễn Chí Hiếu
03 110 330
05 120 600
20 124 2.480 05 124 620
TỔNG
70 8.150 47 5.600 23 2.550
Ta thấy:
+ Trị giá xuất kho ngày 03/01 = 12 x 110 = 1.320
Trị giá tồn kho cuối ngày = (03 x 110) + (10 x 100) = 1.330
+ Trị giá xuất kho ngày 20/01 = 15 x 120 = 1.800
Trị giá tồn kho cuối ngày = (05 x 120) + (03 x 110) + (10 x 100) =
1.930
+ Trị giá xuất kho ngày 31/01 = 20 x 124 = 2.480
Trị giá tồn kho cuối ngày = (05 x 124) + (05 x 120) + (03 x 110) + (10
x 100) = 2.550
Trị giá xuất kho trong tháng 01/2000 = 1.320 + 1.800 + 2.480 = 5.600
* Xác định giá xuất kho theo phương pháp thực tế đích danh:
Vật liệu xuất ra thuộc lần nhập kho nào thì lấy giá nhập kho của lần nhập kho đó
làm giá xuất kho. Trường hợp ta có thể xác định chính xác số vật tư xuất kho và giá
của nó khi nhập vào, ta tính giá xuất kho theo công thức:
X
k
= Q

NHẬP
(Đơn vị)
ĐƠN GIÁ (đ) THÀNH TIỀN (đ)
01/01/00 Tồn kho vật tư A 10 100 1.000
02/01/00 Nhập kho vật tư A 15 110 1.650
15/01/00 Nhập kho vật tư A 20 120 2.400
25/01/00 Nhập kho vật tư A 25 124 3100
TỔNG CỘNG 70 8150
Đơn giá nhập kho bình
quân
=
8.150
= 116.43
70
Trị giá xuất kho = 47 đv x 116.43 = 5.472
Trị giá tồn kho = 8.150 – 5.47 = 2.678
TH2: Nếu phải (có thể) xác định giá trị xuất kho từng lần xuất trong kỳ thì ta áp
dụng phương pháp tính giá bình quân di động (liên hoàn)
NGÀ
NHẬP KHO XUẤT KHO TỒN KHO
SL
ĐG
(đ)
TT SL ĐG (đ) TT SL ĐG (đ) TT
01/01/00 10 100 1.000 10 100 1.000
35
Nguyên lý kế toán ThS. Nguyễn Chí Hiếu
02/01/00 15 110 1.650 25 106 2650
03/01/00 12 106 1.272 13 106 1.378
15/01/00 20 120 2.400 33 114.48 3.778

− Theo phương pháp thực tế đích danh: Giả sử theo số liệu đã cho, kiểm kê thấy
trong số 23 đơn vị sản phẩm tồn kho cuối kỳ có 10 đơn vị sản phẩm thuộc lần
mua ngày 15/01, 10 đơn vị sản phẩm thuộc lần mua ngày 25/01 và 3 đơn vị sản
phẩm thuộc lần mua ngày 02/01.
Vậy giá trị hàng tồn kho cuối kỳ = (03 x 110) + (10 x 124) + (10 x 120) = 2.770
Suy ra, giá trị xuất kho trong kỳ = 8.150 – 2.770 = 5.380
− Theo phương pháp bình quân gia quyền:
Giá trị tồn kho ngày 31/01 = 23 x (8.150/70) = 2.678
Suy ra, giá trị xuất kho trong kỳ = 8.150 – 2.852 = 5.298.
Bài tập
Bài tập 1:
Tại 1 DN có tình hình nguyên vật liệu chính A trong tháng 5/2000 như sau:
Đơn vị tính: đồng
TRÍCH YẾU SL ĐG THÀNH TIỀN
01/05/2000 Tồn kho NVL chính A 300 4.000 1.200.000
03/05/2000 Nhập kho NVL chính A 700 3.900 2.730.000
05/05/2000 Xuất kho NVL chính A để sản xuất SP 800
10/05/2000 Nhập kho NVL chính A 1.000 4.040 4.040.000
13/05/2000 Nhập kho NVL chính A 200 4.050 810.000
36
Nguyên lý kế toán ThS. Nguyễn Chí Hiếu
15/05/2000 Xuất kho NVL chính A để sản xuất SP 700
20/05/2000 Xuất kho NVL chính A để sản xuất SP 300
25/05/2000 Nhập kho NVL chính A 500 4.500 2.250.000
Yêu cầu: Hãy xác định giá trị xuất kho của NVL chính A trong tháng 05/2000 theo
các phương pháp FIFO, LIFO, bình quân gia quyền liên hoàn và bình quân gia quyền
cả kỳ (cho cả 2 phương pháp kế toán hàng tồn kho: kê khai thường xuyên và kiểm kê
định kỳ)ê1
Bài tập 2: Lấy lại số liệu ở bài trên, hãy hạch toán tình hình nhập xuất nguyên vật
liệu chính A trong tháng 05/2000 và phản ánh vào sơ đồ tài khoản.

vốn góp được ghi nhận là 35.000.000 đồng.
5. Ngày 12, dùng tiền vay ngắn hạn thu mua 5.000m nhập kho, giá mua chưa
thuế GTGT ghi trên hoá đơn 10.000 đồng/m, thuế GTGT 1.000 đồng/m. Chi phí
vận chuyển phải trả cho công ty M cả thuế GTGT 5% là 2.100.000 đồng.
6. Ngày 14, nhận vốn góp liên doanh từ công ty Q là 2.000m, giá trị vốn góp
được ghi nhận là 23.600.000 đồng.
7. Ngày 15, xuất kho 7.000m để tiếp tục chế biến sản phẩm.
8. Ngày 20, mua của công ty V 1.000m, giá mua chưa thuế GTGT ghi trên hoá
đơn là 10.300 đồng/m, thuế GTGT 10%, hàng đã kiểm nhận và nhập kho đủ,
37
Nguyên lý kế toán ThS. Nguyễn Chí Hiếu
chưa trả tiền cho công ty V. Chi phí vận chuyển (bao gồm cả thuế GTGT 10%)
chi hộ cho công ty V bằng tiền mặt là 1.100.000 đồng.
9. Ngày 25, xuất kho 2.000m để sản xuất sản phẩm.
10. Ngày 27, xuất 1.000m phục vụ ở bộ phận bán hàng là 500m, ở bộ phận quản
lý doanh nghiệp là 500m.
11. Ngày 28, kiểm kê kho vật liệu, còn 3.000m tồn kho.
Yêu cầu:
- Tính giá thực tế vật liệu xuất kho theo các phương pháp sau: FIFO, LIFO, BQGQ.
- Định khoản các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trên theo phương pháp FIFO.
Bài số 5: Tại một doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ và hạch
toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên có tình hình trong tháng
3/N như sau:
I. Tình hình tồn kho vật liệu, công cụ đầu tháng
Loại vật tư Số lượng (kg, chiếc) Giá đơn vị thực tế
1. Vật liệu chính
2. Vật liệu phụ
3. Công cụ nhỏ
40.000 kg
5.000 kg

11.110 đồng/kg
5.500 đồng/kg
112.200 đồng/chiếc
Tiền mua vật tư được thanh toán bằng tiền vay ngắn hạn. Các trường hợp vật tư
thừa thiếu chưa rõ nguyên nhân.
4. Ngày 15, xuất vật tư cho sản xuất kinh doanh. Cụ thể:
- Xuất kho 50.000 kg vật liệu chính để trực tiếp chế tạo sản
phẩm và 20.000 kg vật liệu chính để góp vốn liên kết dài hạn với công ty Y.
Giá trị vốn góp được ghi nhận là 220.000.000 đồng.
- Xuất kho vật liệu phụ trực tiếp sản xuất sản phẩm 5.000 kg,
cho nhu cầu ở phân xưởng sản xuất 500 kg, cho bộ phận quản lý doanh nghiệp
500 kg.
- Xuất kho 200 chiếc công cụ nhỏ, dự tính phận bổ 2 kỳ và tiến
hành phân bổ ngay vào chi phí.
5. Ngày 19, xử lý các trường hợp vật tự thừa thiếu ở nghiệp vụ 3 ngày 12
như sau: số vật liệu chính thiếu là do trách nhiệm của người áp tái, người áp tải đã
đồng ý bồi thường; số vật phụ thừa xuất trả lại cho bên bán hàng (đã xuất kho trả
lại).
38
Nguyên lý kế toán ThS. Nguyễn Chí Hiếu
6. Ngày 22, xuất 40 chiếc công cụ dùng cho bộ phận quản lý, 60 công cụ
dùng cho bộ phận bán hàng (thuộc loại phân bổ 2 lần) và tiến hành phân bổ ngay
vào chi phí.
7. Ngày 25, xuất kho vật tư cho sản xuất kinh doanh. Cụ thể:
- Xuất kho 10.000 kg vật liệu chính để trực tiếp chế tạo sản
phẩm.
- Xuất kho vật liệu phụ trực tiếp sản xuất sản phẩm 2.000 kg,
cho bán hàng là 500 kg.
8. Ngày 30, mua của công ty D 300 chiếc công cụ nhỏ, chưa trả tiền theo
giá mua cả thuế GTGT 10% là 33.000.000 đồng.