nghiên cứu - trao đổi
10 tạp chí luật học số 8/2006 ThS. Vũ Văn Cơng *
ụng ti chng khoỏn l nh ch ti
chớnh trung gian cú v trớ, vai trũ quan
trng trong th trng chng khoỏn. Lch s
hỡnh thnh v phỏt trin th trng chng
khoỏn ó chng minh rng mt th trng
chng khoỏn khụng th thiu loi ch th
ny, nú cn cho c ngi phỏt hnh v cho
ngi u t, nú l mt nhõn t nh hng
ln n s vn hnh phỏt trin ca th
trng chng khoỏn.
cụng ti chng khoỏn phỏt huy ht
vai trũ to ln ca mỡnh, ngn nga nhng
hin tng tiờu cc cú th xy ra, bo v
cỏc quyn, li ớch hp phỏp ca cỏc nh
u t v s phỏt trin lnh mnh, n nh
ca th trng chng khoỏn thỡ vn t
chc v hot ng ca cụng ti chng
khoỏn phi c t trong hnh lang phỏp
lớ cht ch hn so vi cỏc doanh nghip
thụng thng. Vỡ vy, o lut v chng
khoỏn v th trng chng khoỏn ca hu

c im phỏp lớ c bn ca cụng ti chng
khoỏn nh sau:
Trc ht, cụng ti chng khoỏn l tờn
C

*
Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni
nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 8/2006 11
gi ch loi ch th kinh doanh l nhng
doanh nghip hot ng kinh doanh chng
khoỏn (mt ngnh kinh doanh c thự, cú
iu kin). Vỡ th, cụng ti chng khoỏn
khỏc bit vi cỏc doanh nghip khỏc
nhng c im sau:
Mt l, cụng ti chng khoỏn l doanh
nghip c thnh lp, hot ng trờn c s
Lut chng khoỏn v cỏc quy nh ca phỏp
lut cú liờn quan.
Hai l, cụng ti chng khoỏn c t
chc di hỡnh thc cụng ti trỏch nhim
hu hn hoc cụng ti c phn theo quy nh
ca Lut doanh nghip (khon 1 iu 59
Lut chng khoỏn).
Ba l, cụng ti chng khoỏn t di s
qun lớ nh nc trc tip ca mt c quan

cp cỏc dch v t vn ti chớnh v cỏc dch
v ti chớnh khỏc.
Nh vy, thc hin hot ng kinh
doanh chng khoỏn cú nhiu loi ch th
khỏc nhau nh: cụng ti chng khoỏn, cụng
ti qun lớ qu u t chng khoỏn, cụng ti
u t chng khoỏn v mt s ch th khỏc
cú cung ng cỏc dch v cú liờn quan. Tuy
nhiờn, cú th khng nh rng cụng ti chng
khoỏn l mt loi ch th kinh doanh chng
khoỏn ch yu, ph bin v quan trng nht
trờn th trng chng khoỏn. c im phỏp
lớ nhn bit v phõn bit cụng ti chng
khoỏn vi cỏc ch th kinh doanh chng
khoỏn khỏc trờn th trng chng khoỏn ú
chớnh l nghip v kinh doanh m nú c
phộp thc hin.
Phỏp lut mt s nc ch rừ nghip v
kinh doanh chng khoỏn no do cụng ti
chng khoỏn thc hin, nghip v kinh
doanh chng khoỏn no thỡ cụng ti chng nghiên cứu - trao đổi
12 tạp chí luật học số 8/2006
khoỏn khụng c thc hin nhm trỏnh
mõu thun, xung t li ớch gia cỏc hot
ng kinh doanh chng khoỏn. Thm chớ
trong cỏc nghip v kinh doanh chng
khoỏn thuc v cụng ti chng khoỏn, phỏp

trỡnh chuyờn mụn v tuõn th o c
ngh nghip. iu kin c s vt cht c
t ra vỡ cụng ti chng khoỏn thng cú
chc nng lu gi cỏc chng khoỏn v giy
t cn thit, phi cụng b thụng tin cho
ngi u t Vỡ vy cn cú phng tin
cn thit bo m an ton v cụng b
thụng tin y , thun tin.
Vit Nam, Lut chng khoỏn quy
nh cụng ti chng khoỏn cú th thc hin
nhiu nghip v kinh doanh chng khoỏn
(tr nghip v qun lớ danh mc u t v
qun qu u t chng khoỏn) nu cú
iu kin v c U ban chng khoỏn nh
nc cp giy phộp cho tt c cỏc hot ng
nghip v ú. õy l mt c trng phỏp lớ
c bn nhn bit v phõn bit cụng ti
chng khoỏn vi cỏc ch th kinh doanh
khỏc trờn th trng chng khoỏn nh:
Cụng ti qun lớ qu, cụng ti u t chng
khoỏn. So vi trc õy, nghip v kinh
doanh chng khoỏn ca cụng ti chng
khoỏn ó cú s thay i, theo ú nghip v
qun lớ danh mc u t ó c chuyn
sang cho cụng ti qun lớ qu thc hin nhm
hn ch xung t li ớch gia cỏc hot ng
nghip v trong cụng ti chng khoỏn. Quy
nh ny phự hp quy nh trong Lut
chng khoỏn ca nhiu nc.
T phõn tớch nờu trờn, cú th khỏi quỏt

mc ti a cú th nhm bo m tớnh thc
thi, gim bt cỏc vn bn hng dn di
lut. Cú th chng minh nhn nh ny qua
cỏc quy nh v: iu kin cp giy phộp;
h s xin cp giy phộp; trỡnh t v thi hn
cp giy phộp; nhng thay i trong hot
ng; ngha v ca cụng ti chng khoỏn v
cỏc hn ch i vi cụng ti chng khoỏn
nhm bo m an ton trong hot ng
Th hai, Lut ó quy nh theo hng
ci cỏch th tc hnh chớnh nhm n gin
hoỏ cỏc th tc, rỳt ngn thi gian thc hin
nhm tit kim cỏc chi phớ, to thun li cho
cỏc t chc, cỏ nhõn thc hin y , nhanh
chúng cỏc th tc hnh chớnh. C th:
Trc õy, vic thnh lp cụng ti chng
khoỏn khỏ phc tp phi tri qua rt nhiu
bc nh: T chc mun thnh lp cụng ti
chng khoỏn phi lm h s xin cp giy
phộp hot ng gi U ban chng khoỏn
nh nc. Sau khi c U ban chng
khoỏn nh nc chp thun v mt nguyờn
tc vic cp giy phộp kinh doanh chng
khoỏn thỡ t chc xin cp giy phộp phi
tin hnh ng kớ kinh doanh theo quy nh
ca Lut doanh nghip. Sau khi hon tt th
tc ng kớ kinh doanh, U ban chng
khoỏn nh nc mi chớnh thc cp giy
phộp kinh doanh chng khoỏn cho doanh
nghip ng kớ. Hin nay, khon 2 iu 59

kin, Lut chng khoỏn ch quy nh 3 iu
kin l: Cú tr s chớnh v trang thit b
phc v hot ng kinh doanh chng
khoỏn; cú vn phỏp nh theo quy nh;
giỏm c v cỏc nhõn viờn thc hin nghip
v kinh doanh chng khoỏn phi cú chng
ch hnh ngh chng khoỏn. V h s xin
cp giy phộp thnh lp hot ng ca cụng
ti chng khoỏn, trc õy phỏp lut quy
nh n 10 loi giy t khỏc nhau thỡ nay
Lut chng khoỏn quy nh 8 loi giy t
cn thit.
(2)
c bit h s xin cp chng
ch hnh ngh trc õy phỏp lut quy nh
cn phi cú ớt nht n 6 loi giy t khỏc
nhau thỡ nay Lut quy nh ch cú 3 loi
giy t cn thit trong h s.
(3)

Th ba, Lut chng khoỏn quy nh v
t chc v hot ng ca cụng ti chng
khoỏn trờn nguyờn tc khụng phõn bit gia
nh u t trong nc v nh u t nc
ngoi trong kinh doanh chng khoỏn ng
thi th hin rừ quan im m ca th
trng chng khoỏn Vit Nam thu hỳt
cỏc nh u t nc ngoi vo hot ng
kinh doanh chng khoỏn ti Vit Nam. õy
l mt trong nhng im mi cú tớnh t

v kinh doanh chng khoỏn trong cụng ti
chng khoỏn. Trc õy, phỏp lut cho
phộp cụng ti chng khoỏn c thc hin c
nghip v qun lớ danh mc u t chng
nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè 8/2006 15
khoán. Luật chứng khoán quy định: nghiệp
vụ quản lí danh mục đầu tư, quản lí quỹ đầu
tư do công ti quản lí quỹ thực hiện, công ti
chứng khoán không được phép thực hiện
những nghiệp vụ kinh doanh này để hạn chế
xung đột lợi ích.
Thứ năm, vấn đề cấp giấy phép hành
nghề chứng khoán.
Pháp luật hầu hết các quốc gia đều quy
định một trong những điều kiện để cấp giấy
phép thành lập và hoạt động cho công ti
chứng khoán là giám đốc (tổng giám đốc),
các nhân viên kinh doanh của công ti chứng
khoán phải có chứng chỉ hành nghề kinh
doanh chứng khoán.
Trước đây, pháp luật Việt Nam quy định:
Chứng chỉ hành nghề kinh doanh chứng
khoán được cấp, được gia hạn, được đổi cho
các cá nhân theo đề nghị của công ti chứng
khoán nơi cá nhân đó làm việc Chứng chỉ
hành nghề kinh doanh chứng khoán có hiệu

quyết định việc tuyển dụng nhân viên, nếu
nhân viên tại công ti chứng khoán không
đáp ứng được yêu cầu thì sẽ bị sa thải, việc
sử dụng và đánh giá năng lực của từng
người thuộc thẩm quyền lãnh đạo doanh
nghiệp chứ không phải là của cơ quan quản
lí nhà nước.
Luật chứng khoán đã có quy định mới
phù hợp hơn, cụ thể: Uỷ ban chứng khoán
nhà nước cấp chứng chỉ hành nghề cho từng
cá nhân, còn việc cá nhân có chứng chỉ
hành nghề làm cho công ti chứng khoán nào
do công ti đó tuyển dụng. Tuy nhiên, để
đảm bảo sự quản lí, phòng tránh trường hợp
các cá nhân có chứng chỉ lợi dụng để lừa
đảo gây thiệt hại cho nhà đầu tư, các khoản
5, 6 Điều 79 Luật chứng khoán quy định rõ: nghiên cứu - trao đổi
16 tạp chí luật học số 8/2006
Chng ch hnh ngh chng khoỏn ch cú
giỏ tr khi ngi c cp chng ch lm
vic ti mt cụng ti chng khoỏn v c
cụng ti ú thụng bỏo vi U ban chng
khoỏn nh nc. Cụng ti chng khoỏn cú
trỏch nhim thụng bỏo vi U ban chng
khoỏn nh nc trong thi hn hai ngy, k
t ngy ngi c cp chng ch hnh
ngh chng khoỏn khụng cũn lm vic cho

Vic cm hon ton hnh vi bỏn khng
chng khoỏn trc õy nc ta l quỏ
thn trng v lm cho cỏc nh u t, c
bit l cỏc nh u t nc ngoi cú cm
giỏc lut phỏp Vit Nam quỏ kht khe trong
vic iu chnh cỏc giao dch trờn th trng
chng khoỏn. iu ny cng cú th cho
thy rng cỏc nh lp phỏp Vit Nam mi
ch nhỡn thy mt tỏc hi ca hnh vi bỏn
khng m cha thy ht tỏc dng tớch cc
ca hnh vi bỏn khng chng khoỏn. Theo
quan im ca mt s nh nghiờn cu,
(4)

bỏn khng cú mt tớch cc ca nú nh to ra
tớnh thanh khon cho th trng, tớnh hiu
qu v giỏ chng khoỏn i vi hnh vi
bỏn khng chng khoỏn, nhiu nc phỏp
lut khụng cm tuyt i m t giao dch
bỏn khng di s kim soỏt ca nh nc.
Trong ú cú quy nh rừ i tng v
nhng iu kin c phộp thc hin giao
dch bỏn khng v nhng trng hp, hon
cnh trong ú bỏn khng b coi l bt hp
phỏp. Chng hn, Lut th trng chng
khoỏn M ch cm bỏn khng i vi ngi
ni b cụng ti ca h, cũn i vi nhng
ngi khỏc ch cm bỏn khng trong trng
hp giỏ ca loi chng khoỏn ú trờn th
trng ang gim nhm ngn chn hin

(cụng ti hp danh, cụng ti hp vn n
gin) khụng c phộp kinh doanh chng
khoỏn. Lớ do l nhng loi hỡnh cụng ti
ny c t chc rt lng lo nờn v mt
phỏp lớ khụng ỏp ng c ũi hi rt
c thự ca hot ng kinh doanh chng
khoỏn l bo m tin cy cao v hn
ch ri ro.
(5)

Quan im khỏc cho rng Lut quy nh
nh vy xut phỏt t c s nhm bo v li
ớch ca khỏch hng, trỏnh tỡnh trng thõu
túm, thao tỳng doanh nghip phc v li ớch
ca mt s ngi. Hn na, cụng ti c phn
hay cụng ti TNHH cú quy ch phỏp lớ v t
chc hot ng cht ch nờn vic tuõn th
ch thụng tin, bỏo cỏo cht ch hn.
Cng cú quan im lớ gii rng cụng ti l
loi hỡnh doanh nghip cú tớnh ph bin v
rt phỏt trin trong nn kinh t th trng,
lut l quy nh v nú khỏ ging nhau cỏc
quc gia m lnh vc kinh doanh chng
khoỏn mang tớnh quc t cao; th trng
chng khoỏn l th trng bc cao bo m
tớnh t do kinh doanh cng nh tớnh k lut
cao. Do ú, phỏp lut Vit Nam cn quy
nh nh vy.
Tuy nhiờn, mt vn ỏng chỳ ý l
trong Lut doanh nghip nm 2005 cú quy

Th hai, vn c quan cp chng ch
hnh ngh chng khoỏn.
Phỏp lut nhiu nc quy nh hip hi
kinh doanh chng khoỏn l c quan cp
chng ch hnh ngh cho cỏc cỏ nhõn.
Vit Nam hin nay, vic cp chng ch
hnh ngh do U ban chng khoỏn nh
nc thc hin. Theo quan im ca chỳng
tụi, vic Lut chng khoỏn quy nh nh
hin nay l phự hp vi iu kin c th
nc ta, khi Hip hi kinh doanh chng
khoỏn Vit Nam cha mnh, cha cú
c s vt cht, chng trỡnh o to, i
ng ging viờn cú th m ng tt
nhim v ny. Tuy nhiờn, trong tng lai
cn chuyn trung tõm nghiờn cu v o
to chng khoỏn sang mụ hỡnh chuyờn
nghip v chuyn v Hip hi kinh doanh
chng khoỏn v chuyn giao chc nng
cp chng ch hnh ngh cho Hip hi kinh
doanh chng khoỏn m nhn U ban
chng khoỏn nh nc tp trung vo nhim
v chin lc m khụng phi lo cụng vic
c th ny.
Th ba, Lut chng khoỏn cũn quy
nh nhiu th tc mang tớnh hỡnh thc.
Nu quy nh nhiu th tc phin h thỡ ú
s l ro cn cho s phỏt trin ca th
trng chng khoỏn, to ra nhiu c ch
xin cho, tham nhng cũn cú t phỏt

chng khoỏn, tr. 61.