Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
LỜI GIỚI THIỆU
Lịch sử phát triển các nước trên thế giới đã chứng minh rất rõ:
Vốn đầu tư và hiệu quả vốn đầu tư là một trong những yếu tố quan
trọng nhất tác đọng đến sự phát triển nõi chung và tăng trưởng kinh
tế nói riêng của mỗi quốc gia. Vốn đầu tư bao gồm: vốn trong nước,
vốn thu hút từ nước ngoài chủ yếu dưới hình thức vốn ODA, đầu tư
trực tiếp, các khoản tín dụng nhập khẩu. Đối với những nước nghèo,
thu nhập thấp, khả năng tích luỹ vốn từ trong nước hạn chế thì
nguồn vốn nước ngoài có ý nghĩa quan trọng.
Ngoài tính chất ưu đãi của vốn ODA, một trong những đặc
điểm khác nhau giữa ba loạinguồn vốn trên là: ODA chỉ là sự
chuyển nhượng vốn mang tính chất trợ giúp từ các nước phát triển
sang các nước đang phát triển. Đặc điểm này cho thấy nguồn ODA
là một nhân tố quan trọng tạo nên các cơ hội phát triển cho các nước
nghèo và kém phát triển.
Tuy nhiên, ODA về thực chất cũng là một khoản nợ nước
ngoài mà các nước nhận tài trợ cần phải trả. Vì thế, việc quản lý và
sử dụng ODA sao cho có hiệu quả phù hợp với các mục tiêu và định
hướng phát triển của đất nước là một yêu cầu khách quan.
Chính vì vậy, trong thời gian thực tập tại Vụ Tổng Hợp - Bộ
Kế Hoạch và Đầu tư, em đã lựa chọn đề tài: "Các giải pháp nhằm
tăng cường khả năng quản lý các dự án ODA" với mục đích đóng
góp những hiểu biết của mình vào quá trình nghiên cứu và hoàn
thiện việc quản lý các dự án ODA. Tuy nhiên, do hiểu biết còn
nhiều hạn chế nên luận văn không thể tránh khỏi có những sai sót.
Vì vậy, em mong có được những nhận xét, đánh giá của các thầy, cô
nhằm hoàn thiện đề tài này.
http://tailieutonghop.com
1
Hà nội ngày.... tháng.... năm.....
Sinh viên
Võ Đình Toàn
CHƯƠNG I.
TỔNG QUAN VỀ QUY TRÌNH QUẢN LÝ SỬ DỤNG
NGUỒN VỐN HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN CHÍNH THỨC
(ODA).
I. NGUỒN HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN CHÍNH THỨC
(ODA).
1. Khái niệm.
Theo cách hiểu chung nhất: Vốn ODA hay còn gọi là
vốn hỗ trợ phát triển chính thức là các khoản viện trợ
không hoàn lại hoặc vay vơí điều kiện ưu đãi (vê lãi suất,
thời gian ấn hạn và trẩ nợ) của Chính phủ của các nước
phát triển, các cơ quan chính thức thuộc tổ chức quốc tế,
các tổ chức phi chính phủ.
http://tailieutonghop.com
3
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
Ở Việt nam: Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức
(ODA) là một hình thức hợp tác phát triển giữa Việt Nam
và các tổ chức Chính phủ, các tổ chức quốc tế (UNDP,
ADB, WB, IMF...). Các tổ chức phi chính phủ (NGO
s
) gọi
chung là các đối tác viện trợ hay các nhà tài trợ nước ngoài.
ODA được thực hiện thông qua việc cung cấp từ phía các
nhà tài trợ cho Chính phủ Việt Nam các hoản viện trợ
với sự quan tâm lợi ích kinh tế đó, các nước phát triển nhất
là đối với các nước lớn còn sử dụng ODA như một công cụ
chính trị để xác định vị trí và ảnh hưởng tại các nước và
khu vực tiếp cận ODA. Mặt khác, một số vấn đề quốc tế
đang nổi lên như AIDS/ HIV, các cuộc xung đột sắc tộc,
tôn giáo,... đòi hỏi sự nỗ lực của cả cộng đồng, quốc tế
không phân biệt giàu nghèo.
Các nước đang phát triển đang thiếu vốn nghiêm trọng
dễ phát triển kinh tế xã hội. Vốn ODA là một trong các
nguồn vốn ngoài nước có ý nghĩa hết sức quan trọng. Tuy
nhiên, ODA không thể thay thế được vốn trong nước mà
chỉ là chất xúc tác tạo điều kiện khai thác sử dụng các
nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước. ODA có hai mặt:
Nếu sử dụng một cách phù hợp sẽ hỗ trợ thật sự cho công
cuộc phát triển kinh tế xã hội, nếu không đó sẽ là một
khoản nợ nước ngoài khó trả trong nhiều thế hệ. Hiệu quả
sử dụng ODA phụ thuộc vào nhiều yếu tố, mà một trong số
đó là công tác quản lý và điều phối nguồn vốn này. Nghị
đinh 20/ CP khẳng định ODA cho Việt Nam là một trong
những nguồn quan trọng của ngân sách Nhà nước được sử
dụng cho những mục tiêu ưu tiên của công cuộc xây dựng
và phát triển kinh tế xã hội. Tính chất ngân sách của ODA
thể hiện ở chỗ nó được thông qua Chính phủ và toàn dân
được thụ hưởng lợi ích do các khoản ODA mang lại.
http://tailieutonghop.com
5
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
Việc cung ODA được thực hiện thông qua các kênh
sau đây:
quốc tế
NGO
s
hoặc
các tổ chức
NGO
s
hoặc
các tổ chức
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
2.1. Xét theo mục đích ODA gồm các hình thức chủ
yếu sau:
- Hỗ trợ cán cân thanh toán:
Thương là hỗ trợ tài chính trực tiếp (chuyển giao tiền tệ nhưng đôi khi
là hiện vật hoặc hỗ trợ nhập khẩu. Ngoại tệ và hàng hoá chuyển trong nước
qua hình thức này được chuyển hoá thành hỗ trợ ngân sách.
- Hỗ trợ chương trình (còn gọi là viện trợ phi dự án) là
viện trợ khi đạt được một hiệp định với đối tác viện trợ
nhằm cung cấp một khối lượng ODA cho một mục đích
tổng quát với thời hạn nhất định để thực hiện nhiều nội
dung khác nhau của một chương trình.
Hỗ trợ dự án:
Là hình thức chủ yếu của hỗ trợ phát triển chính thức
bao gồm hỗ trợ cơ bản và hỗ trợ kỹ thuật. Trên thực tế có
trường hợp một dự án kết hợp cả hai loại hình hỗ trợ cơ bản
và hỗ trợ kỹ thuật.
2.2. Xét theo hình thức tiếp nhận vốn, ODA được
phân ra Viện trợ không hoàn lại và viện trợ cho vay ưu đãi:
+ Đối với loại hình Viện trợ không hoàn lại thường là
kiện thuận lợi cho sản xuất và đời sống, tạo môi trường hạ
tầng cơ sở để tiếp tục thu hút vốn đầu tư.
3. Vai trò của ODA trong chiến lược phát triển kinh tế -
xã hội của các nước đang phát triển.
Đối với tất cả các quốc gia tiến hành công nghiệp hoá
đất nước thì vốn là một yếu tố một điều kiện tiền đề không
thể thiếu. Nhất là trong điều kiện hiện nay, với những thành
tựu mới của khoa học và công nghệ cho phép các nước tiến
hành công nghiệp hoá có thể rút ngắn lịch sử phát triển
kinh tế khắc phục tình trạng tụt hậu và vận dụng được tối
đa của lợi thế đi sau.
http://tailieutonghop.com
8
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
Nhưng để làm được những điều đó thì nhu cầu về
nguồn vốn là vô cùng lớn trong khi đó ở giai đoạn đầu của
thời kỳ công nghiệp hoá thì tất cả các nước đều dựa vào
nguồn vốn bên ngoài mà chủ yếu là ODA và FDI.
Trong đó ODA là nguồn vốn của các Chính phủ, các
quốc gia phát triển , các tổ chức quốc tế và các tổ chức phi
Chính phủ hoạt động với mục tiêu trợ giúp cho chiến lược
phát triển của các nước đang và chậm phát triển. Do vậy
nguồn vốn này có những ưu đãi nhất định, do những ưu đãi
này màcác nước đang và chậm phát triển trong giai đoạn
đầu của công cuộc công nghiệp hoá đất nước thường coi
ODA như là một giải pháp cứu cánh để vừa khắc phục tình
trạng thiếu vốn đầu tư tron gnước vừa tạo cơ sở vật chất
ban đầu nhằm tạo dựng một môi trường đầu tư thuận lợi để
kêu gọi nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI, đồng
và khả năng tha năng thu hồi vốn chậm. Giải quyết vấn đề
này các nước đang phát triển nói chung và các nước Đông
nam Á nói riêng đã sử dụng nguồn vốn ODA.
Ở Việt Nam ODA đóng vai trò rất quan trọng trong
chương trình đầu tư công cộng, làm nền tảng cho hoạt động
phát triển kinh tế - xã hội gần đây của Việt Nam. Đầu tư
phát triển kinh tế xã hội đã phát triển mạnh ở Việt Nam
trong thập kỷ qua nhờ công cuộc đổi mới với mức tăng
trưởng GDP bình quân đạt 7,5%/ năm. Đầu tư của Chính
phủ và nguồn vốn nước ngoài đống vai trò hết sức quan
trọng. Tổng cam kết các nguồn vốn ODA đạt mức tương
đương khoảng 15 tỉ USD. Do vẫn là một nước trong những
nước nghèo nhất thế giới hoạt động quản lý kinh tế - xã hội
ở Việt Nam cho thấy đất nước ta tiếp cận rất tốt nguồn
ODA ưu đãi dưới hình thức viện trợ không hoàn lại và tín
dụng có lãi suất thấp. Sự khan hiếm nguồn FDI hiện nay do
cuộc khủng hoảng tài chính Đông Nam Á đã cũng gây ra
suy giảm trong tiến trình tiến hành cải cách kinh tế ở Việt
http://tailieutonghop.com
10
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
Nam, đã tạo thêm căng thẳng cho các nguồn lực đầu tư
công cộng hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng trong khi vẫn đảm
bảo thúc đẩy các dịch vụ xã hội. Do đó ODA ngày càng
đóng vai trò quan trọng trong việc tài trợ các chi tiêu phát
triển của chính phủ. Kể từ khi cộng đồng tài trợ quốc tế nối
lại sự giúp đỡ của mình cho Việt Nam, mức giải ngân ODA
hàng năm đã tăng một cách vững chắc từ mức 272 triệu
USD vào năm 1994 ( khoảng 26% chi tiêu xây dựng cơ bản
kinh tế Nhà nước đóng vai trò trung tâm sang chính sách
khuyến khích nền kinh tế phát triển theo định hướng phát
triển kinh tế khu vực tư nhân. Nhưng muốn thực hiện được
việc điều chỉnh này cần phải có một lượng vốn cho vay mà
các chính phủ lại phải dựa vào nguồn vốn ODA.
Thứ tư: Hỗ trợ phát triển chính thức tăng khả năng thu
hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và tạo điều kiện mở
rộng đầu tư phát triển trong nước ở các nước đang và chậm
phát triển. Như chúng ta đã biết để có thể thu hút được các
nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài bỏ vốn đầu tư vào một lĩnh
vực nào đó thì chính tại các quốc gia đó phải đảm baỏ cho
họ có một môi trường đầu tư tốt (cơ sở hạ tầng, hệ thống
chính sách, pháp luật ...) đảm bảo đầu tư có lợi với phí tổn
đầu tư thấp, hiệu quả đầu tư cao muốn vậy đầu tư của Nhà
nước phải được tập trung vào việc nâng cấp, cải thiện và
xây dựng cơ sở hạ tầng, hệ thống tài chính, ngân hàng...
Nguồn vốn Nhà nước thực hiện đầu tư này là phải dựa
vào ODA bổ sung cho vốn đầu tư hạn hẹp thì ngân sách
của Nhà nước. Môi trường đầu tư một khi được cải thiện sẽ
tăng sức hút đồng vốn nước ngoài. Mặt khác việc sử dụng
nguồn vốn ODA để đầu tư cải thiện cơ sở hạ tầng sẽ tạo
điều kiện cho các nhà đầu tư trong nước tập trung đầu tư
http://tailieutonghop.com
12
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
vào các công trình sản xuất kinh doanh có khả năng mang
lại lợi nhuận.
4. Vài nét về quản lý và sử dụng ODA trên thế giới.
4.1 Các nhà tài trợ ODA chủ yếu trên thế giới.
hội trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Trong hơn
33 năm qua các thành viên đã tăng lên rất nhiều ADB chú
trọng đến nhu cầu của các nước nhỏ và các nước kém phát
triển và ưu tiên đặc biệt đến chương trình và dự án khu vực,
tiểu vùng và quốc gia.
- Các tổ chức tài chính quốc tế khác: WB, IMF,
UNDP...
* Đối với Việt Nam theo số liệu 91- 2000. Các nhà tài
trợ chính đó là Ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản
(JBIC), Ngân hàng thế giới(WB), Ngân hàng phát triển
Châu Á (ADB) đã thiết lập các hoạt động của mình ở Việt
Nam trong 6-8 năm qua và đã nổi lên như 3 nhà tài trợ lớn
nhất về nguồn hỗ trợ phát triển chính thức ODA ở Việt
Nam. Xu hướng gần đây nếu nghiên cứu kỹ danh mục các
chương trình sự án ODA của tổ chức này về mặt định
lượng, chiều hướng chung là tương đối khả quan với các
mức tăng về giai rngân và mức giảm về lượng tích tụ của
các cam kết chưa được giải ngân.
Khi xem xét tổng mức của ba tổ chức này có thể quan
sát thấy rằng các cam kết hàng năm đạt mức cao nhất năm
http://tailieutonghop.com
14
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
1997 và từ thời điểm đó đến nay có chiều hướng suy giảm.
Mức giải ngân, tuy nhiên đã tăng một cách vững chắc từ
năm 1995 trở đi. Trong năm 1999 mức giải ngân tăng gấp
12 lần so với năm 1997, mặc dù vậy tốc độ tăng nay (theo
tỷ lệ %) đã giảm dần từ năm 1996. Không thấy có khuynh
hướng chung rõ nét nào đối với tỷ lệ giải ngân của ba tổ
những quyết định về đấu thầu và chỉ định tư vấn. Mặt khác
sự chậm trễ trong việc thanh toán theo tiến độ đã được phần
nào giảm bớt.
Ngân hàng thế giới WB: hiện có 21 dự án đang hoạt
động và dự án đã kết thúc thể hiện tổng mức các cam kết
2,25 tỷ USD tron gđó khoảng 35% đã được giải ngân. Mức
giải ngân từ tài khoá 1994 là rất hài lòng nhưng tốc độđã
giảm và mức thực hiện giờ đây thấp hơn mức trong khu
vực. Hiện nay mới chỉ đạt khoảng 70% tổng mức giải ngân
dự kiến trong danh mục các dự án đang hoạt động. Tổng
mức cam kết đã giảm từ năm 1997 và tỷ lệ giải ngân cho
thấy chiều hướng giảm bắt đầu từ năm 1996. Có mức tăng
về khối lượng cam kết chưa được giải ngân mặc dù tốc độ
tăng đã giảm dần. Ngoài các vấn đề liên quan đến việc thực
hiện dự án được mô tả dưới đây, một số nguyên nhân xuất
phát từ việc sửa đổi trong các quy định thực hiện của chính
phủ đã làm chậm quá trình thực hiện, ngoài ra còn do sự
chuyển đổi về cơ cấu trong danh mục dự án hiện nay. Số
lượng những dự án có quy mô lớn, giải ngân nhanh trong
khi những dự án mới có xu hướng hoạt động phức tạp,
http://tailieutonghop.com
16
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
phân tán, phải trải qua giai đoạn khởi động lâu hơn so với
dự kiến.
Ngân hàng phát triển Châu Á: (ADB) có 25 dự án
đang thực hiện ở Việt Nam trong đó có 21 dự án đầu tư đã
có hiệu lực với tổng nợ ròng là 1,7 tỷ USD đã giải ngân
được 30%. Trong khi cam kết hàng nưm giảm từ mức cao
17
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
6
Phần cam kết chưa giải
ngân
510 109
1
170
3
226
7
262
3
294
0
Tỉ lệ giải ngân (%) 0,1 3,2 2,3 5,2 11,8 13,9
WB
Cam kết hàng năm 228 314 508 389 392 318
Giải ngân hàng năm 65 17 129 181 220 189
Phần cam kết chưa giải
ngân
228 164 460 840 104
7
121
9
Tỉ lệ giải ngân (%) 28 11 28 22 21 15
ADB
Cam kết hàng năm 61 233 217 360 284 220
Giải ngân hàng năm 3 48 29 149 128 191
289
5
413
1
485
9
541
2
Phần cam kết chưa giải
ngân, % thay đổi
- 70 61 43 18 11
4.2 Xu thế ODA trên thế giới.
http://tailieutonghop.com
18
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
Quá trình phát triển ODA trên thế giới hiện nay có các
khuynh hướng chủ yếu sau đây:
Một là: trong cơ cấu tổng thể ODA của thế giới tỷ
trọng ODA song phương có xu hướng tăng lên, ODA đa
phương có xu thế giảm đi xu thế này hình thành dưới sự tác
động của hai nhân tố chủ yếu sau:
- Quá trình quốc tế hoá đời sống kinh tế thế giới và xu
thế hội nhập đã tạo điều kiện cho quan hệ về ODA trực tiếp
giữa các quốc gia.
- Hiệu quả hoạt động của các tổ chức đa phươn gtỏ ra
kém hiệu quả làm cho một số nhà tài trợ ngần ngại đóng
góp cho các tổ chức này.
Hai là: mức độ cạnh tranh thu hút ODA đã tăng lên
giữa các nước đang phát triển.Trên thế giới số nước dành
án ODA thường bao gồm các bước sau:
- Xác định dự án.
- Chuẩn bị đầu tư.
- Thực hiện đầu tư.
- Nghiệm thu và đánh giá.
SƠ ĐỒ QUY TRÌNH QUẢN LÝ DỰ ÁN
ODA.
1. Xác định dự án và đánh giá ban đầu.
http://tailieutonghop.com
20
Xác định
mục tiêu
chiến
lược
quốc gia
Xem xét
đãnh giá
những đề
xuất
chính
thức
Đưa ra
những đề
xuất
chính
thức (dự
án đề
xuất)
Dự
khai dự
án
Theo dõi dự
án vè t i à
chính hiện
vật trong
quá trình
thực hiện
Nh thà ầu
chuẩn bị
báo cáo
ho nà th nh à
dự án
Đánh giá
sau ho n à
th nh à đối
với một số
dự án được
lựa chọn
Rút ra b i à
học kinh
nghiệm
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
2. Chuẩn bị và thiết kế dự án.
3. Thực hiện và theo dõi dự án.
4. Hoàn thành và đánh giá dự án.
http://tailieutonghop.com
21
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
bước sau đây và kết thúc bằng việc Bộ trưởng hoặc Đại
diện của Bộ Tài chính phê duyệt cho phép thực hiện:
- Nghiên cứu tiền khả thi
- Nghiên cứu khả thi
- Dự thảo văn kiện thiết kế dự án
Văn kiện thiết kế dự án bao gồm kế hoạch chi tiết về
chi phí, nguồn lực và kế hoạch thực hiện. Tuy nhiên, phê
chuẩn tài chính mới có thể thay cho phe chuẩn đưa ra trước
đây khi dự án lúc đó còn trong giai đoạn chuẩn bị và thiết
kế.
3. Thực hiện đầu tư và theo dõi dự án.
Bước đầu tiên của giai đoạn này là thảo luận để đi đến
ký kết bản ghi nhớ (MOU) thể hiện sự nhất trí giữa hai
Chính phủ. MOU bao gồm các điều khoản tiêu chuẩn, các
phụ lục tham chiếu, trong đó mô tả dự án và định số trách
nhiệm của hai Chính phủ. Dự án sẽ chính thức được triển
khai sau khi MOU được ký kết và các nhà thầu đủ tiêu
chuẩn được tuyển chọn. Nhiệm vụ đầu tiên của nhà thầu
chính thực hiện là chuẩn bị văn kiện thực hiện dự án
(PID).Quá trình này cho phép nhà thầu xác định những
điều chỉnh cần thiết cho dự án từ kinh nghiệm ban đầu khi
triển khai dự án. Dự án sẽ được theo dõi trong quá trình
thực hiện. Qua công tác theo dõi các nhà tài trợ song
phương biết được tình hình thực hiện sự án có tốt không,
http://tailieutonghop.com
23
Tài liệu được sưu tầm từ nguồn internet và chính tác giả chia sẻ
TaiLieuTongHop.Com - Kho tài liệu trực tuyến miễn phí
nhà thầu thực hiện so với hợp đồng ra sao, liệu có đạt được
các mục tiêu đặt ra?
vừa qua.
Mặc dù nền kinh tế khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề
của cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ, một số nhà tài trợ
phải thắt chặt chi tiêu ngân sách để đối phó với cơn suy
thoái kinh tế kể cả giảm viện trợ cho nước ngoài. Song về
http://tailieutonghop.com
25
Copyright: Tài liệu đại học ©