MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Từ khi lịch sử phát triển của xã hội loài người có sự phân chia gia cấp, vấn đề
phân biệt giàu nghèo đã xuất hiện và cho đến nay vẫn đang tồn tại như một thách
thức lớn đối với sự phát triển bền vững của từng Quốc gia, từng khu vực và toàn bộ
nền văn minh hiện đại của nhân loại. Mục tiêu xoá đói giảm nghèo (XĐGN) luôn
được đặt ra trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội không chỉ ở nước ta mà còn ở
nhiều nước trên thế giới. Vì vậy, những năm gần đây nhiều quốc gia và tổ chức quốc
tế rất quan tâm tìm các giải pháp hạn chế nghèo đói và giảm dần khoảng cách phân
hoá giàu, nghèo trên phạm vi toàn thế giới.
Ở nước ta, xóa đói giảm nghèo được coi là mục tiêu xuyên suốt trong quá
trình phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Ngay từ khi mới ra đời, Đảng Cộng sản
Việt Nam đã xác định mục tiêu cơ bản trong hoạt động của mình là giải phóng dân
tộc, xây dựng chế độ mới để đem lại ấm no, hạnh phúc cho mọi người dân, mọi gia
đình Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ, Đảng và Nhà nước phải tạo điều
kiện "Làm cho người nghèo đủ ăn. Người đủ ăn thì khá. Người khá, giàu thì giàu
thêm" [13, tr 303].
Vấn đề xóa đói giảm nghèo đã được đưa vào mục tiêu, kế hoạch phát triển
kinh tế-xã hội 5 năm (1996-2000). Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII (năm 1996)
đã khẳng định:"Thực hiện tốt chương trình XĐGN, nhất là đối với vùng căn cứ quân
sự cách mạng, vùng đồng bào dân tộc thiểu số". Đại hội IX (năm 2001) tiếp tục
khẳng định hướng đi đó và nhấn mạnh: "Việc tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với xóa
đói giảm nghèo ngay trong từng bước đi và trong suốt quá trình Công nghiệp hóa-
Hiện đại hóa đất nước. Phấn đấu đến năm 2010, về cơ bản không còn hộ nghèo"
[14]. Công cuộc đổi mới của đất nước đã đạt được những thành tựu vượt bậc về phát
triển kinh tế-xã hội, đời sống của đa số dân cư được cải thiện, công tác XĐGN đã thu
được thành tựu đáng kể. Song, mức sống của người dân vẫn còn thấp, phân hóa thu
nhập có xu hướng tăng lên. Một bộ phận khá lớn dân cư còn sống nghèo đói, trong đó
có nhiều gia đình có công với Cách mạng vẫn còn chịu nhiều thiệt thòi trong hòa
nhập cộng đồng và không đủ sức tiếp nhận những thành quả do công cuộc đổi mới
mang lại. Cuối năm 2005, cả nước vẫn còn khoảng 22% số hộ nghèo đói. Chương

- Trần Thị Hằng, "Vấn đề giảm nghèo trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
hiện nay", Nxb Thống kê, năm 2001.
- Lê Xuân Bá, Chu Tiến Quang, “Nghèo đói và XĐGN ở Việt Nam”, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội, 2001.
- Hội thảo nghiên cứu giảm nghèo ở nông thôn từ cách tiếp cận vi mô. Chương
trình nghiên cứu Việt Nam, Hà Lan (VNRP), Đà Nẵng năm 2002.
- Ngân hàng Thế giới “Đói nghèo và bất bình đẳng ở Việt Nam” năm 2004...
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã đề cập đến nhiều khía cạnh của vấn
đề XĐGN. Đây là những tư liệu khoa học quý sẽ được tiếp thu có chọn lọc trong quá
trình viết Luận văn này.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích: Nghiên cứu, khảo sát để đánh giá đúng thực trạng và nguyên nhân
nghèo đói, đề xuất những giải pháp chủ yếu XĐGN trên địa bàn Quảng Trị, làm cơ
sở cho việc xây dựng, chỉ đạo điều hành kế hoạch phát triển KT-XH của tỉnh có hiệu
quả.
Nhiệm vụ: Để thực hiện mục đích trên, Luận văn có nhiệm vụ:
+ Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về nghèo đói và XĐGN.
+ Phân tích thực trạng nghèo đói và hoạt động XĐGN ở tỉnh hiện nay, chỉ rõ
nguyên nhân chủ yếu dẫn đến nghèo đói và những vấn đề đặt ra cho công tác XĐGN
trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.
+ Xác định mục tiêu và một số giải pháp chủ yếu thực hiện XĐGN ở Quảng
Trị trong thời gian tới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng: Đề tài tập trung nghiên cứu các đối tượng là người nghèo, xã
nghèo, vùng nghèo trong tỉnh.
Phạm vi nghiên cứu: Quảng Trị có đặc điểm tương đối phức tạp về điều kiện
sống, khí hậu, và địa hình,... có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến nghèo đói cho
từng vùng, từng hộ. Ở Quảng Trị, dân số nông thôn chiếm tỷ lệ cao, vì thế luận văn
đi sâu nghiên cứu vấn đề nghèo đói và XĐGN ở vùng nông thôn. Mặt khác, để phục
vụ cho yêu cầu chỉ đạo chương trình XĐGN phù hợp với đặc điểm của địa phương,

Vấn đề nghèo đói đã được đề cập trong chính sách của nhiều quốc gia và
trong một số thập kỷ qua ở nhiều nước đã có bước tăng trưởng đáng kể về kinh tế và
đời sống. Do vậy, chống nghèo đói là một trong những chính sách ưu tiên của Liên
Hợp Quốc nhằm cải thiện đời sống cho khoảng trên 1,2 tỷ người đang sống trong tình
trạng nghèo đói tuyệt đối.
Do vấn đề nghèo đói diễn ra trên quy mô lớn nên hậu quả của nó đã tác động
xấu đến vấn đề sinh thái, môi trường và sự bất ổn về chính trị ở nhiều vùng trên thế
giới. Nó có ảnh hưởng không chỉ đối với các quốc gia nghèo mà còn có nguy cơ lan
rộng và tác động toàn cầu như tàn phá môi trường sinh thái, vấn đề di dân quốc tế ồ
ạt, tiêu cực XH lan rộng vv...Vì vậy, sự nghiệp chống nghèo đói không chỉ đối với
các nước nghèo mà cả đối với các nước phát triển. Tại khóa họp đặc biệt của Đại Hội
đồng Liên Hợp Quốc về phát triển XH, tháng 6 năm 2000 tại Genever - Thụy Sỹ, các
thành viên đã thống nhất cam kết, phấn đấu giảm một nữa số người nghèo trên thế
giới. Hội nghị kêu gọi cộng đồng quốc tế đẩy mạnh chiến dịch "Tấn công vào nghèo
đói" và khuyến nghị các quốc gia cần có chiến lược toàn diện về XĐGN. Tại hội nghị
thiên niên kỷ đầu tháng 9 năm 2000 của Liên Hợp Quốc tại Washington (Mỹ), một
lần nữa khẳng định: Chống nghèo đói là một trong những mục tiêu ưu tiên hàng đầu
của cộng đồng quốc tế trong thế kỷ 21 [18, tr.3]. Tuy nhiên quá trình thực hiện
XĐGN ở mỗi quốc gia có cách làm và giải pháp khác nhau. Lý do cơ bản có những
khác nhau đó là ở mỗi quốc gia khác nhau, có trình độ phát triển KT-XH, điều kiện
địa lý tự nhiên, trình độ dân trí, văn hóa, chính trị khác nhau nên khả năng đáp ứng
các nhu cầu hưởng thụ vật chất, tinh thần cho dân chúng có khác nhau. Ngay trong
một quốc gia thì ở mỗi thời kỳ, giai đoạn lịch sử khác nhau thì khả năng đáp ứng các
nhu cầu trên cho dân chúng cũng khác nhau. Điều đó dẫn đến quan niệm về đói
nghèo của các quốc gia có sự khác nhau và các giải pháp XĐGN cũng có sự khác
nhau.
Để xây dựng các giải pháp XĐGN, cần thiết phải có quan niệm đúng về nghèo
đói và có sự thống nhất chung cho các quốc gia về các khái niệm nghèo đói. Nếu có
sự khác nhau giữa các quốc gia thì đó chỉ là sự khác nhau về cách tiếp cận, chứ
không phải khác nhau về bản chất của nghèo đói.

chưa được xác định vì còn phải tính đến sự khác biệt về mặt chênh lệch giữa các điều
kiện tự nhiên, xã hội và trình độ phát triển của mỗi vùng, miền khác nhau. Ưu điểm của
khái niệm này là: Làm rõ được bộ phận dân cư nghèo đói là: "Tùy theo trình độ phát
triển KT-XH và phong tục tập quán từng địa phương"...
Nghèo có 2 dạng: Nghèo tương đối và nghèo tuyệt đối. Nghèo tuyệt đối là tình
trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn nhu cầu cơ bản, tối thiểu
để duy trì cuộc sống. Nhu cầu cơ bản, tối thiểu đó là mức bảo đảm tối thiểu về ăn,
mặc, nhà ở, nước sinh hoạt, y tế, giáo dục và vệ sinh môi trường. Nghèo tương đối là
tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng ở
một thời kỳ nhất định. Như vậy, nghèo đói là khái niệm mang tính chất tương đối cả
về không gian và thời gian.
Nghèo tuyệt đối biểu hiện chủ yếu thông qua tình trạng một bộ phận dân cư có
thu nhập thấp, không cho phép thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu; trước hết là ăn-gắn
liền với dinh dưỡng. Nhu cầu này cũng có sự thay đổi, khác biệt từng quốc gia và
cũng được mở rộng dần. Còn nghèo tương đối gắn liền với sự chênh lệch về mức
sống của một bộ phận dân cư so với mức sống trung bình của địa phương ở một thời
kỳ nhất định. Vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng: Việc xóa dần nghèo tuyệt đối là
việc có thể làm, còn nghèo tương đối là hiện tượng thường có trong xã hội và vấn đề
cần quan tâm là rút ngắn khoảng cách chênh lệch giàu-nghèo. Khái niệm nghèo tuyệt
đối được sử dụng để so sánh mức độ nghèo khổ giữa các quốc gia. Trên cơ sở đó
người ta đưa ra khái niệm quốc gia nghèo là đất nước có thu nhập bình quân đầu
người rất thấp, nguồn lực cực kỳ hạn hẹp, cơ sở hạ tầng và môi trường yếu kém, có
vị trí không thuận lợi trong giao lưu với cộng đồng quốc tế. Còn trong đấu tranh
chống nạn nghèo đói người ta dùng khái niệm nghèo tuyệt đối.
Quan niệm nghèo đói của Việt Nam: Dựa trên các khái niệm của các tổ chức
thế giới, Việt Nam đã đưa ra các khái niệm cụ thể hơn và được nghiên cứu ở các cấp
độ: cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng. Chương trình mục tiêu quốc gia về XĐGN
giai đoạn 1998-2000 của Việt Nam đã đưa ra các khái niệm: Nghèo, đói, hộ đói, hộ
nghèo, vùng nghèo...và có các tiêu chí xác định cho từng loại cụ thể.
Về khái niệm nghèo của Việt Nam thì cơ bản thống nhất với khái niệm nghèo

Chuẩn có nghĩa là: Cái được chọn làm căn cứ để đối chiếu, để hướng theo đó
mà làm cho đúng, vật được chọn làm mẫu để thể hiện một đơn vị đo lường; cái được
công nhận là đúng theo quy định hoặc đúng theo thói quen trong xã hội [21, tr.181].
Như vậy, chuẩn mang tính định lượng. Từ đó ta có thể hiểu chuẩn nghĩa là mốc giới
hạn do nhà nước hay tổ chức quốc tế quy định về mức thu nhập mà nếu ai có thu
nhập thấp hơn mức này gọi là nghèo, còn ai vượt qua giới hạn đó thì họ không phải là
người nghèo. Chuẩn là công cụ để phân biệt giữa người nghèo và người không
nghèo. Giữa chuẩn nghèo và tỷ lệ hộ nghèo có quan hệ tỷ lệ thuận với nhau, nếu
chuẩn nghèo cao thì tỷ lệ hộ nghèo cao và ngược lại
a) Tiêu chí xác định chuẩn nghèo của thế giới:
Để đánh giá nghèo đói, UNDP dùng cách tính dựa trên cơ sở phân phối thu
nhập theo đầu người hay theo nhóm dân cư. Thước đo này tính phân phối thu nhập
cho từng cá nhân hoặc hộ gia đình nhận được trong thời gian nhất định, nó không quan
tâm đến nguồn mang lại thu nhập hay môi trường sống của dân cư mà chia đều cho mọi
thành phần dân cư. Phương pháp tính là: Đem chia dân số của một nước, một châu lục
hoặc toàn cầu ra làm 5 nhóm, mỗi nhóm có 20% dân số bao gồm: Rất giàu, giàu, trung
bình, nghèo và rất nghèo. Theo cách tính này, vào những năm 1990 thì 20% dân số giàu
nhất chiếm 82,7% thu nhập toàn thế giới, trong khi 20% nghèo nhất chỉ chiếm 1,4%.
Như vậy nhóm giàu nhất gấp 59 lần nhóm nghèo nhất [22, tr.11].
Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB) đưa ra các chỉ tiêu đánh giá mức độ giàu,
nghèo của các quốc gia dựa vào mức thu nhập quốc dân bình quân tính theo đầu
người trong một năm với 2 cách tính đó là: Phương pháp Atlas tức là tính theo tỷ giá
hối đoái và tính theo USD. Phương pháp PPP (purchasing power parity), là phương
pháp tính theo sức mua tương đương và cũng tính bằng USD.
Theo phương pháp Atlas, năm 1990 người ta chia mức bình quân của các nước
trên toàn thế giới làm 6 loại:
+ Trên 25.000 USD/người/năm là nước cực giàu.
+ Từ 20.000 đến dưới 25.000 USD/người/năm là nước giàu.
+ Từ 10.000 đến dưới 20.000USD/người/năm là nước khá giàu.
+ Từ 2.500 đến dưới 10.000USD/người/năm là nước trung bình.

nghèo đói, bên cạnh tiêu chí thu nhập quốc dân bình quân, UNDP còn đưa ra chỉ số
con người (HDI) bao gồm hệ thống ba chỉ tiêu: tuổi thọ, tình trạng biết chữ của người
lớn, thu nhập bình quân đầu người trong năm. Đây là chỉ tiêu cho phép đánh giá đầy
đủ và toàn diện về sự phát triển và trình độ văn minh của mỗi quốc gia, nhìn nhận các
nước giàu nghèo tương đối chính xác và khách quan.
b) Xác định chuẩn nghèo của Việt Nam:
Trong những năm qua nước ta tồn tại song song một số phương pháp xác định
chuẩn nghèo phục vụ mục đính khác nhau. Đó là cách xác định chuẩn nghèo của
Chính phủ do Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội công bố; chuẩn nghèo của Tổng
cục thống kê và Ngân hàng thế giới đưa ra để đánh giá nghèo đói trên giác độ vĩ mô.
* Phương pháp xác định đường đói nghèo của Tổng cục thống kê và Ngân
hàng thế giới:
Tổng cục thống kê với vai trò thu thập, công bố và đánh giá số liệu cấp quốc
gia và có thể so sánh quốc tế đã cùng Ngân hàng thế giới áp dụng phương pháp xác
định chuẩn nghèo theo phương pháp đo lường mức sống của Ngân hàng thế giới
được thực hiện trong các cuộc khảo sát mức sống dân cư ở Việt Nam (các năm 1992
- 1993 và 1997 - 1998) để xây dựng đường đói nghèo.
Đường đói nghèo ở mức thấp là đường đói nghèo về lương thực, thực phẩm,
được xác định bởi chi phí cần thiết để mua rỗ lương thực, thực phẩm cung cấp đủ
lượng calo tiêu dùng bình quân 1người/ngày (2.100 calo). Đường đói nghèo ở mức
cao hơn gọi là đường đói nghèo chung (bao gồm các mặt hàng lương thực, thực phẩm
và phi lương thực, thực phẩm). Trên cơ sở xây dựng đường đói nghèo thì Tổng cục
thống kê và WB đưa ra chuẩn nghèo đói của Việt Nam như sau:
- Chuẩn nghèo đói về lương thực, thực phẩm năm 1993 là 750 nghìn
đồng/người/năm và năm 1998 là 1.287 nghìn/người/năm tương đương 92 USD.
- Chuẩn nghèo đói chung năm 1993 là 1.160 nghìn/người/năm và năm 1998 là
1.788 nghìn/người/năm tương đương 128 USD.
Tuy nhiên, phương pháp này có một số hạn chế sau:
Phương pháp này sử dụng rỗ hàng hóa từ năm 1993 đến nay đã hơn 10 năm nên
không thể phản ánh được thực tế tiêu dùng hiện tại của đại đa số người dân Việt Nam.

Nghèo(KV nông thôn, đồng
bằng trung du)
Dưới 20Kg (70.000
đồng)
Nghèo(KV thành thị)
Dưới 25Kg (90.000
đồng)
2001-2005(Mức thu
nhập tính bằng tiền)
Nghèo (KV nông thôn miền
núi, hải đảo)
Dưới 80.000 đồng
Nghèo(KV nông thôn đồng
bằng trung du)
Dưới 100.000 đồng
Nghèo(KV thành thị) Dưới 150.000 đồng
2006-2010(Mức thu
nhập tính bằng tiền)
Nghèo (KV nông thôn) Dưới 200.000 đồng
Nghèo(KV thành thị) Dưới 260.000 đồng
Nguồn: Bộ LĐ-TB và XH, chương trình mục tiêu quốc gia về XĐGN giai đoạn
1998-2000 và Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg.
Đầu năm 1998, cả nước có 2,65 triệu hộ (khoảng 14 triệu dân) nghèo đói,
chiếm 17,7% dân số (theo chuẩn chung của quốc tế là 37%). Trong đó có 300.000 hộ
thường xuyên nghèo đói; Có 1.498 xã có tỷ lệ hộ nghèo đói từ 40% trở lên và 1.168
xã thiếu hạ tầng cơ sở thiết yếu (điện, đường, trường, trạm xá, chợ, nước sạch), 2/3
số xã nghèo là các xã miền núi, khoảng 1,2 triệu người ở 978 xã cần được định canh
định cư và 15 vạn đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn cần được hỗ trợ phát
triển. Đến cuối năm năm 2000, tỷ lệ hộ nghèo ở thành thị còn 6% và nông thôn là
11,2 %. Đầu năm 2001 khi thay đổi chuẩn nghèo đói, nước ta còn khoảng 2,8 triệu hộ

sau:
- Có tỷ lệ hộ nghèo từ 25% trở lên.
- Chưa có đủ 3 trong 6 hạng mục cơ sở hạ tầng thiết yếu, cụ thể như sau:
+ Dưới 30% số hộ được sử dụng nước sạch.
+ Dưới 50% số hộ được sử dụng điện sinh hoạt.
+ Chưa có đường ôtô tới trung tâm xã, ôtô không đi lại được cả năm.
+ Số phòng học mới đáp ứng dưới 70% nhu cầu của học sinh hoặc phòng tạm
bằng tranh, tre, nứa, lá.
+ Chưa có trạm y tế hoặc có nhưng nhà tạm.
+ Chưa có chợ hoặc chợ tạm thời.
Theo tiêu chí nêu trên thì hiện nay nước ta có khoảng........xã đặc biệt khó khăn
(ĐBKK), và.......xã nghèo.
1.1.3. Nội dung của xoá đói giảm nghèo
a. Khái niềm về giảm nghèo hay XĐGN.
Giảm nghèo là làm cho bộ phận dân cư nghèo nâng cao mức sống, từng bước
thoát khỏi tình trạng nghèo. Biểu hiện ở tỷ lệ % và số lượng người nghèo giảm. Nói
một cách khác, giảm nghèo là quá trình chuyển bộ phận dân cư nghèo lên một mức
sống cao hơn. Ở khía cạnh khác, giảm nghèo là chuyển từ tình trạng có ít điều kiện
lựa chọn sang tình trạng có đầy đủ điều kiện lựa chọn hơn để cải thiện đời sống mọi
mặt của mỗi người [3, tr 39].
Nói giảm nghèo trong đó luôn bao hàm xóa đói và cũng giống như khái niệm
nghèo, khái niệm giảm nghèo chỉ là tương đối. Bởi nghèo có thể tái sinh mỗi khi
quan niệm nghèo và chuẩn nghèo thay đổi. Hoặc có những biến động khác tác động
đến như: khủng hoảng, lạm phát, thiên tai vv...Vì vậy, việc đánh giá mức độ giảm
nghèo cần được xem xét trong một không gian và thời gian nhất định.
Do cách nhìn nhận và đánh giá nguồn gốc của nghèo đói khác nhau, nên cũng
có nhiều quan niệm về giảm nghèo khác nhau. Nếu hiểu nghèo là dạng đình đốn của
phương thức sản xuất đã bị lạc hậu nhưng vẫn còn tồn tại thì giảm nghèo là quá trình
chuyển đổi sang phương thức sản xuất tiến bộ hơn.
Nếu hiểu nghèo là do phân phối thặng dư trong XH một cách bất công đối với

Một khi các tác động trên là trái ngược nhau thì sẽ làm triệt tiêu các khả năng làm
tăng trưởng kinh tế cũng như điều kiện để thực hiện XĐGN. Do vậy, để đảm bảo
được tăng trưởng kinh tế và giảm được nghèo đòi hỏi Nhà nước phải có sự can thiệp
sao cho sự tác động của các yếu tố, các quy luật có tính đồng thuận. Như vậy, XĐGN
sẽ là một trong những yếu tố quan trọng để đảm bảo tăng trưởng kinh tế bền vững;
nghĩa là XĐGN là một yêu cầu cần thiết khách quan.
XĐGN còn là yêu cầu cần thiết ổn định chính trị, xã hội: Ở nước ta hiện nay
có trên 90% số hộ nghèo tập trung ở vùng nông thôn, nhất là vùng trung du, miền núi;
trong đó số hộ nghèo là vùng dân tộc ít người (còn gọi là dân tộc thiểu số (DTTS)) và
những hộ thuộc diện chính sách phải ưu tiên chiếm tỷ lệ khá cao. Trong những năm
gần đây một số vấn đề về chính trị, xã hội ở một số vùng miền núi và những nơi khó
khăn diễn biến phức tạp. Tình trạng một số tổ chức phản động khôi phục, chống phá,
truyền đạo bất hợp pháp và nạn mê tín gia tăng, nếu gắn với nghèo đói thường xuyên
sẽ có nguy cơ tạo nên sự mất ổn định chính trị. Điều đó có nghĩa là XĐGN ở nước ta
không đơn thuần là một chương trình kinh tế mà còn là chương trình mang ý nghĩa ổn
định chính trị, xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân vào chế độ.
Tóm lại: XĐGN là sự cần thiết và là sự kết hợp thống nhất giữa các chính
sách về kinh tế, chính sách về xã hội và giữ vững chính trị. Nghèo đói trước hết là
vấn đề kinh tế, đồng thời cũng là vấn đề xã hội nhức nhối, có tác động sâu sắc đến
quan hệ xã hội, làm phát sinh các tệ nạn, gây mất ổn định xã hội và có thể làm mất ổn
định chính trị. Trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay,
XĐGN là yếu tố cơ bản để đảm bảo công bằng xã hội và tăng trưởng kinh tế bền
vững; ngược lại chỉ có tăng trưởng kinh tế cao và bền vững mới có sức mạnh vật chất
để hỗ trợ và tạo cơ hội cho người nghèo vươn lên thoát khỏi đói nghèo.
c. Nội dung của XĐGN:
- Thứ nhất là tăng thu nhập cho người nghèo, vùng nghèo: Khi đánh giá vấn
đề nghèo đói, các tổ chức quốc tế cũng như các nước khác nhau lựa chọn phương
pháp và chỉ tiêu đánh giá cơ bản giống nhau. Song cách xác định và mức độ cụ thể có
những khía cạnh khác nhau.
Để làm căn cứ tính toán mức nghèo đói người ta đều thống nhất dựa vào hai

mọi mặt (kinh tế và tinh thần, chính trị). Vì vậy, để giảm nghèo phải nâng cao trình
độ dân trí, nâng cao sự hiểu biết cho người nghèo là giải pháp có tính chiến lược lâu
dài.
+ Một nội dung quan trọng nữa của công tác XĐGN là phải tạo điều kiện để
giúp người nghèo tiếp cận có hiệu quả với các dịch vụ y tế, dịch vụ tài chính, tín
dụng và tiến bộ của khoa học, kỹ thuật, công nghệ.vv...
Hỗ trợ người nghèo về y tế để họ có điều kiện chăm sóc sức khỏe tốt hơn, hạn
chế được bệnh tật, từ đó có điều kiện tái sản xuất sức lao động, đây là yếu tố quan
trọng để tăng trưởng và phát triển.
Người nghèo là những người có thu nhập thấp nên những lao động nghèo
thường thiếu vốn để kinh doanh, thiếu kinh nghiệm sản xuất, thiếu thông tin thị
trường và thiếu kiến thức về khoa học công nghệ. Do vậy, hoạt động XĐGN phải hỗ
trợ cho người nghèo có được sự tiếp cận tốt hơn những yếu tố trên.
- Thứ ba là XĐGN trước hết phải ưu tiên các đối tượng chính sách, vùng cách
mạng.
Ở nước ta, trong những năm đổi mới nền kinh tế đã có bước phát triển vượt
bậc, đời sống của đa số dân cư được cải thiện; công tác XĐGN đã thu được những
thành tựu đáng kể. Tuy vậy, mức sống của người dân vẫn còn thấp, phân hóa thu
nhập có xu hướng tăng lên, một bộ phận khá lớn dân cư vẫn còn sống nghèo đói.
Trong đó có một số vùng cách mạng, vùng dân tộc ít người và nhiều hộ gia đình có
nhiều đóng góp cho cách mạng vẫn chịu nhiều thiệt thòi trong hòa nhập cộng đồng và
không đủ sức tiếp nhận những thành quả do công cuộc đổi mới mang lại. Những giải
pháp XĐGN tập trung cho đối tượng này vừa là yêu cầu cấp thiết đối với mục tiêu
phát triển bền vững, vừa mang tính nhân văn sâu sắc.
- Thứ tư là XĐGN phải mang tính bền vững: Trong thực tiễn XĐGN có tình
trạng khá phổ biến là có rất nhiều hộ giá đình sau khi thoát nghèo một thời gian do nhiều
nguyên nhân khác nhau như: gặp rủi ro trong kinh doanh, ốm đau, do tác động của phân
hóa giàu - nghèo của quá trình phát triển v.v.. lại trở thành những hộ nghèo.
Vì vậy, nhiệm vụ của công tác XĐGN không chỉ hỗ trợ để người nghèo sinh
tồn và vượt qua ngưỡng cửa nghèo một cách thụ động mà phải có giải pháp tích cực

trường phát triển thuận lợi thì ở đó tỷ lệ nghèo đói có thể sẽ thấp và hoạt động
XĐGN cũng có phần thuận lợi hơn. Khi nghiên cứu tác động của các nhân tố đến vấn
đề nghèo đói người ta có thể chia thành những nhóm nhân tố cụ thể khác nhau. Một
trong những cách chia đó là phân chia thành: Nhóm nhân tố thuộc về điều kiện tự
nhiên; nhóm nhân tố thuộc về kinh tế; nhóm nhân tố xã hội; nhóm nhân tố thuộc về
quan điểm chính sách xã hội. Do mục tiêu của đề tài là nghiên cứu các giải pháp thực
hiện XĐGN nên trong đề tài này chủ yếu nghiên cứu mặt tác động không thuận lợi
đến môi trường phát triển của các nhân tố trên để tìm giải pháp khắc phục là vấn đề
cơ bản nhất của đề tài.
1.2.1. Những nhân tố thuộc điều kiện tự nhiên không thuận lợi cho môi
trường phát triển bao gồm
- Vị trí địa lý không thuận lợi, những nơi xa xôi, hẻo lánh giao thông đi lại khó
khăn. Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ nghèo đói cao ở các
vùng, địa phương ở vào vị trí địa lý này. Do điều kiện địa lý như vậy, họ dễ rơi vào
thế cô lập với bên ngoài, khó tiếp cận được với các nguồn lực của phát triển như: tín
dụng, KHKT, công nghệ, thị trường vv... nên việc phát triển cơ sở hạ tầng, nhất là
phát triển hệ thống giao thông có ý nghĩa to lớn đối với việc XĐGN.
- Đất canh tác ít, đất cằn cỗi, khó canh tác, năng suất cây trồng, vật nuôi đều
thấp. Đây là nguyên nhân dẫn đến sản xuất trong nông nghiệp gặp nhiều khó khăn,
nhất là đối với những vùng thuần nông. Thiếu đất sản xuất ảnh hưởng đến khả năng
bảo đảm lương thực của người nghèo và khả năng đa dạng hóa sản xuất để hướng tới
những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, dẫn đến thu nhập của người nông dân
thấp, việc tích lũy và tái sản xuất mở rộng bị hạn chế hoặc không có. Bởi thế người
nghèo lại tiếp tục nghèo.
- Địa hình phức tạp, bị chia cắt nhiều bởi sông suối và núi đá, đất dốc...
Những vùng có địa hình như vậy việc tổ chức sản xuất sẽ gặp nhiều khó khăn, đất bị
xói mòn, dễ bị khô hạn, chi phí sản xuất cao, hiệu quả sản xuất rất thấp. Hay ở những
khu vực ven biển bãi ngang của miền Trung thường chủ yếu cồn cát và bãi cát trắng,
tổ chức sản xuất rất khó khăn, đời sống của người dân đa phần là khổ cực, hoạt động
XĐGN cũng gặp nhiều trở ngại.

lũy cho tái sản xuất mở rộng và huy động nguồn lực cho XĐGN sẽ hạn chế. Điều đó
muốn nói lên rằng, quá trình XĐGN phải tìm kiếm giải pháp để nhanh chóng chuyển
dịch cơ cấu của nền kinh tế theo hướng tiến bộ, chuyển đổi cơ cấu sản xuất trong nội
bộ ngành để tạo ra nhiều sản phẩm có chất lượng và giá trị cao, cạnh tranh thị trường
tốt vv... đảm bảo tăng tốc độ tăng trưởng và mở rộng quy mô của nền kinh tế; từ đó
tăng nguồn lực để thực hiện các mục tiêu XĐGN. Chính kết quả XĐGN tốt sẽ tạo
thêm một lực lượng sản xuất mới dồi dào hơn, đảm bảo sự ổn định và phát triển cho
giai đoạn tiếp theo.
- Thu nhập dân cư thấp và sự phân hóa thu nhập lớn là một bất lợi đối với
người nghèo và công tác XĐGN. Rất nhiều cuộc điều tra mức sống dân cư cho thấy
chênh lệch giàu - nghèo, thu nhập giữa các nhóm dân cư có xu hướng gia tăng. Năm
1993 ở vùng thành thị chiếm 24% dân số nhưng tạo ra trên 60% GDP với mức tăng
trưởng trên 10% /năm. Ở nông thôn chiếm 76% dân số chỉ tạo ra 40% GDP với mức
tăng trưởng chậm (gần 5% /năm) [2, tr 37]. Trong thực tế những năm qua tốc độ tăng
trưởng kinh tế của nước ta cơ bản đúng như nhận định trên. Theo tính toán thì năm
2000, dân số thành thị chiếm khoản 25% và tạo ra 68% GDP. Còn 75% dân số nông
thôn chỉ tạo ra khoản 32% GDP. Chênh lệch về thu nhập giữa 20% nhóm giàu nhất
và 20% nhóm nghèo nhất từ 4,3 lần năm 1993 tăng lên 8,14 lần năm 2002; khoảng
chênh lệch giữa 10% nhóm giàu nhất và 10% nhóm nghèo nhất từ 12,5 lần năm 2002
tăng lên 13,5 lần năm 2004. Thu nhập bình quân của 20% nhóm nghèo nhất năm
2001 là 107.000đ/người/tháng. So sánh mức chi tiêu bình quân đầu người của 20%
nhóm giàu nhất và 20% nhóm nghèo nhất thì năm 1992 - 1993 nhóm giàu nhất gấp
4,58 lần năm 1997 - 1998 gấp 5,49 lần và năm 2001 - 2002 gấp 6,15 lần [2, tr 11].
Hầu hết các hộ nghèo đều ở nông thôn, năm 2002 chiếm 90,5% tổng số hộ nghèo của
cả nước. Do nguồn thu nhập thấp và bấp bênh, khả năng tích lũy kém nên các hộ
nghèo ít có khả năng tái đầu tư sản xuất mở rộng và chống chọi với những biến cố
xảy ra như: mất mùa, mất việc làm, mất sức khỏe vv... mặt khác rủi ro trong sản xuất
kinh doanh đối với người nghèo cũng rất cao, nhất là trong điều kiện kinh tế thị
trường, do họ thiếu kinh nghiệm làm ăn, trình độ tay nghề thấp, thiếu thông tin v.v..
Vì vậy, thu nhập của người nghèo đã thấp rồi nhưng khả năng để tăng thu nhập của

lại bị sai lầm, khi lệ thuộc vào tư bản nước ngoài trong quá trình phát triển, để lại
những món nợ lớn. Tính đến cuối năm 1997 Inđônêxia nợ lên tới 67% GNP, Thái
Lan 62% GNP, Philipin 63% GNP, Hàn Quốc 31% GNP [3, tr 63]. Đây là những
nước chịu hậu quả nặng nề nhất của cuộc khủng hoảng tài chính nói trên ở các mức
độ khác nhau. Giai đoạn 1997- 1998 tỷ lệ nghèo ở Inđônêxia tăng lên 20% dân số,
Thái Lan tăng lên 6,7 triệu người, Hàn Quốc tăng từ 3% năm 1997 lên 7,8% năm
1998, Malaixia tăng từ 6,8% năm 1997 lên 8% năm 1998 vv...
Ở Việt Nam tốc độ tăng trưởng kinh tế trong những năm vừa qua đạt khá cao,
GDP tăng bình quân hàng năm giai đoạn 2001 - 2005 là 7,5%/năm. GDP năm 2005
đạt khoảng 815 nghìn tỷ đồng(tương đương 51,5 tỷ USD); tỷ lệ tích lũy năm 2005
đạt khoảng 29,4% GDP và tăng bình quân hàng năm trên 10%/năm; tổng quỹ tiêu
dùng tăng bình quân hàng năm khoảng 7,6%/năm; tỷ lệ huy động vào ngân sách Nhà
nước bình quân hàng năm đạt 23,5% GDP; bội chi Nhà nước không quá 5% GDP
[24, tr ]. Nhờ đảm bảo được tỷ lệ tích lũy và tỷ lệ tích lũy vào đầu tư khá cao nên
năng lực mới huy động vào nền kinh tế được tăng nhanh và cũng nhờ đó mà thành
tựu đạt được trong XĐGN khá tốt. Tổng nguồn vốn huy động để hỗ trợ thực hiện các
mục tiêu XĐGN trong 5 năm 2001-2005 của cả nước đạt khoảng 41 nghìn tỷ đồng
(không kể vốn tự có của hộ nghèo và tín dụng ngân hàng thương mại), trong đó, huy
động từ cộng đồng 1.500 tỷ đồng (chiếm 3,7%); vốn tín dụng ưu đãi 12.000 tỷ đồng
(chiếm 29,3%) còn lại là vốn ngân sách Nhà nước và các dự án tài trợ là 27,5 nghìn
tỷ đồng (chiếm 67%) (Nguồn: Bộ lao động - Thương binh xã hội - Báo cáo chương
trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo giai đoạn 2006 - 2010). Bên cạnh đầu tư hỗ
trợ trực tiếp cho các đối tượng nghèo, thì thành quả về đầu tư để chuyển dịch cơ cấu
kinh tế của đất nước, thông qua các chương trình đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng,
chương trình công nghiệp hóa, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn v.v.. đã tạo ra
nhiều việc làm mới, nâng cao năng suất lao động, tăng thu nhập cho người lao động
đã góp phần tích cực cho công cuộc XĐGN đạt kết quả tốt. Một vấn đề được quan
tâm nữa trong huy động nguồn lực là tự tạo nguồn lực tại chỗ là chính với sự hỗ trợ
một phần của nhà nước, cộng đồng, khơi dậy tiềm năng trong dân theo hướng vươn
lên ”tự cứu”. Thực tiễn trong những năm qua, XĐGN luôn gắn với việc khuyến khích