nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 10/2010 29 TS. Trần Quang Huy *
1. S cn thit xõy dng chớnh sỏch h
tr khi Nh nc thu hi t
T nm 2010 n nm 2020 Vit Nam
cn cú thờm 1 t m2 nh phc v nhu
cu nh ca xó hi v qua ú mi nm ti
õy cn xõy dng 100 triu m
2
nh ỏp
ng nhu cu nh cho ngi dõn c 2 khu
vc thnh th v nụng thụn. Theo thng kờ,
cho n thỏng 8 nm 2010 chỳng ta cú 254
khu cụng nghip vi tng din tớch 68.800
hecta,
(1)
15 khu kinh t vi tng din tớch
627.623 hecta t.
(2)
Nhng con s núi trờn
khng nh rng, quỏ trỡnh cụng nghip
hoỏ v hin i hoỏ t nc, nhu cu t ai
cho vic u t xõy dng cỏc khu ụ th mi,

tc 73,2 nghỡn hecta t b thu hi mi
nm s cú 70 vn nụng dõn khụng cú cụng
n vic lm. Khu vc b nh hng nhiu
nht l vựng ng bng sụng Hng vi hn
300.000 h, tip n l ụng Nam B vi
108.000 h, c bit thnh ph H Ni l a
phng cú s h b nh hng ln nht nc
vi 138.291 h gia ỡnh.
(4)
Theo ỏnh giỏ
ca i din Ngõn hng th gii (World
Bank) ti Vit Nam thỡ: nụng dõn l nhng
ngi nghốo nht, nhng cựng vi quỏ trỡnh
hin i hoỏ t nc, h ó b kộo vo vũng
xoỏy ca s nghốo úi.
(5)
Chỳng tụi ht sc
chia s vi quan im trờn, bi vỡ khi b thu
hi t, ngi dõn c nhn mt khon tin
bi thng nhng a phn nụng dõn li tiờu
tn cỏc khon tin ln vo vic mua sm,
xõy dng nh ca, cú tit kim thỡ sau mt
vi nm h tr nờn vụ sn. Ti cỏc a
* Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
30 t¹p chÝ luËt häc sè
10/2010
phương bị thu hồi đất, có tới 67% số hộ vẫn

theo. Vậy nên chính sách nào cho nông dân
để họ không những thoát nghèo, không bị tái
nghèo trong bối cảnh số lượng lớn lao động
dôi dư trong độ tuổi từ 35 - 60 tại các địa
phương đang chiếm một khối lượng lớn?
Việt Nam là đất nước có trên 70% lao
động sống bằng nghề nông. Bởi vậy, lo cho
nông dân chính là lo cho nền tảng quốc gia,
lo cho an sinh xã hội của đất nước và cũng
chính là bảo đảm quyền con người cho chủ
thể đông đảo nhất ở nước ta nhưng cũng bị
ảnh hưởng nhiều nhất của quá trình phát
triển. Từ khía cạnh đời sống đó, trong những
năm qua, đặc biệt từ sau khi ban hành Luật
đất đai năm 2003, Nhà nước đã nỗ lực đưa ra
nhiều quy định mới về bồi thường, hỗ trợ và
tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cho các
mục tiêu phát triển. Các chính sách của Nhà
nước cũng chính là để an dân, ổn định về
kinh tế-xã hội và chăm lo đời sống cho
người lao động khi mất tư liệu sản xuất quan
trọng nhất là đất đai.
2. Cơ sở pháp lí của việc thực thi chính
sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất
Từ sau Luật đất đai năm 2003, các
nghị định của Chính phủ đã cụ thể hoá
nhiều chính sách quan trọng về thu hồi
đất, trước hết là Nghị định của Chính phủ
số 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 về bồi
thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước

phn ngi lao ng b mt t hoc thiu t
nụng nghip hin nay cú c s h tr cn
thit an c v n nh cuc sng.
tip tc hon thin cỏc quy nh v bi
thng, h tr v tỏi nh c, Chớnh ph ban
hnh Ngh nh s 84/2007/N-CP ngy
25/05/2007 quy nh b sung v vic cp giy
chng nhn quyn s dng t, thu hi t,
thc hin quyn s dng t, trỡnh t th tc
bi thng, tỏi nh c khi Nh nc thu hi
t v gii quyt khiu ni v t ai. Vn
bn ny ln u tiờn chi tit hoỏ quy trỡnh, th
tc v thu hi t, mt vn quan trng m
cỏc ngh nh trc õy ca Chớnh ph khụng
cp hoc cp mt cỏch khụng y .
T ú, cỏc a phng ó tng bc nõng
mc bi thng v h tr cho ngi dõn khi
b thu hi t, c bit l cỏc chớnh sỏch v h
tr. H Ni trong nhng nm qua cú nhng
quy nh rt c th v vn ny, vớ d:
Quyt nh ca UBND thnh ph H Ni s
18/2008/Q-UBND ngy 29/8/2008 quy nh
v bi thng, h tr v tỏi nh c trờn a
bn thnh ph H Ni, Quyt nh ca
UBND thnh ph H Ni s 108/2009/Q-
UBND ngy 29/09/2009 quy nh v bi
thng, h tr v tỏi nh c khi Nh nc
thu hi t trờn a bn thnh ph H Ni
(8)


quy nh b sung v quy hoch s dng t,
giỏ t, thu hi t, bi thng, h tr v tỏi
nh c cn phõn bit cỏc loi h tr sau
õy: 1) H tr di chuyn, h tr tỏi nh c
trong trng hp thu hi t ; 2) H tr
n nh i sng v sn xut, h tr chuyn
i ngh nghip v to vic lm trong
trng hp thu hi t nụng nghip; 3) H nghiên cứu - trao đổi
32 tạp chí luật học số
10/2010
tr i vi t nụng nghip trong khu dõn
c v t vn, ao khụng c cụng nhn
l t ; 4) H tr khỏc.
3.1. H tr trong trng hp thu hi t
Khi thu hi t , ngi s dng t cú
th mt ton b din tớch t hoc mt
phn, cú th tỏi nh c ti ch, tỏi nh c
ni mi, cú th khụng phi di chuyn hoc
phi di chuyn n ni mi. Do ú, ngi
b thu hi t cú th phỏt sinh cỏc thit hi
khỏc nhau v cn phi c h tr, giỳp
t phớa Nh nc. Khi thu hi t , ngi
s dng t s c nhn 2 loi h tr, ú l
h tr di chuyn v h tr tỏi nh c.
3.1.1. H tr di chuyn
Vic di chuyn t ni c n ni mi
hoc t c s c n c s mi u phỏt sinh

Mi gia ỡnh, mi cỏ nhõn u cú mt
ni chn sinh sng an c, ú gn vi
phong tc tp quỏn, truyn thng, thúi quen
sinh hot v mụi trng vn hoỏ riờng bit.
Do ú, di chuyn sinh sng mt ni
mi, vi tp quỏn mi, c s vt cht mi v
iu kin sng mi l nhng vn luụn
c ngi b nh nc thu hi t phi di
chuyn ch quan tõm. Cho nờn v nguyờn
tc, cỏc chớnh sỏch v bi thng v h tr
phi to iu kin cho ngi b thu hi t
cú cuc sng ni mi phi bng hoc tt
hn so vi ni c. Cựng vi iu kin sng
phi tt hn, c s h tng tt hn ti ni tỏi
nh c, t ú ngi b thu hi t hon
ton yờn tõm vi cuc sng khi di chuyn
n ni mi. Khon 1 iu 19 Ngh nh
s 69/2009/N-CP quy nh: 1. Nh , t
tỏi nh c c thc hin theo nhiu cp
nh, nhiu mc din tớch khỏc nhau phự hp
vi mc bi thng v kh nng chi tr ca
ngi c tỏi nh c
Quy nh trờn ó lng hoỏ vic tỏi nh
c cho ngi b thu hi t. i vi nh tỏi
nh c khụng th cú mụ hỡnh chung cho
mi i tng th hng sut nh tỏi nh
c, bi vỡ din tớch nh t b thu hi ca cỏc nghiªn cøu - trao ®æi

chênh lệch giữa tiền bồi thường, hỗ trợ với
suất đất ở, nhà ở tái định cư thì được hỗ trợ
một khoản tiền tương đương suất đầu tư hạ
tầng tính cho mỗi hộ gia đình, cá nhân tại
khu tái định cư tập trung.
3.2. Hỗ trợ trong trường hợp thu hồi đất
nông nghiệp
Nghị định số 69/2009/NĐ-CP phân biệt
rất rõ chính sách hỗ trợ đối với từng loại đất
khác nhau (hỗ trợ khi thu hồi đất ở khác với
hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp). Đối với
việc thu hồi đất nông nghiệp của người trực
tiếp sản xuất thì có 2 loại hỗ trợ sau: 1 Hỗ
trợ ổn định đời sống và sản xuất; 2) Hỗ trợ
chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm.
3.2.1. Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất
Không còn đất sản xuất, tất yếu sẽ gây
nhiều khó khăn cho người trực tiếp sản xuất
bị thu hồi đất. Vậy làm thế nào để người dân
ổn định đời sống sản xuất sau những xáo
trộn do hậu quả của thu hồi đất cho mục tiêu
phát triển? Suy cho cùng, việc thu hồi đất để
phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế xã
hội, cho phát triển kết cấu hạ tầng của đất
nước, cho nên ổn định đời sống sản xuất của
người lao động cũng là góp phần ổn định
kinh tế xã hội, cải thiện đời sống cho người
lao động. Bởi vậy, để giảm bớt khó khăn cho
người dân của giai đoạn sau thu hồi đất, Nhà
nước quy định về hỗ trợ ổn định đời sống và

3.2.2. H tr chuyn i ngh nghip v
to vic lm
Trong cỏc quy nh v bi thng, h tr
v tỏi nh c khi Nh nc thu hi t, cỏc
bin phỏp h tr chuyn i ngh nghip v
to vic lm thng c nhc n nh mt
gii phỏp quan trng. mt s tnh, hng
ngn hec ta t ó b chuyn thnh t ca
khu cụng nghip m trờn thc t gn nh cũn
trng trn cha cú hot ng gỡ.
(9)
Giỏ bi
thng cho ngi nụng dõn thng quỏ thp
khin h khụng mun chuyn nhng t
cho cỏc d ỏn cụng nghip. Trờn thc t, mt
b phn nụng dõn Vit Nam ang phi i
u vi cnh mt t, trong khi tng lai
nghốo vn hon nghốo vỡ h khụng bit s
lm gỡ sau khi mt t. Nhng vic lm nh
th ny gõy nờn nhng phn ng xó hi
mnh m v rng ln c khu vc nụng
thụn v thnh th. Do ú cn nhanh chúng cú
nhng chớnh sỏch t ai hp lớ, vỡ hin nay
quỏ trỡnh ụ th hoỏ ang din bin rt
nhanh, y cỏc thnh ph vo tỡnh trng gn
nh khụng qun lớ ni v nhiu mt.
Chớnh sỏch t ai l vn phc tp
cho c khu vc thnh th v nụng thụn.
Nhng hin nay ụ th, chớnh sỏch v thu
hi t, phõn vựng v phỏt trin h tng ang

a phng cú qu nh v qu t ng thi
phi xut phỏt t nhu cu thc t ca ngi
b Nh nc thu hi t. Giỏ tr c h tr
ca h gia ỡnh, cỏ nhõn phi bng hoc ln
hn giỏ tr ca sut t , sut nh tỏi nh
c hoc sut t sn xut kinh doanh phi
nụng nghip. Phn chờnh lch do giỏ tr h
tr ln hn giỏ tr sut nh , t , t sn nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 10/2010 35

xut kinh doanh phi nụng nghip c thanh
toỏn bng tin.
UBND tnh, thnh ph trc thuc trung
ng quy nh mc h tr c th trong trng
hp h tr bng tin v h tr bng sut t
tỏi nh c, sut nh chung c hoc sut t
sn xut kinh doanh phi nụng nghip. i vi
H Ni, mc quy nh c th trong h tr
bng tin bng 5 ln giỏ t nụng nghip cho
ton b din tớch b thu hi.
(10)

Trong trng hp ngi c h tr cú
nhu cu c o to, chuyn i ngh thỡ
c nhn vo cỏc c s o to ngh v
c hc min phớ cho mt khoỏ o to i
vi ngi ang trong tui lao ng.

thng, h tr v tỏi nh c khi Nh nc thu
hi t ó ngy cng sỏt vi yờu cu ca cuc
sng, phự hp vi quyn li ca ngi s
dng t. T Ngh nh s 197/2004/N-CP,
Ngh nh s 17/2006/N-CP n Ngh
nh s 84/2007/N-CP v Ngh nh s
69/2009/N-CP l nhng bc tin mnh
m trong vic xõy dng c ch, chớnh sỏch
cho vic bi thng, h tr v tỏi nh c khi
Nh nc thu hi t. Cỏc quy nh ca Lut
t ai nm 2003 v hng dn chi tit ca
Chớnh ph ó nhn c s ng thun ca
ngi b thu hi t khi trin khai vic bi
thng, h tr v tỏi nh c. Tuy nhiờn,
xut phỏt t thc t trin khai cỏc ngh nh
ca Chớnh ph ti cỏc a phng cú th
xut mt s kin ngh v vn h tr khi
thu hi t nh sau:
Th nht, i vi h tr khi thu hi t
cn to lp khu tỏi nh c cú y c s h
tng kinh t v h tng xó hi ngi c
tỏi nh c hon ton yờn tõm khi chuyn n
ni c trỳ mi. UBND cp tnh t chc ch
o cỏc ngnh, cỏc cp lp phng ỏn tỏi nh
c, r soỏt cỏc d ỏn tỏi nh c v kim tra
c s vt cht ca cỏc khu tỏi nh c trc
khi h tr sut nh tỏi nh c.
Th hai, i vi h tr khi thu hi t
nụng nghip l sut t sn xut kinh doanh


nguồn:http://www.khucongnghiep.com.vn/news_detai
l.asp?id
(3).Xem: Báo cáo của Bộ nông nghiệp và phát triển
nông thôn trình Chính phủ về thực trạng thu hồi đất
nông nghiệp, tháng 9/2008.
(4).Xem: Báo cáo đã dẫn
(5).Xem: Báo cáo đã dẫn
(6).Xem: Khoản 4, khoản 5 và 6 Điều 4 Nghị định số
17/2006/NĐ-CP ngày 27/1/2006. Hiện nay các điều
khoản này đã hết hiệu lực song một số địa phương tại
thời điểm đó đã tiến hành giao đất dịch vụ cho người
bị thu hồi đất và hi vọng rằng, người dân sẽ sử dụng
quỹ đất này cho mục đích kinh doanh. Tuy nhiên,
mục tiêu mang tính chính sách này đã tỏ ra không

thành công. Người sử dụng đất đã tiền tệ hoá quỹ đất
cho mục đích tiêu dùng của mình mà không quan tâm
đến vấn đề công ăn việc làm cho tương lai.
(7).Xem: Khoản 4, 5 và 6 Điều 4 Nghị định số
17/2006/NĐ-CP ngày 27/1/2006. Tuy các điều khoản
này đã hết hiệu lực và được thay thế bởi điểm d khoản
2 Điều 41 Nghị định của Chính phủ số 69/2009/NĐ-
CP ngày 13/8/2009 quy định bổ sung về quy hoạch sử
dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư song thể hiện sự thay đổi trong chính sách về
hỗ trợ của Nhà nước.
(8). Ngày 29/9/2008 UBND thành phố Hà Nội đã ban
hành Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND về việc ban
hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
trên địa bàn thành phố Hà Nội, theo đó giá đền bù đối

(9).Xem:http//www.khucongnghiep.com.vn/new_deta
il.áp?ID=157&IDN=2269&lang=vn, ngày 29/8/2010).
Trên thực tế, trong tổng số 68.800 ha đất khu công
nghiệp thì mới có 45.500 ha được đưa vào sử dụng,
còn 23.000 ha chiếm 40% chưa được đưa vào sử dụng
gây lãng phí lớn về tài nguyên đất đồng thời làm mất
nhiều công việc của người bị thu hồi đất.
(10). Quyết định của UBND thành phố Hà Nội số
108/2009/QĐ-UBND ngày 29/09/2009 ban hành quy
định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn
thành phố Hà Nội có hiệu lực pháp lí từ ngày
1/10/2009.