Đánh giá tác dụng hạ đờng huyết của thổ phục linh
(smilax glabra roxb, liliaceae - Sg) theo đờng uống
trên chuột nhắt và ảnh hởng của nó trên
test dung nạp glucose
Nguyễn Ngọc Xuân
1
, Đào Văn Phan
2

Nguyễn Thị Bích Thu
3
1
Đại học Tây Nguyên,
2
Đại học Y Hà Nội
3
Viện Dợc liệu TW Hà Nội

Trên chuột nhắt, uống liều duy nhất 1g/kg, SG gây hạ đờng huyết khoảng 10,58%; dùng liên
tục trong 7 ngày, tác dụng hạ đờng huyết của SG khoảng 26,78% (p < 0,05). Tác dụng của SG có
thể một phần là do tăng nhạy cảm của tổ chức với insulin.

I. Đặt vấn đề
Tiếp theo nghiên cứu của chúng tôi về tác
dụng hạ đờng huyết của SG trên chuột theo
đờng tiêm màng bụng [2, 3], trong nghiên cứu
này, mục tiêu của chúng tôi là tiếp tục đánh giá
tác dụng hạ đờng huyết của SG trên chuột,
nhng theo đờng uống và đánh giá ảnh
hởng của SG trên tét dung nạp glucose để tìm
hiểu thêm cơ chế tác dụng hạ đờng huyết của

uống thuốc.
2.3. Khả năng dung nạp glucose ở chuột
tiêm strepozotocin (100mg/kg)
Streptozotocin (STZ) là kháng sinh chống ung
th, có tác dụng phá huỷ tế bào tuyến tuỵ. Trên
cơ sở thăm dò liều streptozotocin của lần nghiên
cứu trớc [1], chúng tôi chọn liều 100mg/kg - tmb
là liều cha gây tăng đờng huyết nhiều để thử
khả năng dung nạp glucose ở chuột.
Ba ngày (72 giờ) trớc khi uống glucose,
chuột đợc chia làm 2 lô:
Lô 1. NaCl 0,9% tmb 0,1mg/kg; lô 2 STZ
tmb 100mg/kg trong 0,1ml.
Ngày thí nghiệm cho chuột ở cả 2 lô uống
glucose với liều 2g/kg.

20
Định lợng glucose máu ở các thời điểm 0
giờ (cha uống glucose) 1/2, 1 và 2 giờ sau
uống glucose.
2.4. ảnh hởng của SG trên test dung
nạp glucose ở chuột đ đợc gây tăng
đờng huyết bằng STZ liều 100mg/kg
Sau 72 giờ tiêm STZ 100mg/kg, chuột đợc
chia làm 2 lô
Lô 1. Tiêm nớc muối sinh lý 0,9%
0,1ml/10g chuột; lô 2 tiêm SG 200mg/kg.
Định lợng glucose 0 giờ lúc cha tiêm SG,
4 giờ sau tiêm thuốc. Sau đó cho chuột uống
glucose 2g/kg trong 0m1ml. Định lợng

11,26

SG 1
g
/k
g

(uống)
137,71
12,07

125,57
13,43
-8,81%
126,85
0,68
-7,88%
123,71
15,08
-10,16%
123,14
12,11
-10,58%
SG
100mg/kg
(tmb)
133
8,27

114,5

51,2 7,64
-54,53%**
86 4,30
- 36,10%
**
99
11,22
-33,43%
134,8
13,08

Ghi chú: * p< 0,05; ** p < 0,01.
Nhận xét: SG uống liều duy nhất 1g/kg, tác dụng hạ đờng huyết yếu, khác biệt không có ý
nghĩa (p > 0,05) so với chứng SG tiêm màng bụng (tmb) liều 100mg/kg sau 2 giờ bắt đầu có tác
dụng hạ đờng huyết (13,90%).

21
2. ảnh hởng của SG trên nồng độ glucose máu ở chuột nhắt sau 7 ngày uống SG
Bảng 2: ảnh hởng của SG trên nồng độ glucose máu ở chuột nhắt sau 7 ngày uống SG
(n = 10/lô)
Nồng độ glucose máu (mg/dl)
Lô
7 ngày
ngày 0
0 giờ
6 giờ 7 giờ 8 giờ 10 giờ
NaCl 0,9% (uống)
1342,
6,9
139,0

Bảng 3: Khả năng dung nạp glucose ở chuột tiêm STZ liều 100mg (n = 10/lô)
Nồng độ glucose (mg/dl)
Thời gian
Lô
chứng (tmb)
72 giờ sau tiêm 30 phút 60 phút 120 phút

NaCl
132,7526,47 193 15,75
+45,38%
164 16,37
+23,54%
139 9,96
+4,7%
STZ (tmb) (100mg)
152,256,18
Uống glucose
2g/kg
235,75 73
+54,84%
216,5 80,5
+42,20% *
187 68,6
+22,82%
Ghi chú: * p < 0,05
Nhận xét: chuột tiêm STZ 100mg/kg khả năng dung nạp glucose giảm rõ ở giờ thứ 1, giờ thứ 2
sau uống glucose so với chứng (không tiêm STZ)
4. ảnh hởng của SG trên test dung nạp glucose ở chuột gây suy giảm dung nạp glucose
bằng STZ liều 100mg/kg
Bảng 4: ảnh hởng của SG trên test dung nạp glucose ở chuột gây suy giảm dung nạp

+2,01%**
Ghi chú: * p < 0,05 ; ; ** p < 0,01
% hạ đờng huyết của các cột c, d, e so với b
Nhận xét:- Sau 30 phút uống glucose cha thấy có sự khác biệt giữalô trị và lô chứng
- Sau 60 phút, 120 phút khả năng dung nạp glucose của lô trị cao hơn so với lô chứng

22
5. ảnh hởng của SG trên TDHĐH của insulin (0,5UI/kg) ở chuột gây ĐTĐ bằng STZ
300mg/kg.
Bảng 5: ảnh hởng của SG trên TDHĐH của insulin (0,5UI/kg) ở chuột gây ĐTĐ bằng STZ
300mg/kg
Nồng độ glucose (mg/dl)
T (giờ)
Lô
72 giờ sau
tiêm STZ
1/2 giờ sau tiêm
insulin
1 giờ sau tiêm
insulin
2 giờ sau tiêm
insulin
Chứng NaCl
0,9% n = 10
406,54
107,14
306,63 107,14
-24,57%
293,81119,84
-27,72%

thì tác dụng hạ đờng huyết tăng lên, đến ngày
thứ 7 mức hạ đờng huyết mạnh nhất là
26,78% sau 8 giờ uống thuốc. Tác dụng hạ
đờng huyết của SG dùng đờng uống chậm
và yếu hơn so với đờng tiêm (liều 1g/kg tơng
đơng 55% so với đờng tiêm liều 200mg/kg).
Có nhiều nguyên nhân tác động làm ảnh
hởng đến sinh khả dụng đờng uống của
thuốc: khả năng hấp thu của thuốc kém qua
đờng tiêu hoá, hoặc thuốc bị phá huỷ một
phần ở đờng tiêu hoá Chính các yếu tố trên
làm ảnh hởng đến sinh khả dụng đờng uống
của thuốc.
Tomoji Fukunaga và cộng sự (1997) khi
nghiên cứu tác dụng hạ đờng huyết của SG
cũng cho kết quả tơng tự: SG 100mg/kg tmb
tác dụng hạ đờng huyết ở giờ thứ 2 (16%)
mạnh nhất ở giờ thứ 4 sau tiêm (21%) [4]; kết
quả này cũng phù hợp với kết quả nghiên cứu
của chúng tôi [3]. Tuy nhiên, tác giả chỉ dừng
lại ở đờng tiêm màng bụng mà cha thử tác
dụng của thuốc bằng đờng uống.
2. Cơ chế tác dụng hạ đ
ờng huyết của SG.
Để tìm hiểu cơ chế tác dụng hạ đờng
huyết của SG chúng tôi đánh giá ảnh hởng
của SG trên test dung nạp glucose ở chuột
tiêm STZ liều thấp (100mg/kg) và trên mô hình
tăng đờng huyết bằng STZ liều cao
(300mg/kg).

insulin
Trong lần nghiên cứu trớc [2] chúng tôi đã
thử tác dụng của SG lẫn tolbutamid trên chuột
gây tăng đờng huyết bằng STZ 300mg/kg; kết
quả cho thấy cả SG và toulbutamid đều không
có tác dụng hạ đờng huyết. Điều này chứng tỏ
các tế bào tuỵ tổn thơng nhiều không còn
khả năng bài tiết insulin. Trong nghiên cứu này
chúng tôi đánh giá ảnh hởng của SG trên tác
dụng hạ đờng huyết của insulin ở chuột tiêm
STZ 300 mg/kg và nhận thấy SG làm tăng tác
dụng hạ đờng huyết của insulin một cách có ý
nghĩa so với lô chứng (dùng insulin và nớc
muối sinh lý)
Khả năng làm tăng tác dụng hạ đờng
huyết của insulin trong trờng hợp này chỉ có
thể đợc giải thích là do SG làm tăng nhạy cảm
của insulin với tổ chức vì các chuột này không
còn khả năng bài tiết insulin). Kết quả này bổ
sung để giải thích khả năng cải thiện test dung
nạp glucose của SG một phần là do tăng nhạy
cảm của insulin với tổ chức.
V. Kết luận
- Trên chuột nhắt, dạng bột khô đông của
dịch chiết athanol của SG uống liều duy nhất
1g/kg, tác dụng hạ đờng huyết khoảng
10,58%. Dùng liên tục trong 7 ngày cùng với
liều trên, tác dụng hạ đờng huyết của thuốc
tăng lên.
- Tác dụng hạ đờng huyết của SG dùng

glabra-roxb per oral route in the mice and its
influence on the glucose tolerance test

The oral administration of the ethanol extract of SG with the does of 1000mg/kg body weigh,
administered continuosly for 7 days, the reduction of blood glucose was about 26,78% at the 7
th
day 8 hours after oral administration. The hypoglycemic effect of SG was suggested that at least in
part SG increases the sensibility of tissue with insulin.

24