Trường: THPT Trần Phú Giáo án ôn thi tốt
nghiệp
TỐ HỮU
Ngày soạn: 7/3/2013
A. Kiến thức cơ bản:
I. Cuộc đời:
- Tố Hữu (1920 – 2002) tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành, quê quán tỉnh Thừa Thiên – Huế. Cha ông là
một nhà nho nghèo rất yêu thơ. Mẹ ông thuộc rất nhiều ca dao, dân ca Huế. Gia đình, quê hương đã góp
phần quan trọng trong việc hình thành và nuôi dưỡng tâm hồn thơ Tố Hữu.
- Tố Hữu là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam hiện đại.
- Thơ Tố Hữu thể hiện lẽ sống, lý tưởng, tình cảm cách mạng của con người Việt Nam hiện đại nhưng
mang đậm chất dân tộc, truyền thống.
- Tố Hữu tham gia hoạt động cách mạng từ rất sớm. Năm 1938, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản.
Năm 1939, ông bị thực dân Pháp bắt. Năm 1942, ông vượt ngục tiếp tục hoạt động cách mạng. Năm 1945,
Tố Hữu tham gia lãnh đạo khởi nghĩa ở Huế.
- Ông từng giữ nhiều chức vụ cao trong bộ máy lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.
- Tố Hữu nhận giải nhất Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 1954 – 1955 (tập thơ Việt Bắc), Giải thưởng
ASEAN (1996), Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (1996).
II. Sự nghiệp văn học:
1. Con đường thơ của TH:
TH đến với cách mạng và thơ ca gần như cùng một lúc. Nhà thơ giác ngộ cách mạng và cũng gắn bó chặt
chẽ với cách mạng. Các chặng đường thơ của ông cũng là những chặng đường của cách mạng VN. Vì thế
đặc điểm chủ yếu của thơ TH là thơ trữ tình – chính trị.
- Từ ấy (1937 -1946) là tập thơ đầu tay của tác giả sáng tác từ năm 1937 đến năm 1946. Đây là tiếng reo
vui của một thanh niên giác ngộ lí tưởng, quyết phấn đấu, hy sinh cho lí tưởng cách mạng. Tâm hồn ấy đã
vượt qua máu lửa, xiềng xích để đi đến ngày giải phóng cùng với đất nước.
- Việt Bắc (1946 - 1954) được sáng tác trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, tập trung thể hiện hình ảnh
nhân dân, bộ đội và căn cứ kháng chiến Việt Bắc. Tố Hữu ca ngợi những con người bình thường, người phụ
nữ, anh Vệ quốc đã dũng cảm chiến đấu, hi sinh quên mình bảo vệ Tổ quốc.
- Gió lộng (1961) là tập thơ viết khi miền Bắc được giải phóng, tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đây là
thời kỳ tràn đầy sức sống và niềm vui: tập làm chủ, tập làm người xây dựng, dám vươn mình cai quản cả

rất dễ nhận ra. Trong thơ, nhà thơ thường hô gọi: “Đồng bào ơi, anh chị em ơi”, “Hỡi các chị các anh”, “Hỡi
người xưa của ta nay”,… Nhà thơ thường thể hiện sự xót xa thương cảm hay trìu mến, say mê. Thơ lục bát
của TH ngân nga, hòa nhịp với điệu tâm hồn của dân tộc.
- Một nét phong cách thơ TH là đậm đà tính dân tộc. Tính dân tộc thể hiện trong cả nội dung và hình thức.
Về nội dung, những vấn đề cốt lõi của cách mạng và đời sống được TH cảm nhận và thể hiện theo truyền
thống đạo lí của ông cha. Về hình thức, ông vận dụng thể thơ truyền thống; vận dụng tục ngữ, ca dao, những
lối nói quen thuộc của nhân dân; thể hiện tính dân tộc trong cách cảm, cách phô diễn.
 Nghệ thuật thơ TH nghiêng về tính truyền thống hơn là sự tìm tòi, đổi mới theo hướng hiện đại hóa.
B. Bài tập:
ĐỀ 1: Phân tích những biểu hiện tính dân tộc trong thơ Tố Hữu.
Tính dân tộc trong thơ Tố Hữu thể hiện cả trong nội dung và hình thức:
- Về nội dung:
+ Hiện thực cách mạng được nhà thơ nhìn nhận và phản ánh theo truyền thống đạo lí và tình cảm của
cha ông.
+ Tình thương mến của người cộng sản gắn liền với tinh thần “lá lành đùm lá rách”, với truyền thống
“thương người như thể thương thân”.
- Về hình thức:
+ Tố Hữu sử dụng nhuần nhuyễn những thể thơ dân tộc như lục bát, song thất lục bát, thơ bảy chữ nên
dễ đi vào lòng người.
+ Các biện pháp tu từ ẩn dụ, so sánh, sử dụng chất liệu ca dao, tục ngữ, thành ngữ… đều góp phần hình
thành tính dân tộc đậm nét trong thơ ông.
+ Nhạc điệu du dương, lời thơ tâm tình, ngọt ngào làm cho thơ Tố Hữu dễ ngâm, dễ hát. Thơ ca theo
điệu ngâm cũng là một nét đặc sắc của truyền thống dân tộc.
ĐỀ 2: Trình bày cách hiểu của anh/chị về nhận định của Xuân Diệu: “Tố Hữu đã đưa thơ chính trị lên đến
trình độ là thơ rất đỗi trữ tình”.
- Nhận định của Xuân Diệu nhấn mạnh đến đặc điểm trữ tình – chính trị của thơ Tố Hữu. Tố Hữu dùng
sáng tác để phục vụ nhiệm vụ cơ bản của cách mạng. Thơ ông trực tiếp đề cập đến vấn đề chính trị nhưng
vẫn đậm chất trữ tình chứ không phải là chính trị khô khan. Chính trị trở thành nguồn cảm hứng, nguồn xúc
cảm chân thật, sâu lắng. Bởi thế mà nó thấm vào tâm hồn và được nhà thơ diễn đạt bằng ngôn ngữ biểu hiện
tình cảm thân mật: anh em, vợ chồng, bè bạn,…