nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 6/2011 9

TS. Nguyễn Thị Dung *
Lê H-ơng Giang **
1. Tng quan quỏ trỡnh phỏt trin ca
phỏp lut trng ti thng mi Vit Nam
a. S ra i ca Trung tõm trng ti quc
t Vit Nam v Trung tõm trng ti kinh t
Ti Vit Nam, mụ hỡnh trng ti thng
mi (vi bn cht l hỡnh thc gii quyt
tranh chp do cỏc bờn tranh chp la chn)
bt u hỡnh thnh vo nhng nm 1960, vi
s ra i ca Hi ng trng ti ngoi thng
(1)

v Hi ng trng ti hng hi.
(2)
Nm 1993,
trờn c s hp nht hai hi ng trng ti ny,
Trung tõm trng ti quc t Vit Nam c
thnh lp theo Quyt nh ca Th tng
Chớnh ph s 204/TTg ngy 28/4/1993. Thm
quyn ca Trung tõm trng ti quc t Vit
Nam khi mi thnh lp l gii quyt cỏc tranh
chp kinh t cú yu t nc ngoi.

nhõn trong nc.
Vi cỏc quy nh v a v phỏp lớ ca t
chc trng ti, trng ti viờn, thm quyn
gii quyt, tho thun trng ti v th tc t
tng trng ti, cỏc vn bn phỏp lut trờn õy
úng vai trũ l nn tng phỏp lớ ban u ca
hot ng gii quyt tranh chp kinh t bng
trng ti - hỡnh thc gii quyt tranh chp t
nguyn, tn ti bờn cnh hỡnh thc gii quyt
tranh chp bng to ỏn. Tuy nhiờn, hn ch
ln nht ca cỏc vn bn quy phm phỏp lut
v trng ti giai on ny l thiu c ch
* Ging viờn chớnh Khoa phỏp lut kinh t
** Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
10 tạp chí luật học số 6/2011
m bo thc thi hiu lc ca phỏn quyt
trng ti. Quy nh: Trong trng hp quyt
nh trng ti khụng c mt bờn chp
hnh thỡ bờn kia cú quyn yờu cu to ỏn
nhõn dõn cú thm quyn xột x theo th tc
gii quyt cỏc v ỏn kinh t
(3)
ó lm cho
hu ht ý nh s dng dch v trng ti ca
thng nhõn phi dng li.
b. Phỏp lnh trng ti thng mi nm 2003

Minh (tin thõn l Trung tõm trng ti kinh
t Si Gũn), Trung tõm trng ti thng mi
Cn Th (trc õy l Trung tõm trng ti
kinh t Cn Th), Trung tõm trng ti quc
t Vit Nam bờn cnh Phũng thng mi v
cụng nghip Vit Nam, Trung tõm trng ti
thng mi chõu (tin thõn l trung tõm
trng ti kinh t Thng Long), Trung tõm
trng ti quc t chõu - Thỏi Bỡnh Dng,
Trung tõm trng ti thng mi Vin ụng
(thnh lp nm 2006). S phỏt trin c v s
lng ln cht lng ca cỏc trung tõm trng
ti v i ng trng ti viờn chng minh Phỏp
lnh TTTM ó v ang i vo cuc sng.
Mc dự vy, sau nhiu nm thc hin,
Phỏp lnh TTTM bc l nhiu vng mc v
cha thc hin c s mnh l cụng c
phỏp lớ thỳc y phỏt trin dch v trng ti
thng mi Vit Nam. Bờn cnh ú, cỏc
cam kt quc t v thng mi dch v cng
ũi hi phỏp lut trng ti thng mi Vit
Nam cn tip tc c hon thin. Lut v
trng ti thng mi nm 2010 c ban
hnh vi mc tiờu khc phc nhng bt cp
ang tn ti v tip cn hn na vi chun
mc quc t v trng ti thng mi, phự
hp hn vi cỏc cam kt quc t v m ca
th trng dch v ca Vit Nam.
2. Mt s ni dung mi trong Lut
TTTM nm 2010

- Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ
hoạt động thương mại;
- Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong
đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại;
- Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp
luật quy định được giải quyết bằng trọng tài.
Như vậy, có thể nhận thấy tranh chấp
thương mại thuộc thẩm quyền giải quyết của
trọng tài thương mại là tranh chấp phát sinh
từ hoạt động thương mại mà chủ thể của
tranh chấp là thương nhân hoặc có một bên
là thương nhân hoặc các tranh chấp khác mà
pháp luật cho phép các bên được giải quyết
theo thủ tục trọng tài. Phạm vi này rộng hơn
so với quy định trước đây trong Pháp lệnh
TTTM. Tuy nhiên, với quy định trên đây,
việc xác định thẩm quyền của trọng tài
thương mại vẫn sẽ gây tranh luận ở hai điểm:
Một là tranh chấp phát sinh từ "hoạt động
thương mại" được hiểu theo quy định nào?
Nhiều ý kiến tiếp nhận khái niệm "hoạt động
thương mại" theo quy định của Luật thương
mại năm 2005,
(4)
bao gồm các hoạt động
mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư,
xúc tiến thương mại và các hoạt động khác
có mục đích sinh lợi. Cách hiểu này rất hợp
lí song vướng mắc là ở chỗ khái niệm "hoạt
động thương mại" trên đây chỉ được hiểu

12 tạp chí luật học số 6/2011
quy ch" v "trng ti v vic" ch hai
hỡnh thc trng ti thng mi c tha
nhn Vit Nam thay cho hai khỏi nim c
l "trung tõm trng ti" v "hi ng trng
ti do cỏc bờn tho thun thnh lp". Tờn gi
mi ny th hin rừ v ỳng bn cht ca hai
hỡnh thc trng ti thng mi m Vit Nam
v nhiu nc trờn th gii tha nhn.
V phm vi, lnh vc hot ng ca
Trung tõm trng ti thng mi, Phỏp lnh
TTTM ch quy nh v trung tõm trng ti
c "hot ng trng ti" v "cung cp cỏc
dch v hnh chớnh, vn phũng v cỏc dch
v khỏc cho vic gii quyt tranh chp".
Lut TTTM quy nh ngoi cỏc hot ng
trờn õy, trung tõm trng ti c cung cp
dch v ho gii v cỏc phng thc gii
quyt tranh chp thng mi khỏc theo quy
nh ca phỏp lut. Quy nh ny cú ý ngha
quan trng trong vic khuyn khớch phỏt
trin cỏc hỡnh thc gii quyt tranh chp
ngoi to ỏn Vit Nam, bao gm c trng
ti, thng lng, ho gii. Bờn cnh ú,
"hot ng trng ti" ca trung tõm trng ti
cng c gi ỳng bn cht ca nú, ú l
hot ng "cung cp dch v trng ti".
(5)

c. Lut TTTM quy nh rừ v iu kin

(6)

Liờn quan n tho thun trng ti, ln
u tiờn phỏp lut v trng ti thng mi
Vit Nam cp vic la chn phng thc
gii quyt tranh chp ca ngi tiờu dựng.
i vi cỏc hp ng cung cp hng hoỏ,
dch v do nh cung cp son sn vi ngi
tiờu dựng cú iu khon v gii quyt tranh
chp bng phng thc trng ti thng
mi; khi tranh chp xy ra, iu khon tho
thun trng ti ú ch cú hiu lc khi c
ngi tiờu dựng chp thun. Mt s nc
khỏc cú cp trng hp ny, tuy nhiờn
cỏch quy nh cng khỏc: Vớ d lut ca
Anh quy nh tho thun trng ti kớ kt vi
ngi tiờu dựng phi phự hp vi quy nh
v phỏp lut bo v ngi tiờu dựng.
(7)
Lut
ca c quy nh tho thun trng ti vi nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 6/2011 13
ngi tiờu dựng phi c lm thnh vn
bn riờng.
(8)
Nh vy, quy nh ca Vit
Nam cựng xu th vi cỏc quc gia ch bo

trng ti c b sung vi hai nguyờn tc
c coi l c trng ca t tng trng ti, ú
l: Gii quyt tranh chp bng trng ti c
tin hnh khụng cụng khai, tr trng hp
cỏc bờn cú tho thun khỏc v nguyờn tc
phỏn quyt trng ti l chung thm (iu 4
Lut TTTM). T tng trng ti theo cỏc quy
nh trc õy cng ỏp dng cỏc nguyờn tc
ny song iu 3 Phỏp lnh TTTM b qua khi
quy nh v nguyờn tc gii quyt tranh chp
bng trng ti, dn n hiu bit thiu y
v u im m bo bớ mt, uy tớn kinh doanh,
kh nng gii quyt v vic nhanh chúng, kp
thi, dt im ca th tc trng ti.
d. Lut TTTM loi b bt cỏc trng
hp tho thun trng ti vụ hiu c coi l
khụng cn thit
Tho thun trng ti l vn bn quan
trng trong th tc t tng trng ti, l iu
kin cn thit v tranh chp c gii
quyt bng trng ti. Lut TTTM ó b mt
trng hp tho thun trng ti b coi l vụ
hiu, ú l trng hp tho thun trng ti
"khụng quy nh hoc quy nh khụng rừ i
tng tranh chp, t chc trng ti cú thm
quyn gii quyt m sau ú cỏc bờn khụng
cú tho thun b sung"
(9)
ng thi quy nh
hng gii quyt khi xut hin tho thun

thoả thuận lựa chọn trọng tài viên khác để
thay thế; nếu không thoả thuận được thì có
quyền khởi kiện ra toà án để giải quyết.
Việc giảm bớt các trường hợp thoả thuận
trọng tài vô hiệu, thay bằng giải pháp tháo
gỡ có thể thực hiện được có ý nghĩa mở rộng
phạm vi thẩm quyền của trọng tài thương
mại, nâng cao khả năng thực thi thoả thuận
trọng tài trong thực tế. Tuy nhiên, Luật
TTTM còn chưa tính đến các trường hợp
khó xác định thẩm quyền khác xảy ra khá
nhiều trong thực tế như: Trường hợp các bên
thoả thuận trung tâm trọng tài cụ thể nhưng
lĩnh vực tranh chấp đó không thuộc phạm vi
giải quyết quy định trong quy chế của trung
tâm trọng tài đó; thoả thuận trọng tài chỉ
định một trung tâm trọng tài nhưng lại chọn
quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài khác
mà trung tâm trọng tài được chỉ định từ chối
áp dụng giải quyết; các bên chọn cách thức
giải quyết bằng cả trọng tài lẫn toà án hoặc
chỉ rõ nhiều trung tâm trọng tài và cách thức
giải quyết trọng tài trong cùng một thoả
thuận trọng tài…
e. Luật TTTM mở rộng thẩm quyền của
hội đồng trọng tài trong quá trình tố tụng
Hội đồng trọng tài đóng vai trò quan
trọng trong việc giải quyết tranh chấp giữa
các bên đương sự. Khi các đương sự tìm đến
phương thức giải quyết tranh chấp bằng

cấp tạm thời do hội đồng trọng tài quyết định nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 6/2011 15
ỏp dng c thc hin theo quy nh ca
phỏp lut v thi hnh ỏn dõn s. Bờn cnh
ú, hi ng trng ti cng cú thm quyn
thay i, b sung v hu b bin phỏp khn
cp tm thi vo bt kỡ thi im no trong
quỏ trỡnh gii quyt tranh chp. Quy nh
mi ny l s tip thu nhng quy nh mu
ca UNCITRAL c thụng qua nm 2006.
g. Lut TTTM ó phõn bit rừ quyt nh
trng ti v phỏn quyt trng ti
Phỏp lnh TTTM quy nh quyt nh
trng ti l quyt nh cui cựng ca hi
ng trng ti sau khi gii quyt v tranh
chp. Tuy nhiờn, trong quỏ trỡnh gii quyt
tranh chp, hi ng trng ti c quyn ra
nhiu quyt nh khỏc nhau nh quyt nh
ỏp dng bin phỏp khn cp tm thi, quyt
nh ỡnh ch gii quyt v vic, quyt nh
ch nh, thay i trng ti viờn Phự hp
vi thc tin thm quyn ca hi ng trng
ti trong quỏ trỡnh t tng v phự hp vi
thụng l quc t
(10)
iu 9, iu 10 Lut
TTTM ó quy nh rừ: Quyt nh trng ti

Product Classification - vit tt l PCPC) v
ngnh dch v ca Liờn hp quc.
(12)
Theo
ú, mó 86602 v dch v trng ti v ho gii
l cỏc dch v h tr thụng qua dch v
trng ti v ho gii gii quyt tranh chp
gia ban qun lớ v ngi lao ng, gia cỏc
doanh nghip v cỏ nhõn. Ngoi tr dch v
thay mt mt trong cỏc bờn liờn quan i
din trong cuc tranh chp v dch v t vn
trong lnh vc quan h lao ng v thụng tin
t vn phỏp lut khỏc, dch v do cỏc t chc
doanh nghip v ngi thuờ lao ng, cụng
on cung cp.
(13)
Tuy nhiờn, Biu cam kt
dch v ca Vit Nam quy nh rừ Vit Nam
ch ghi nhn dch v trng ti v ho gii
gm cỏc tranh chp thng mi phỏt sinh
gia cỏc thng nhõn m thụi.
(14)
Theo ú,
Vit Nam cam kt khụng hn ch i vi
phng thc cung cp dch v qua biờn gii
v tiờu dựng nc ngoi. Tc l cỏc t chc
trng ti nc ngoi cú th cung cp dch v
hot ng trng ti i vi ng s ti Vit
Nam m khụng cn di chuyn n lónh th
Vit Nam (vớ d qua internet, in thoi);

ngoi ti Vit Nam cú phm vi hot ng
tng t t chc trng ti thng mi ca
Vit Nam, ú l: Cung cp dch v trng ti,
ho gii v cỏc phng thc gii quyt tranh
chp thng mi khỏc theo quy nh ca phỏp
lut, cung cp cỏc dch v hnh chớnh, vn
phũng v cỏc dch v khỏc cho vic gii quyt
tranh chp ca hi ng trng ti nc
ngoi Khỏc vi chi nhỏnh, vn phũng i
din ca t chc trng ti nc ngoi khụng
c thc hin trc tip cỏc hot ng sinh
li, cỏc hot ng trng ti ti Vit Nam m
ch c tỡm kim, thỳc y c hi hot ng
trng ti ti Vit Nam. Nh vy, phự hp vi
bi cnh hi nhp, Lut TTTM ó c bn to
ra hnh lang phỏp lớ bỡnh ng gia cỏc t
chc trng ti trong nc v nc ngoi.
Cú th thy rng so vi Phỏp lnh TTTM,
Lut TTTM ó cú nhng thay i ỏng k,
ỏp ng tt hn nhu cu cung cp v s dng
dch v trng ti Vit Nam. Mc dự vy,
thc trng phỏp lut trng ti thng mi ó
v ang tip tc t ra nhng ni dung cn
c tip tc lm rừ nhm m bo thc thi
phỏp lut thng nht v hiu qu./.

(1).Xem: Ngh nh ca Hi ng Chớnh ph s
59/CP ngy 30/4/1963 v vic thnh lp Hi ng
trng ti ngoi thng.
(2).Xem: Ngh nh ca Hi ng Chớnh ph s