nghiên cứu - trao đổi
36 - Tạp chí luật học

Một số khó khăn vớng mắc trong
điều tra, xử lí các vụ án có yếu tố
chiếm đoạt và giải pháp khắc phục

PTS. Trần Hữu ứng *
ự chuyển đổi về cơ cấu kinh tế từ quan
liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị
trờng nhiều thành phần ở nớc ta từ
đầu thập kỉ đến nay đ cho chúng ta
nhiều bài học kinh nghiệm quý báu trong
khâu quản lí kinh tế bằng pháp luật.
Trong giai đoạn hiện nay, chúng ta càng
thấy rõ công tác quản lí từ vĩ mô đến vi
mô có nhiều sơ hở, thiếu sót cần phải
đợc nghiên cứu một cách nghiêm túc
nhằm tìm ra những giải pháp tích cực để
khắc phục. Trong phạm vi bài viết, tôi chỉ
đề cập một mảng nhỏ trong vấn đề lớn đ
nêu. Đó là một số khó khăn trong việc
xác định tội lừa đảo và tội lạm dụng tín
nhiệm chiếm đoạt tài sản x hội chủ
nghĩa hoặc tài sản của công dân đợc quy
định tại các Điều 134, 135, 157, 158
BLHS.
Trớc tiên xin đợc nêu số liệu thống
kê về công tác điều tra, xử lí mà Cục cảnh

khắc phục hậu quả, ngời kiện rút đơn và
xin bi nại (2,62%). Một số ít là 0,91% số
vụ đợc thụ lí và 1,09% số bị can có hành
vi không cấu thành tội phạm. Tuy vậy,
những con số này còn cho chúng ta thấy
sự thật vẫn còn những vụ án oan, sai mà
những ngời vô tội phải gánh chịu hậu
quả.
Từ những kết luận rút ra nh đ nêu ở
trên, ta thấy những vớng mắc trong điều
tra, xử lí các vụ án có yếu tố chiếm đoạt
thờng gặp trong thực tiễn là:
- Giữa các cơ quan pháp luật có ý kiến
không thống nhất về các tội nêu trên là
hành vi vi phạm có thể hiện ý thức chiếm
đoạt tài sản hay không. ý thức chiếm
đoạt tài sản là khái niệm tâm lí trừu tợng
rất khó chứng minh, thậm chí trong nhiều
trờng hợp không thể chứng minh đợc,
S

* Cục cảnh sát điều tra

Bộ công an
nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học - 37


pháp luật không kịp thời xử lí đ dẫn đến
ngời bị hại phải dùng đến "luật rừng" để
xử lí để rồi họ lại trở thành bị can của
một vụ án khác nh giết ngời, cố ý gây
thơng tích, gây rối trật tự công cộng,
cớp tài sản của công dân. Rõ ràng, sự
chậm trễ của các cơ quan pháp luật, sự
thiếu cụ thể trong luật đ ảnh hởng lớn
tới công tác phòng ngừa, điều tra và xử lí
tội phạm.
- Khi bị mất tiền thì ngời bị hại
khiếu kiện và khẳng định là bị lừa đảo, bị
lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt , cơ
quan điều tra phải xác minh, tốn thời
gian, công sức, tiền của nhng khi hoàn
thành hồ sơ để truy tố thì ngời bị hại lại
thỏa thuận với bị can để bị can trả tiền
cho họ và họ xin rút đơn kiện. Một số
trờng hợp bị can hứa trả tiền và đe dọa
trả thù ngời bị hại , ngời bị hại buộc
phải làm đơn bi nại. Cơ quan tiến hành
tố tụng đành phải đình chỉ điều tra. Tôi
cho rằng làm nh thế là không đúng với
nội dung của Điều 88 BLTTHS. Và rõ
ràng đây là "dân sự hóa quan hệ hình sự".
Hành vi khắc phục hậu quả chỉ là tình tiết
giảm nhẹ, chứ không phải là căn cứ để
đình chỉ điều tra. Nhng trên thực tế vẫn
còn 2,62% vụ đợc đình chỉ theo căn cứ
này (cả ở cơ quan điều tra, viện kiểm sát,

nghiên cứu - trao đổi
38 - Tạp chí luật học

tội. Tuy vậy, mọi trờng hợp cơ quan
điều tra đều phải xác minh, làm rõ, khi có
đủ căn cứ mới khởi tố để điều tra. Khi
mời hay triệu tập ngời bị tố cáo lên hỏi
để làm rõ sự việc, cho đối chất với ngời
khiếu kiện thì họ phàn nàn, thậm chí còn
khiếu kiện và cho rằng cơ quan điều tra
đ "hình sự hóa vụ việc dân sự" Nếu
sau khi xác minh thấy rõ dấu hiệu là vụ
án dân sự, cơ quan điều tra chuyển hồ sơ
sang tòa dân sự thì ngời bị hại lại kêu là
cơ quan điều tra dung túng, bao che cho
kẻ lừa đảo Thực tế này thờng xuyên
xảy ra và cơ quan điều tra phải gánh chịu
sự phê phán từ hai phía.
Thực tế hiện nay đ có một số ngời
phải tự tử vì bị chiếm đoạt hết tài sản;
anh, em, cha, con đánh chửi nhau, thậm
chí giết nhau vì một ngời trong gia đình
thiếu trách nhiệm trong việc cho vay nên
bị mất tài sản mà cả gia đình ki cóp trong
nhiều năm mới có đợc. Chúng ta cần
đứng về phía ngời bị hại, bênh vực cho
quyền lợi hợp pháp của họ. Gần 60.000
bản án dân sự không thi hành đợc đ
dẫn đến hậu quả là phát sinh thêm hàng
chục vụ giết ngời, cớp của, hàng trăm

là chiếm đoạt nếu:
- Vay tài sản quá hạn, có tài sản
nhng chây ỳ không trả. Trong trờng
hợp này phải chứng minh đợc là có việc
vay nợ, khi vay có sự thỏa thuận về thời
hạn trả nợ, có tài sản để có thể trả nợ, bên
cho vay đ đòi nhiều lần, bên vay hứa hẹn
nhiều lần là trả nhng chây ỳ không trả;
- Khi vay tài sản thì nói là để làm một
việc hợp pháp (kinh doanh, sản xuất )
nhng trên thực tế lại để sử dụng vào việc
bất hợp pháp (chơi số đề, buôn lậu, buôn
bán hàng cấm, đánh bạc ), quá hạn trả
nhng không trả (hoặc không có khả
năng trả);
- Vay tài sản quá hạn không trả rồi bỏ
trốn hòng trốn tránh nghĩa vụ trả nợ;
- Dùng một tài sản thế chấp để vay
tiền ở 2 nơi trở lên, quá hạn không trả.
Trong trờng hợp này phải chịu trách
nhiệm hình sự với khoản vay có thế chấp
không hợp pháp;
- Mợn hoặc đợc giao quản lí, trông
coi tài sản nhng lại dùng tài sản đó đem
thế chấp vay tiền không đợc sự đồng ý
của chủ tài sản, sau đó không trả tài sản
đợc giao quản lí;
- Dùng thủ đoạn gian dối để nâng giá
trị tài sản thế chấp không đúng với giá trị
thực của tài sản đó để vay tiền ngân hàng

toàn bộ làm mất khả năng thanh toán số
tài sản đ vay.
Những hành vi không thể hiện sự
chiếm đoạt là:
+ Vay mợn một cách ngay thẳng,
đúng pháp luật, có tài sản thế chấp tơng
đơng hoặc nhiều hơn số tiền vay, quá
hạn nhng cha trả đợc.
+ Vay mợn không có tài sản thế
chấp hoặc có giá trị tài sản thế chấp thấp
hơn số tài sản vay, sử dụng tài sản vay
một cách hợp pháp, đúng mục đích nh
thỏa thuận nhng do rủi ro trong kinh
doanh, sản xuất hoặc những lí do chính
đáng khác nên khi đến hạn không trả
đợc. Trong trờng hợp này ngời vay
phải có đầy đủ tài liệu thể hiện việc làm
ăn thua lỗ những rủi ro đ nêu phù hợp
với số tài sản không trả đợc;
+ Các pháp nhân hoặc cá nhân kí kết
hợp đồng kinh tế một cách hợp pháp,
không có sự lừa dối nhng vì những lí do
chính đáng không thực hiện đợc hợp
đồng, cam kết bằng văn bản sẽ hoàn trả
tài sản./.

Chế độ bảo hiểm
(tiếp theo trang 35)
là thời gian tham gia BHXH cho cả 5 chế
độ. Vì thực ra, trong cơ cấu đóng bảo

của ngời lao động vừa phù hợp với lợi
ích chung của toàn x hội./.