nghiên cứu - trao đổi
38 tạp chí luật học số 10/2009

TS. Vũ Thu Hạnh *
1. An ton sinh hc - ATSH (biosafety)
l khỏi nim ch s bo v tớnh ton vn
sinh hc. ATSH liờn quan n nhiu lnh
vc. Trong lnh vc nụng nghip, ATSH
hn ch nguy c, tỏc hi cú th xy ra do
virus hoc sinh vt bin i di truyn,
prion,
(1)
hn ch nguy c nhim khun trong
thc phm. Trong lnh vc y hc, ATSH
m bo an ton trong s dng cỏc mụ hay
c quan cú ngun gc sinh vt, sn phm
trong liu phỏp di truyn, cỏc loi virus,
m bo an ton phũng thớ nghim theo
mc nguy c.
(2)
Trong sinh thỏi hc,
ATSH m bo an ton trong vic di chuyn
sinh vt gia cỏc vựng sinh thỏi

i vi cỏc sinh vt bin i gen; sn phm,
hng hoỏ cú ngun gc t sinh vt bin i
gen
(6)
(sau õy gi tt l Quy ch 212). Tip
n, Lut bo v mụi trng nm 2005 cng
ó dnh riờng mt iu quy nh v ATSH,
trong ú nhn mnh ngha v ca cỏc t
chc, cỏ nhõn hot ng nghiờn cu, th
nghim, sn xut, kinh doanh, s dng, nhp
khu, xut khu, lu gi, vn chuyn sinh
vt bin i gen v sn phm ca chỳng phi
tuõn th cỏc quy nh ca phỏp lut v a
dng sinh hc, v sinh an ton thc phm,
ging cõy trng, ging vt nuụi v cỏc quy
nh khỏc ca phỏp lut cú liờn quan
* Ging viờn chớnh Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 10/2009 39

3. Tớnh n thi im ny, mt s yờu
cu chớnh ca Ngh nh th Cartagena v
qun lớ ATSH i vi sinh vt bin i gen
ó c ni lut hoỏ trong cỏc quy nh ca
phỏp lut quc gia, c bit l nhng ni
dung liờn quan n nhp khu sinh vt bin
i gen. C th l yờu cu phi ỏp dng cỏc

Cartagena l a dng hoỏ cỏc hỡnh thc
kim soỏt ATSH, tng cng vai trũ ca cỏc
ch th khỏc i vi cỏc hot ng ny.
Thm chớ, cũn mt s yờu cu ca iu c
cha c chuyn hoỏ trong bt c quy
nh no, nh trỏch nhim ca bờn xut
khu phi thụng bỏo vi c quan cú thm
quyn quc gia ca bờn nhp khu vic vn
chuyn xuyờn biờn gii cú ch nh sinh vt
bin i di truyn v phi chu trỏch nhim
v tớnh chớnh xỏc ca nhng thụng tin ú;
trỏch nhim ca bờn nhp khu trong vic
xỏc nhn ó nhn c thụng bỏo ca bờn
xut khu; trỏch nhim phi cung cp cho
Trung tõm trao i thụng tin ATSH cỏc quy
nh ỏp dng i vi vic nhp khu cỏc
sinh vt bin i di truyn vi ý nh s
dng trc tip lm lng thc hoc thc n
gia sỳc, hoc ch bin
3. Lut a dng sinh hc nm 2008 c
ban hnh
(7)
ỏnh du bc phỏt trin mnh
ca h thng phỏp lut v qun lớ ti nguyờn
thiờn nhiờn v bo v mụi trng Vit Nam.
Lut ó phỏp in hoỏ cỏc quy nh v a
dng sinh hc c cp ri rỏc trong
nhiu lnh vc phỏp lớ thnh lnh vc phỏp
lớ c lp, iu chnh hu ht cỏc quan h v
bo tn v phỏt trin bn vng cỏc thnh t

những nội dung khoa học sau đây cần được
trao đổi, bình luận và đi đến thống nhất:
- Về những nội dung chính cần điều chỉnh:
Có thể hình dung những nội dung chính
của quản lí ATSH đối với sinh vật biến đổi
gen qua sơ đồ dưới đây:

Sơ đồ quản lí ATSH đối với sinh vật biến đổi gen và sản phẩm của chúng

- Về những căn cứ thực tiễn cho việc
xây dựng văn bản: Để có căn cứ thực tiễn
cho việc xây dựng Nghị định về quản lí

n hot ng xut khu, nhp khu, vn
chuyn, lu gi, phúng thớch ); kt qu
trin khai, t chc thc hin quy ch ca
cỏc b, ngnh (trong ú tp trung vo cỏc
ngnh ti nguyờn v mụi trng; nụng
nghip v phỏt trin nụng thụn, y t, cụng
thng, khoa hc v cụng ngh); kt qu
hot ng thc tin ca lc lng hi quan,
ca cỏc c s nghiờn cu, ng dng cụng
ngh sinh hc; ca cỏc a phng cú quy
hoch vựng kho nghim sinh vt bin i
gen Bờn cnh ú cũn phi cú cỏc kt qu
kho sỏt, ỏnh giỏ thc trng quan h xó hi
liờn quan n ni dung chớnh ca Ngh
nh, xỏc nh nhu cu iu chnh ca phỏp
lut i vi lnh vc ny.
- V cỏc cn c phỏp lớ xõy dng vn
bn: Ngoi cỏc cn c chớnh l Lut bo v
mụi trng nm 2005; Lut a dng sinh hc
2008 nh ó nờu trờn, vic xõy dng ngh
nh cũn phi cn c vo Lut bo v sc
khe nhõn dõn nm 1989, Lut khoa hc v
cụng ngh nm 2000; Phỏp lnh ging cõy
trng nm 2004; Phỏp lnh ging vt nuụi
nm 2004; Lut cht lng sn phm, hng
hoỏ nm 2007; Lut ban hnh vn bn quy
phm phỏp lut nm 2008
- V tờn gi ca vn bn: Hin cú cỏc
loi ý kin khỏc nhau nh sau: Mt l Ngh
nh v qun lớ ATSH i vi sinh vt bin

- V phm vi iu chnh ca vn bn.
Mc dự tờn gi ca ngh nh l qun lớ nghiên cứu - trao đổi
42 tạp chí luật học số 10/2009

ATSH i vi sinh vt bin i gen v sn
phm ca chỳng song phm vi iu chnh
ca ngh nh khụng nờn ch gii hn cỏc
quy nh v qun lớ nh nc v ATSH m
nờn m rng phm vi qun lớ cho cỏc ch
th khỏc na. Cn thng nht quan im l
qun lớ ATSH i vi sinh vt bin i gen
khụng ch l trỏch nhim ca Nh nc, ca
c quan nh nc cú thm quyn. iu ny
s m bo mc tng thớch cao hn ca
phỏp lut Vit Nam i vi Ngh nh th
Cartagena ng thi cng th hin rừ xu
hng a dng hoỏ cỏc cỏch thc, phng
phỏp qun lớ ATSH i vi sinh vt bin
i gen v sn phm ca chỳng.
Do mc ớch chớnh ca qun lớ ATSH
núi chung, qun lớ ATSH i vi sinh vt
bin i gen v sn phm ca chỳng l kim
soỏt c ri ro, ỏnh giỏ c cỏc tỏc ng
ca sinh vt bin i gen v sn phm ca
chỳng ti mụi trng, a dng sinh hc v
sc khe con ngi nờn phm vi iu chnh
ca ngh nh cn phi bao gm c nhng

tin hnh cỏc hot ng. Vớ d, i vi hot
ng nhp khu, xut khu, vn chuyn, lu
gi sinh vt bin i gen v sn phm ca
chỳng cn phi tuõn theo cỏc quy nh v th
tc nhp khu; cỏc quy nh v xỏc nhn ó
nhn c thụng bỏo ca bờn xut khu; cỏc
quy nh v thụng bỏo vic vn chuyn
xuyờn biờn biờn gii cú ch nh sinh vt
bin i gen vi ý nh s dng trc tip lm
lng thc hoc thc n gia sỳc hoc lm
nguyờn liu ch bin
Ba l cỏc quy nh cụng nhn tớnh
hp phỏp ca cỏc hot ng. Vớ d, i vi
hot ng kho nghim, cn tuõn theo cỏc
quy nh v cụng nhn t cỏch phỏp lớ ca nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 10/2009 43

cỏc ch th kho nghim gm c s
iu kin kho nghim sinh vt bin i
gen, t chc trc tip tin hnh vic kho
nghim sinh vt bin i gen; giỏ tr phỏp
lớ ca cỏc kt qu kho nghim Tng t
l cỏc quy nh v cụng nhn t cỏch phỏp
lớ ca cỏc ch th tin hnh th nghim
sinh vt bin i gen.
Bn l cỏc quy nh v quyn v ngha
v ca cỏc ch th tin hnh cỏc hot ng

nh chung i vi tt c cỏc hot ng
va cú quy nh riờng i vi tng hot
ng cn c vo tớnh cht ca hot ng;
mc ớch s dng, cỏch thc, phng phỏp
s dng v i tng tip nhn sinh vt
bin i gen v sn phm ca chỳng, trong
ú c bit chỳ ý n cỏc quy nh v ni
dung ỏnh giỏ ri ro, bao gm xỏc nh
tớnh cht nguy hi tim n v mc thit
hi cú th xy ra i vi mụi trng, a
dng sinh hc v sc kho con ngi trong
cỏc hot ng liờn quan n sinh vt bin
i gen, sn phm ca sinh vt bin i
gen ng thi ra cỏc bin phỏp an ton
ngn nga, x lớ v khc phc nhng ri
ro i vi mụi trng a dng sinh hc v
sc kho con ngi.
- Ngoi nhng ni dung nờu trờn, vic
ban hnh vn bn v qun lớ ATSH i vi
sinh vt bin i gen v sn phm ca chỳng
cũn cn phi chỳ ý n mt s vn phỏp lớ
sau õy:
Mt l theo quy nh ca Lut ban hnh
vn bn quy phm phỏp lut nm 2008,
(10)

ngh nh v ATSH c ban hnh cn
cú bn bỏo cỏo ỏnh giỏ tỏc ng ca D
tho ngh nh
(11)

trng ca vn ; 3) Mc tiờu c bn cn t
c; 4) Cỏc phng ỏn la chn; 5) ỏnh
giỏ tỏc ng ca tng phng ỏn; 6) Kt
lun v kin ngh.
Hai l cn phi chỳ ý n cỏc bin phỏp
bo m thc thi phỏp lut, trong ú cú vic
xõy dng cỏc ch ti x lớ hnh vi vi phm
cỏc quy nh v qun lớ ATSH i vi sinh
vt bin i gen v sn phm ca chỳng.
Thc tin cha cú v vic vi phm no trong
lnh vc ny b x lớ trong thi gian qua cho
thy trc hiu lc, hiu qu thc t ca vic
ỏp dng cỏc quy nh v qun lớ ATSH i
vi sinh vt bin i gen. Khim khuyt ny
cn phi c khc phc trong quỏ trỡnh
hon thin h thng phỏp lut v a dng
sinh hc núi chung, c bit l cỏc quy nh
v x lớ vi phm phỏp lut v qun lớ ATSH.
Trong phm vi ca ngh nh ny cn th
hin qua cỏc iu khon cm thc hin mt
s hnh vi nht nh liờn quan n sinh vt
bin i gen v sn phm ca chỳng lm cn
c cho vic quy nh cỏc ch ti x lớ vi
phm trong thi gian ti./.

(1). Protein trong hi chng xp nóo - Bnh bũ iờn.
(2). Cỏc cp 1, 2, 3, 4.
(3).Xem:http://www.thuvienkhoahoc.com/tusach/An_
to%C3%A0n_sinh_h%E1%BB%8Dc_(biosafety).
(4). Cũn gi l sinh vt bin i di truyn.