125

TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, tập 71, số 2, năm 2012 NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ TRỒNG ĐẾN NĂNG SUẤT
DƯA HẤU LẤY HẠT TRÊN ĐẤT CÁT BIỂN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
Hoàng Thị Thái Hòa, Đỗ Đình Thục, Đỗ Cao Anh

Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế

Tóm tắt. Thí nghiệm gồm có 5 mật độ trồng (6.000, 7.000, 8.000, 9.000 và 10.000
cây/ha), trong đó mật độ trồng 8000 cây/ha được sử dụng làm công thức đối chứng,
được bố trí theo kiểu khối hoàn toàn ngẫu nhiên, 3 lần nhắc lại trong hai vụ Xuân
2010 và 2011 trên đất cát biển chuyên trồng các loại dưa thuộc huyện Phú Vang,
tỉnh Thừa Thiên Huế, nhằm xác định được mật độ trồng phù hợp mang lại năng
suất và hiệu quả kinh tế cao nhất. Kết quả nghiên cứu cho thấy mật độ trồng khác
nhau có ảnh hưởng đến các chỉ tiêu như sinh trưởng, phát triển, năng suất, phẩm
chất và hiệu quả kinh tế. Mật độ trồng 9.000 cây/ha cho các chỉ tiêu sinh trưởng,
phát triển tốt hơn các mật độ trồng khác, năng suất và hiệu quả kinh tế cao nhất.

1. Đặt vấn đề
Cây dưa hấu thường được trồng phổ biển ở vùng đất cát thuộc miền Trung, Việt
Nam. Nhưng diện tích trồng dưa hấu để lấy hạt lại tập trung chủ yếu ở các vùng đất cát
thuộc tỉnh Bình Thuận và một số tỉnh miền Tây Nam Bộ. Do hạt dưa dễ bảo quản và
chuyên chở nên thường được tiêu dùng quanh năm và được sử dụng với nhiều mục đích
khác nhau như cưới hỏi, ma chay, lễ tết Hạt dưa thường được tiêu thụ nhiều vào các
tháng 12 và tháng 1, vì đây là các tháng tết và tiêu thụ rải rác quanh năm. Theo kết quả
điều tra năm 2009, trong cả nước năm 2008 số lượng hạt dưa được tiêu thụ là 400 tấn,

2.1.1. Đất
Đất tiến hành nghiên cứu trong đề tài là đất cát biển chuyên trồng các loại dưa.
2.1.2. Cây trồng
Giống dưa hấu lấy hạt được sử dụng trong thí nghiệm là giống Bình Thuận hạt
vừa, giống được tuyển chọn sau hai vụ trồng thử nghiệm trên địa bàn tỉnh.
2.1.3. Phân bón
- Phân vô cơ: Sử dụng phân NPK 16 – 16 -8
- Vôi: Vôi bột thường sử dụng tại địa phương, 40% CaO.
- Phân chuồng: người dân tự sản xuất theo truyền thống
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
Đề tài được thực hiện trong vụ Xuân 2010 (tháng 3 đến tháng 5/2010) và vụ
Xuân 2011 (tháng 3 đến tháng 5/2011), tại xã Phú Xuân, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa
Thiên Huế.
2.3. Phương pháp nghiên cứu
2.3.1. Công thức thí nghiệm
- Thí nghiệm gồm có 5 công thức với các mật độ trồng như sau: 6.000 cây/ha,
7.000 cây/ha, 8.000 cây/ha (đối chứng), 9.000 cây/ha và 10.000 cây/ha trên nền 750 kg 127

NPK (16 – 16 -8), 20 tấn phân chuồng và 500 kg vôi. Các công thức thí nghiệm đề xuất
dựa trên điều tra thực tế về mật độ trồng sử dụng cho cây dưa hấu của nông dân, qui
trình khuyến cáo của khuyến nông địa phương, yêu cầu dinh dưỡng của cây dưa và điều
kiện thời tiết khí hậu tại vùng.
- Thí nghiệm được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (RCBD), với 3 lần nhắc
lại. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 20 m
2
.
2.3.2. Các chỉ tiêu theo dõi


nhất là công thức trồng 6000 cây/ha (5,77 cành). Như vậy mật độ quá thưa gây ảnh
hưởng đến sự phân cành cấp 1.
- Số cành cấp 2: Các công thức có thể chia thành 3 nhóm sai khác có ý nghĩa,
trong đó nhóm mật độ trồng 9000, 10000 cây/ha là nhóm công thức có số cành cấp 2
cao nhất (6,30; 6,67 cành), tiếp theo là mật độ trồng 8000 cây/ha (4,9 cành), trong nhóm
công thức còn lại, số lượng cành cấp 2 ít có sự chênh lệch (3,93 và 3,73 cành).
Bảng 1. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến một số chỉ tiêu về sinh trưởng và phát triển
của cây dưa hấu lấy hạt
Chỉ tiêu về cành Chỉ tiêu về hoa
Chỉ tiêu
Mật độ
(cây/ha)
Cành cấp 1

Cành cấp 2

Hoa đực Hoa cái
Hoa đậu
quả
6000 5,77
e
3,93
c
18,00
b
4,33
c
3,33
c

10000 8,93
a
6,67
a
24,33
a
8,67
a
5,67
a
LSD
0.05
0,51 0,66 2,81 1,42 1,29
(a, b, c, d chỉ ra các công thức có cùng ký tự trong cùng một cột không có sự sai khác có
ý nghĩa tại mức 0.05. Số liệu bảng trên được tính trung bình từ hai vụ).
* Chỉ tiêu về hoa:
Ra hoa là một quá trình sinh lý tổng hợp, đánh dấu sự phát triển nhảy vọt chuyển
từ sinh trưởng sinh dưỡng sang sinh trưởng sinh thực. Cây dưa hấu lấy hạt có đặc điểm
là diễn ra đồng thời cả hai quá trình sinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực,
tức là ra hoa, hình thành quả cùng với sự phát triển thân, cành, lá.
- Số hoa đực: đối với số hoa đực trên cây, giữa các công thức có sự chênh lệch
nhau lớn. Công thức có số hoa đực cao nhất là 9000 cây/ha (24,67 hoa). Công thức có số
hoa đực thấp nhất là 6000 cây/ha (18 hoa). Công thức đối chứng có số hoa đực trên cây
là 24 hoa.
- Số hoa cái trên cây, từ bảng 1 ta thấy các công thức chia làm 2 nhóm. Công
thức 10000 cây/ha có số hoa cái cao nhất là 8,67 hoa. Nhóm công thức 8000, 9000
cây/ha có số hoa cái ở mức trung bình, số hoa lần lượt là 6 hoa và 7 hoa. Nhóm công
thức có số hoa cái thấp nhất là công thức 6000, 7000 cây/ha, số hoa lần lượt là 4,33 hoa
và 5 hoa.
- Số hoa đậu quả là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến năng suất. Số hoa

Số
cây/m
2

(cây)
Số quả/cây
(quả)
Khối lượng
hạt khô/quả
(gam)
Năng suất hạt
khô lý thuyêt

(kg/ha)
Năng suất
hạt khô thực
thu (kg/ha)
6000 0,6 2,71
c
21,79
d
354,95
e
307,12
d
7000 0,7 3,37
b
22,52
c
531,38

(a, b, c, d, e chỉ ra các công thức có cùng ký tự trong cùng một cột không có sự sai khác
có ý nghĩa tại mức 0.05. Số liệu bảng trên được tính trung bình từ hai vụ trồng).
- Khối lượng hạt khô/quả: Công thức có khối lượng hạt khô trên quả cao nhất
là 9000 cây/ha với 29,19 g. Công thức có khối lượng hạt khô trên quả thấp nhất là
6000 cây/ha với 21,79 g. Công thức đối chứng là 29,06 g. Có sự sai khác có ý nghĩa 130

giữa mật độ trồng với công thức đối chứng, ngoại trừ mật độ trồng 9000 cây/ha.
- Năng suất hạt khô lý thuyết giữa các công thức có sự chênh lệch nhau. Công
thức có năng suất hạt khô lý thuyết cao nhất là công thức trồng với mật độ 9000 cây/ha
với 949,91 kg/ha. Công thức có năng suất hạt khô lý thuyết thấp nhất là 6000 cây/ha với
354,95 kg/ha. Công thức đối chứng là 767,80 kg/ha.
- Năng suất hạt khô thực thu là năng suất hạt khô thu được ở toàn bộ thí
nghiệm. Năng suất hạt khô thu được cao nhất cũng ở mật độ trồng 9000 cây/ha với
năng suất là 725,24 kg/ha. Công thức năng suất hạt khô thực thu cao thứ hai là công
thức có mật độ trồng 10.000 cây/ ha với năng suất là 710,50 kg/ha. Ở các công thức
còn lại, năng suất hạt khô thực thu lần lượt tăng theo mật độ trồng tăng dần (307,12;
480,42; 645,94 kg/ha). Điều này chứng tỏ ở những mật độ trồng thích hợp sẽ thu
được năng suất cao nhất.
3.3. Một số chỉ tiêu về hình thái và phẩm chất hạt dưa hấu
Đối với cây dưa hấu lấy hạt, hạt dưa ngoài chức năng để giống, duy trì thế hệ, thì
đây là bộ phận kinh tế của cả cây dưa. Các đặc điểm về hình thái hạt, đặc điểm về khối
lượng 1000 hạt khô, khối lượng 1000 nhân khô là một trong những chỉ tiêu quan trọng
để đánh giá chất lượng hạt dưa thương phẩm. Kết quả thể hiện qua bảng 3.
Bảng 3. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến một số chỉ tiêu về hình thái
và phẩm chất hạt dưa hấu
Chỉ tiêu
Mật độ

7000 486,00
b
102,7
c
46,70
cd
11,50
b
6,50
a
2,20
a
8000
(ĐC)
495,00
b
105,0
bc
51,00
bc
11,80
ab
6,40
a
2,10
ab
9000 550,00
a
112,0
ab


nhân): nhóm mật độ (9.000 cây/ha và 10.000 cây/ha) có P1.000 hạt và P1.000 nhân cao
và có sự sai khác so với các công thức khác (112,0g và 56,3g; 120,0g và 59,5g); nhóm
mật độ (6.000 cây/ha và 7.000 cây/ha) có P1.000 hạt và P1.000 nhân thấp (98,33g và
44,0g; 102,7g và 46,7g).
- Chiều dài hạt: giữa các công thức thí nghiệm có sự chênh lệch nhau. Công thức
có chiều dài hạt cao nhất là trồng với mật độ 10000 cây/ha với 12,43 mm. Công thức có
chiều dài hạt thấp nhất là công thức trồng với mật độ 7000 cây/ha với 11,50 mm. Công
thức đối chứng là 11,80 mm.
- Chiều rộng hạt: giữa các công thức thí nghiệm có sự chênh lệch nhau. Công
thức có chiều rộng hạt cao nhất là công thức 10000 cây/ha với 7,30 mm. Công thức có
chiều rộng hạt thấp nhất là công thức đối chứng là 6,40 mm.
- Độ dày hạt: dao động từ 2,03 – 2,20 mm. Mật độ trồng cũng có ảnh hưởng đến
độ dày hạt dưa.
3.4. Hiệu quả kinh tế của các công thức thí nghiệm
Hiệu quả kinh tế là một chỉ tiêu quan trọng của quá trình trồng trọt. Hiệu quả kinh
tế của các công thức thí nghiệm được tính trên 1 ha và được trình bày ở bảng 4.
Bảng 4. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến hiệu quả kinh tế
Chỉ tiêu
Mật độ
(cây/ha)
Năng suất
hạt khô
(kg/ha)
Tổng thu
(1000
đồng/ha)
Tổng chi
(1000
đồng/ha)

chứng có lợi nhuận là 21,197 triệu đồng.
Kết quả ở bảng 4 cho thấy công thức có mật độ trồng là 9.000 cây/ha cho tổng
thu và lợi nhuận là cao nhất. Mật độ trồng quá dày hoặc quá thưa đều có ảnh hưởng đến
năng suất, tổng thu và lợi nhuận.
4. Kết luận và đề nghị
4.1. Kết luận
Từ kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ đến cây dưa hấu lấy hạt trên
đất cát biển tại huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế chúng tôi rút ra một số kết
luận như sau:
- Các chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển ở các công thức có mật độ cao thì có
chiều hướng tốt hơn, mật độ trồng 9.000 cây/ha có số cành cấp 1 và 2, cũng như số hoa
đậu quả trên cây cao nhất so với các mật độ trồng còn lại.
- Mật độ trồng 9.000 cây/ha có năng suất cao nhất (725,24 kg/ha), tiếp theo là ở
mật độ 10.000 cây/ha (710,50 kg/ha).
- Mật độ 8.000 cây/ha và 9.000 cây/ha là hai mật độ có phẩm chất hạt như
khối lượng 1000 hạt, khối lượng 1000 nhân, kích thước hạt cao nhất trong các công
thức thí nghiệm.
- Lợi nhuận cao nhất thu được ở mật độ 9.000 cây/ha và 10.000 cây/ha
(25.062.000 và 24.225.000 đ/ha )
4.2. Đề nghị
Bước đầu có thể áp dụng mật độ trồng 9000 cây/ha trên nền phân bón 20 tấn
phân chuồng + 500 kg vôi + 750 kg NPK 16 – 16 - 8 cho cây dưa hấu lấy hạt trên đất cát
biển ở huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế.

133

TÀI LIỆU THAM KHẢO