………… o0o…………
Nghiên cứu triết học
Đề tài: "NGHIÊN CỨU VÀ VẬN DỤNG
HỌC THUYẾT ĐẤU TRANH GIAI CẤP
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN TRONG
ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY NHƯ THẾ NÀO? "
NGHIÊN CỨU VÀ VẬN DỤNG HỌC THUYẾT ĐẤU TRANH GIAI CẤP
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY NHƯ
THẾ NÀO?

DƯƠNG VĂN THỊNH (*)
Hiện nay, ở nước ta, có một số ý kiến cho rằng, để đáp ứng yêu cầu
nhiệm vụ mới của cách mạng, cần phải bổ sung, phát triển học
thuyết đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Mác - Lênin. Theo các ý
kiến đó, học thuyết đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Mác - Lênin đã
có thiếu sót khi coi đấu tranh là tuyệt đối, mà không coi trọng sự
thống nhất. Họ quan niệm rằng, điều đó chỉ đúng trong điều kiện

hại đến việc củng cố khối đoàn kết nhất trí của dân tộc, v.v Có ý
kiến còn viện dẫn cả một số luận điểm của các nhà triết học, như
T.Hốpxơ, J.J.Rútxô, I.Cantơ, G.Hêgen, hoặc tư tưởng triết học
phương Đông về sự hài hòa giữa mặt thống nhất và đấu tranh của
các mặt đối lập trong quá trình vận động và phát triển của sự vật, v.v.;
coi đó như những tiền đề lý luận để xây dựng quan niệm mới, “đúng
đắn” về đấu tranh giai cấp. Những ý kiến muốn bổ sung và sửa chữa học
thuyết đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Mác - Lênin như vậy liệu có
đúng không? Bài viết muốn trao đổi về vấn đề này.
Có thể khẳng định rằng, việc cần thiết phải bổ sung, phát triển lý
luận của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung và lý luận về đấu tranh
giai cấp nói riêng cho phù hợp với điều kiện hiện nay là điều không
thể phủ nhận. Bởi vì, nếu không như vậy, lý luận của chủ nghĩa Mác
- Lênin không thể phản ánh đúng quy luật vận động của hiện thực
khách quan và do đó, cũng không thể đóng vai trò chỉ đạo hoạt động
thực tiễn của con người được. Vấn đề là bổ sung và phát triển như
thế nào?
Trong lịch sử phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, vấn đề
này luôn được đặt ra. Nhờ vậy, lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin
không ngừng được đổi mới và phát triển, gắn bó chặt chẽ với thực
tiễn xã hội, không bị khô cứng. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân
khác nhau, khi bổ sung, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, một số
người đã cắt bỏ đi những nội dung căn bản nhất, có ý nghĩa cách
mạng nhất dẫn đến hiểu sai lệch về chủ nghĩa Mác - Lênin, làm cho
chủ nghĩa Mác - Lênin trở thành một hệ thống lý luận trừu tượng,
chung chung, mà theo cách nói của V.I.Lênin, là đã “tước hết nội
dung” của học thuyết cách mạng đó, làm “tầm thường hóa”, “làm
cùn khía cạnh sắc bén cách mạng” của nó. Theo ông, khi giai cấp tư
sản và bọn cơ hội chủ nghĩa trong phong trào công nhân đều nhất trí
với nhau về cách “cải biến” như thế đối với chủ nghĩa Mác, chúng

nô, thợ cả phường hội và thợ bạn, nói tóm lại là những kẻ áp bức và
những người bị áp búc, luôn luôn đối kháng với nhau, đã tiến hành
cuộc đấu tranh không ngừng, lúc công khai, lúc ngấm ngầm, một
cuộc đấu tranh bao giờ cũng kết thúc bằng một cuộc cải tạo cách
mạng toàn bộ xã hội, hoặc bằng sự diệt vong của hai giai cấp đấu
tranh với nhau”(2).
Đối với C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin, đấu tranh giai cấp là vấn
đề chính trị thực tiễn rất hệ trọng, không thể hững hờ hoặc nói một
cách bâng quơ về nó được. Muốn đưa ra những kết luận khái quát
đúng đắn về nó, cần phải nghiên cứu những sự kiện lịch sử cụ thể,
phân tích sự vận động của các sự kiện lịch sử đó một cách tỉ mỉ, chi
tiết với một thái độ khách quan, biện chứng. Những phân tích của
C.Mác về các sự kiện lịch sử ở Pháp những năm 1848 - 1850, 1851
và 1871 đã chứng tỏ điều đó. Là những nhà lý luận khoa học, đồng
thời là lãnh tụ của phong trào đấu tranh cách mạng của giai cấp công
nhân, C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin đã phân tích thực tiễn cuộc
đấu tranh giai cấp diễn ra trong lịch sử một cách rất cụ thể và sâu
sắc. Điều đó đã được thể hiện trong hàng loạt tác phẩm tiêu biểu của
các ông. Trong nhiều tác phẩm, các ông đã trình bày rõ quan điểm
của mình cho rằng, đấu tranh giai cấp không phải là những cuộc bạo
loạn, khủng bố, lật đổ, chỉ có ý nghĩa phá hoại gây chia rẽ, bè phái,
gây rối loạn, làm thiệt hại cho xã hội, mà là một quá trình tất yếu,
khách quan của xã hội có áp bức giai cấp, là những cuộc đấu tranh
rộng khắp của quần chúng nhân dân lao động chống lại giai cấp
thống trị bảo thủ. Nguyên nhân của cuộc đấu tranh giai cấp này bắt
nguồn từ những mâu thuẫn trong quan hệ về lợi ích kinh tế không
thể điều hòa được giữa các giai cấp. Thực chất cuộc đấu tranh đó là
cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân bị áp bức chống lại bọn đặc
quyền, đặc lợi, chống lại giai cấp thống trị bóc lột nhằm giải quyết
mâu thuẫn về lợi ích. Cuộc đấu tranh này có ý nghĩa cách mạng sâu

lượng để lật đổ chế độ xã hội cũ; rằng, sau khi giai cấp công nhân
giành được chính quyền rồi thì không còn đấu tranh nữa, mà chỉ còn
sự thống nhất. Theo quan niệm đó, khi giai cấp công nhân và nhân dân
lao động đã có chính quyền rồi mà còn nói đến đấu tranh nữa là gây chia
rẽ, gây mất ổn định; đồng thời, chỉ nên coi thống nhất là căn bản, phải
coi trọng sự hợp tác, thống nhất; còn đấu tranh là thứ yếu, tạm thời lắng
xuống và như vậy mới đúng với “quan điểm của Đảng”.
Thật ra, quan điểm của Đảng ta về xây dựng khối đại đoàn kết dân
tộc, về tăng cường hợp tác quốc tế có phải là xem nhẹ đấu tranh giai
cấp đâu. Trái lại, Đảng ta luôn xác định rằng, hiện nay và trong suốt
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, ở nước ta vẫn còn giai cấp và
đấu tranh giai cấp. Cuộc đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ diễn
ra với những nội dung và hình thức mới rất phức tạp, có mặt ngày
càng gay gắt hơn. Đảng ta chỉ khẳng định trong điều kiện mới hiện
nay, không được cường điệu cuộc đấu tranh giai cấp, dẫn đến sự rụt
rè, không dám đổi mới; đồng thời, không được coi nhẹ, xem thường
đấu tranh giai cấp, dẫn đến mơ hồ, mất cảnh giác. Ở đây, không nên
hiểu việc Đảng ta nói không được “cường điệu cuộc đấu tranh giai
cấp” thành ra là “không coi trọng đấu tranh giai cấp”, hay coi đấu
tranh chỉ là sách lược, tạm thời và sự thống nhất giữa các giai cấp
mới là căn bản như một số ý kiến đã nêu trên. Hiểu như vậy là không
đúng với quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, cũng như của Đảng
ta. Vấn đề này cần được giải thích một cách rõ ràng hơn.
Điều kiện mới của cuộc đấu tranh giai cấp ở nước ta hiện nay thể
hiện ở chỗ, những biến đổi to lớn về kinh tế, xã hội do công cuộc đổi
mới đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng mang lại trong thời gian
qua làm cho cơ cấu giai cấp, vị trí, mối quan hệ giữa các giai cấp,
các tầng lớp xã hội đã có nhiều thay đổi, không giống như thời kỳ
cách mạng dân tộc dân chủ, cũng không như lúc mới bước vào thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Ngày nay, lợi ích cơ bản, lâu dài của

quyền của dân, do dân, vì dân và đang từng bước xây dựng cơ sở vật
chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội. Trong điều kiện đó, để thực
hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn
minh”, chúng ta tất yếu phải phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều
thành phần, trong đó có thành phần kinh tế tư nhân và tư bản tư
nhân; phải tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; phải
mở cửa hội nhập với nền kinh tế thế giới (mà nền kinh tế thế giới
hiện nay thực chất là nền kinh tế tư bản chủ nghĩa); phải vừa xây
dựng chủ nghĩa xã hội, vừa bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Có
như vậy, chúng ta mới tạo được quan hệ sản xuất phù hợp với trình
độ phát triển của lực lượng sản xuất ở nước ta và tranh thủ được
nguồn vốn và tiềm lực khoa học, công nghệ của các nước tư bản
phát triển trên thế giới.
Tuy nhiên, do phát triển nền kinh tế nhiều thành phần và thực hiện
mở cửa, hội nhập kinh tế thế giới, trong cơ cấu giai cấp - xã hội của
nước ta hiện nay, ngoài giai cấp công nhân, nông dân, tầng lớp trí
thức và các tầng lớp nhân dân lao động khác, còn có tầng lớp tư sản
- tầng lớp còn có điều kiện phát triển trong nền kinh tế thị trường.
Với kết cấu giai cấp đó, tất yếu nảy sinh mâu thuẫn giữa lợi ích của
những người lao động làm thuê với tầng lớp tư sản và mâu thuẫn
giữa sự phát triển tự giác (có mục đích, có điều khiển) theo con
đường xã hội chủ nghĩa với khuynh hướng tự phát đi lên chủ nghĩa
tư bản. Đây là mặt mâu thuẫn trong quan hệ giữa giai cấp công nhân
và nhân dân lao động với tầng lớp tư sản. Mâu thuẫn đó biểu hiện rất
rõ trong các doanh nghiệp tư bản, nhất là các doanh nghiệp có 100%
vốn đầu tư nước ngoài - nơi đã xảy ra những cuộc bãi công, biểu tình
của công nhân đòi giới chủ cải thiện điều kiện làm việc và được đối
xử bình đẳng. Tuy nhiên, chúng ta có Nhà nước đặt dưới sự lãnh đạo
của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong điều kiện như vậy, mâu thuẫn
giữa công nhân và tầng lớp tư sản là mâu thuẫn trong nội bộ nhân

thu tinh hoa văn hóa của nhân loại, làm cho đời sống vật chất và tinh
thần của nhân dân ta không ngừng nâng cao.
Những nội dung của cuộc đấu tranh giai cấp trên đây là rất lớn lao
và phức tạp. Để thực hiện được nhiệm vụ đó, chúng ta phải sử dụng
nhiều hình thức đấu tranh khác nhau, vừa mềm dẻo, vừa kiên quyết,
bao gồm cả giáo dục, tuyên truyền, vận động, cả hành chính, thậm
chí cả những biện pháp bạo lực, trấn áp. Đồng thời, phải tập hợp
được đông đảo quần chúng nhân dân lao động và các lực lượng xã
hội ủng hộ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong mặt trận dân
tộc thống nhất, lấy liên minh giữa giai cấp công nhân, nông dân và
tầng lớp trí thức làm nền tảng dưới sự lãnh đạo của Đảng, đấu tranh
chống lại các thế lực, các tổ chức, các phần tử muốn ngăn cản sự
nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, phá hoại Đảng, Nhà
nước, pháp luật, trật tự xã hội, an ninh quốc gia. Như vậy, đoàn kết
không loại trừ đấu tranh mà bao hàm sự đấu tranh; đấu tranh ở đây
không có nghĩa là phá hoại sự ổn định xã hội mà chính là thông qua
đấu tranh để ngăn chặn, loại trừ những phần tử bảo thủ, thoái hóa,
biến chất và chống đối nhằm củng cố, tăng cường và phát huy vai trò
của sự đoàn kết thống nhất trong Đảng và trong nhân dân.
Tóm lại, trong giai đoạn hiện nay, chúng ta cần nhận thức rõ tính
chất gay go, phức tạp của cuộc đấu tranh giai cấp. Để bổ sung, phát
triển một cách sáng tạo, đúng đắn và khoa học học thuyết đấu tranh
giai cấp của chủ nghĩa Mác - Lênin, yêu cầu đặt ra là cần nghiên cứu
cẩn thận, nghiêm túc những tác phẩm của C.Mác, Ph.Ăngghen,
V.I.Lênin và quan điểm của Đảng ta, kết hợp với nghiên cứu thực
tiễn một cách cụ thể, tránh rơi vào hai thái cực sai lầm: hoặc là quá
cường điệu đấu tranh giai cấp, dẫn đến làm khô cứng nội dung và
hình thức đấu tranh giai cấp; hoặc là xem thường, xóa nhòa đấu
tranh giai cấp đi đến mơ hồ, mất cảnh giác, mắc vào âm mưu diễn
biến hòa bình của các lực lượng phản động trên thế giới đang luôn