36 Tạp chí Y tế Công cộng, 9.2006, Số 6 (6)
| TỔNG QUAN & NGHIÊN CỨU |
1. Đặt vấn đề
Ngày nay công nghệ siêu âm đang được sử dụng
rất rộng rãi trong y học ở phạm vi toàn thế giới. Kỹ
thuật này được áp dụng chủ yếu để chẩn đoán bệnh,
đặc biệt phổ biến trong việc chẩn đoán trước sinh.
Ở các nước phát triển như Hoa Kỳ, Canada và một
số nước châu Âu, trong những thập kỉ qua, công
nghệ siêu âm chẩn đoán trước sinh đã được coi là
một yếu tố quan trọng trong chăm sóc thai nghén
trước sinh. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, ở cả
các nước đang phát triển như Việt Nam, công nghệ
siêu âm chẩn đoán trước sinh đang được áp dụng
khá phổ biến tại các thành phố lớn.
Trên thế giới, vấn đề đạo đức trong việc quyết
đònh đình chỉ thai nghén hiện còn là chủ đề gây
nhiều tranh cãi và có nhiều quan điểm khác nhau.
Các nhà hoạt động về quyền khuyết tật cho rằng
siêu âm chẩn đoán trước sinh để loại bỏ việc sinh
ra những trẻ em khuyết tật là một vấn đề ảnh hưởng
đến đạo đức nghiêm trọng và đó là sự phân biệt đối
xử đối với những người khuyết tật
1
. Khía cạnh đạo
đức cũng được nêu lên và gây nhiều tranh luận cũng
như những can thiệp bằng luật pháp trong trường
hợp loại bỏ thai nhi khi kết quả siêu âm chẩn đoán
giới tính thai nhi không như mong muốn và cụ thể
là thai nhi con gái. ở một số nước châu Á, đặc biệt
là Ấn Độ và Trung Quốc, nạo phá thai lựa chọn giới

of female fetus. For deformity fetus, induced abortion is "acceptable" according to both women with
normal or abnormal pregnancy. Apart from clinical diagnosis, ethical concept and sentimental life
of women and their families play an important role in making final decision on whether or not
induced abortion is applied to an abnormal pregnancy.
Key word: anthropological study, deforamity screening, gender screening.
| TỔNG QUAN & NGHIÊN CỨU |
Tạp chí Y tế Công cộng, 9.2006, Số 6 (6) 37
hành nghò đònh 104/NĐ-CP có qui đònh cấm chẩn
đoán giới tính của thai nhi.
Tuy nhiên, ở Việt Nam, chưa có một nghiên cứu
sâu nào tìm hiểu về quan niệm đạo đức đối với việc
quyết đònh lựa chọn thai nhi để sinh dựa vào kết quả
siêu âm trong thời kỳ mang thai. Chính vì vậy, bài
viết này, dựa trên nghiên cứu "Chẩn đoán trước sinh
tại Việt Nam", chủ yếu được thực hiện trong thời
gian từ tháng 12/2003 đến tháng 12/2004. Mục đích
của bài viết là tìm hiểu đời sống tâm lý và những
quan niệm liên quan đến khía cạnh đạo đức trong
khi quyết đònh về tình trạng thai nghén bao gồm vấn
đề giới tính thai nhi và thai nhi dò tật dựa vào kết
quả của công nghệ siêu âm chẩn đoán trước sinh.
Những quan niệm liên quan đến đời sống tâm lý và
quan niệm đạo đức này được tìm hiểu đối với cả
những trường hợp thai nhi thường và đặc biệt tập
trung vào những trường hợp có thai nhi dò tật.
2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này được thực hiện chủ yếu bắt đầu
từ tháng 12 năm 2003 đến tháng 12 năm 2004, với
sự kết hợp hai phương pháp nghiên cứu đònh tính và
đònh lượng. Phương pháp nghiên cứu đònh lượng

người phụ nữ còn có những quan điểm ý kiến trò
chuyện của những thành viên khác trong gia đình ví
dụ như người chồng hay bố mẹ chồng/bố mẹ đẻ của
người phụ nữ đó.
3. Kết quả nghiên cứu
3.1. Siêu âm thai nhi thường:
Phần này sẽ tìm hiểu tâm lý tình cảm và quan
niệm của những người phụ nữ khi có quá trình thai
nghén bình thường và đã sinh con khoẻ mạnh. Kết
quả nghiên cứu của chúng tôi cho biết, một trong
những lý do cơ bản của việc áp dụng công nghệ siêu
âm nhằm mục đích để biết tình trạng phát triển của
thai nhi. Đối với tất cả các bà mẹ khi mang thai đều
"hy vọng", mong đợi một quá trình thai nghén suôn
sẻ và sinh ra một đứa con khoẻ mạnh lành lặn.
Theo những trường hợp đã "mẹ tròn con vuông"
trong nghiên cứu của chúng tôi, khi kết quả siêu âm
cho biết thai nhi khuyết tật, một quyết đònh được coi
là đúng đắn nhất và chấp nhận được về mặt đạo đức
đó là "loại bỏ" thai nhi khuyết tật. Họ cho rằng,
người mẹ có thể bò sốc hay buồn khi phát hiện kết
quả thai nhi dò tật, tuy nhiên khi tuổi thai đến thời
kỳ sinh thì việc "loại bỏ" thai nhi khuyết tật vẫn
chấp nhận được và là một điều "nên" làm.
"Vì em nghó là con nào thì cũng hình thành rồi,
nếu mà trường hợp em nghó đẻ con khỏe mạnh là
mừng rồi, nếu mà biết chắc là não úng thuỷ thì mình
nên loại bỏ sớm, thì mình xác đònh sinh con ra thì nó
cũng khổ, không biết khi sinh ra thì cũng ấy, còn
siêu âm 4,5 tháng mình biết được thì mình vẫn loại

đấy, không nên, theo em nghó thế, chẳng biết mọi
người thế nào nhưng mà em thì đã bò dính rồi thì
không thể bỏ, không bao giờ nghó là bỏ thai,. Em
nghó con nào cũng là con hết, nhưng mà họ thì muốn
con trai chứ gì, thời buổi bây giờ thì con gì cũng
được, trai gái đều như nhau hết"(H.).
3.2. Siêu âm thai nhi dò tật
Phần này của bài viết sẽ tập trung tìm hiểu kỹ
tâm lý tình cảm và những quan niệm đạo đức của
các bà mẹ và gia đình của họ khi phát hiện ra thai
nhi dò tật, những vấn đề đạo đức xung quanh quyết
đònh cho số phận của thai nhi dò tật.
Căn cứ vào kết quả của siêu âm, mức độ dò tật
đi đôi với những chẩn đoán và lời khuyên của bác
só là một trong những nhân tố giúp các phụ nữ và gia
đình đưa ra quyết đònh cuối cùng. Một trong những
khuyết tật được coi là không còn chút hy vọng cho
một cuộc sống "bình thường" đó là các vấn đề liên
quan đến não.
"Tầm bao nhiêu cũng nên phá chò ạ, tại vì riêng
cái phần thiểu não, nó có khác gì phần cột sống đâu,
đứa trẻ không bình thường đấy thì nó không bao giờ
hoà mình vào cuộc sống bình thường, mà nó sẽ bò
cô lập và tâm lý của bố mẹ là không biết nó sẽ sống
được bao lâu, mà lúc đấy bố mẹ hy vọng là đừng có
đứa trẻ đó trên đời thì đã muộn rồi" (H. siêu âm thai
nhi dò tật "bò kén nước" và đã phá thai khi được 14
tuần) .
Đối với H. hay rất nhiều các bà mẹ khác thì
quyết đònh chấm dứt thai nghén ngay khi phát hiện

không thì đến ngày đẻ thì cũng khổ, ý nói là mất tiền
mà đã không có tiền mà còn mất tiền thêm thì càng
thương hơn." ( ).
M. đã bày tỏ niềm vui và sự may mắn khi nhờ
có công nghệ siêu âm giúp cô phát hiện và loại bỏ
được thai nhi khuyết tật khi chưa quá muộn. Theo
M. đây chính là "cái phúc" của gia đình và bản thân
cô. Tuy nhiên, trong nghiên cứu của chúng tôi,
không phải tất cả những trường hợp siêu âm phát
hiện thai nhi không bình thường đều có chung một
quyết đònh là "loại bỏ" thai nhi. Cụ thể trong 30
trường hợp có phát hiện dấu hiệu thai nhi phát triển
không bình thường, thì có 14 trường hợp không
quyết đònh loại bỏ thai nhi.
Quan niệm và những quan sát về sự phát triển
thành người của thai nhi luôn là vấn đề đạo đức
được cân nhắc trong việc "loại bỏ" hay "giữ lại"
một thai nhi dò tật. Có thai nhi chẩn đoán bò thoát vò
rốn, nhưng vợ chồng Th. vẫn quyết đònh giữ lại để
sinh. Sau khi sinh con, họ đã đưa cháu bé đi phẫu
thuật nhưng con họ đã mất sau khi sinh 4 ngày. Đây
là lần mang thai thứ hai của vợ chồng Th, lần đầu
T. có thai nhưng cô đã phải nạo thai vì thai bò chết
| TỔNG QUAN & NGHIÊN CỨU |
Tạp chí Y tế Công cộng, 9.2006, Số 6 (6) 39
lưu khi được hơn hai tháng.
"Thì chúng em bảo là khi đã thành hình hài rồi,
thì cố mà giữ lại vì bỏ thì thất đức của mình, cố giữ
lại dù sao nó thành hình hài rồi" (D, chồng Th).
Quan niệm về sự hình thành con người đầy đủ

là "Bạch Mạch". Giữa tâm lý của việc công nhận
kết quả siêu âm và những chẩn đoán y học của bác
só với tâm lý tình cảm sâu thẳm trong lòng của người
mẹ và những quan niệm đạo đức "giữa con người
với con người" - cái nào là quan trọng và có ý nghóa
hơn. Sau khi phá thai, con cô đã chết, M. rất buồn
và có phần ân hận như một người mang tội lỗi đối
với cuộc sống của con mình.
Tương tự như M, B cũng đã áy náy và cảm thấy
có lỗi với con của cô:
"Nói như bọn em em thế này là phát hiện ra
trước, bọn em có khả năng lựa chọn một là đẻ hai
là bỏ, vì em nghó nếu mà máy họ làm chính xác thì
bọn em cũng có cái thuận lợi, nhưng nó cũng đẩy
bọn em đến tình trạng nôm na là làm điều ác, ác
ngay với chính đứa con của mình, " ( )
Như vậy, dù đã chấp thuận quyết đònh "loại bỏ"
thai nhi dò tật của mình, về khoa học hay về chuyên
môn y khoa, từ trong sâu thẳm các phụ nữ/những
người mẹ tự cảm thấy họ đã chủ động làm một điều
"ác" đối với chính đứa con của họ. Tất cả những suy
nghó nội tâm này đã không thể giúp các bà mẹ cảm
thấy vui vẻ hay nhẹ nhõm hơn khi họ đã "lựa chọn
đúng đắn cho chính bản thân và con của mình".
Chính chỉ có những bà mẹ mới thấu hiểu và phải trải
qua một tâm lý mâu thuẫn và đau khổ như vậy.
Công nghệ hiện đại và những thành tựu khoa học,
cụ thể là công nghệ siêu âm đã gây ra những đau
đớn về mặt đời sống tâm lý tình cảm và can thiệp
sâu vào những quan niệm đạo đức của con người với

gia đình coi là thành viên của gia đình và của dòng
họ, chính vì thế những đứa trẻ này cũng được chôn
cất theo các thủ tục lễ nghi và thường được chôn cất
ở khu nghóa đòa cùng với những bậc tổ tiên. Như
40 Tạp chí Y tế Công cộng, 9.2006, Số 6 (6)
| TỔNG QUAN & NGHIÊN CỨU |
Tác giả: Nguyễn Thò Hiệp - Thạc só về Sức khỏe quốc tế,
cán bộ nghiên cứu - Trung tâm nghiên cứu Giới, Gia đình và
Môi trường trong Phát triển, Hà Nội, Việt Nam.
Tine Gammeltoft - Phó giáo sư, Tiến só Nhân chủng học, Viện
Nhân chủng học, Đại học Tổng hợp Copenhagen, Đan Mạch.
Tài liệu tham khảo
1. H F L Nys and J C J Dute.2004. A wrongful existence in
the Netherlands. J Med Ethics; 30:393-394
2. Farhat Moazam. Feminist Discourse on Sex Screening
and Selective Abortion of Female Foetuses. Bioethics.
Volume 18 Issue 3 Page 205
3. Bélanger. 2002 . Son preference in a rural village in North
Vietnam. Stud Fam Plann. Dec;33(4):321-34.
4. Parens & Asch. 1999. Prenatal Testing and Disability
Rights. Georgetown University Press/Washington, D.C.
vậy, dù không chọn những đứa con dò tật để sinh nở
và nuôi dưỡng, các bà mẹ và gia đình của họ đã có
những chuẩn mực đạo đức riêng đối với những thai
nhi dò tật.
4. Bàøn luận
Mặc dù một số nghiên cứu cho biết vấn đề ưa
chuộng con trai vẫn là phổ biến tại các gia đình
Việt Nam
3

mà ngược lại đó chính là quyết đònh mang ý nghóa
đạo đức khi người mẹ và gia đình không thể đảm
bảo được một cuộc sống tương lai tốt đẹp cho con
cháu bò khuyết tật của họ. Trong khi đó, việc chấm
dứt thai kỳ khi phát hiện giới tính thai nhi không như
mong muốn (thai nhi con gái) là một việc làm vô
đạo đức khi không coi trọng sự sống của một con
người - một việc làm "không chấp nhận được".
Trong nghiên cứu của chúng tôi, một số phụ nữ
trong hoàn cảnh có thai nhi khuyết tật đã quyết đònh
đình chỉ thai nghén bằng nhiều hình thức khác nhau,
đặc biệt dùng một số loại thuốc để sinh non. Sự sống
của sản phụ, tương lai của cuộc sống gia đình, khả
năng của đứa trẻ khuyết tật trong tương lai nếu được
sinh ra, được đưa ra như những lý do hợp lý nhất của
quyết đònh cuối cùng cho số phận của thai nhi.
Phá thai muộn khi phát hiện dò tật nhờ có công
nghệ siêu âm là một giải pháp chấp nhận được và
đúng đắn đối với các bà mẹ và gia đình họ cũng như
đối với xã hội, đặc biệt khi họ không có khả năng
đảm bảo đầy đủ cuộc sống cho chính bản thân họ
và cho cả đứa con khuyết tật.
Công nghệ siêu âm đang được sử dụng rất phổ
biến trong lónh vực chẩn đoán trước sinh tại Hà Nội.
Phần lớn các bà mẹ có thai nhi thường cho rằng nạo
phá thai vì mục đích lựa chọn giới tính của một thai
nhi khoẻ mạnh là điều không chấp nhận được về
khía cạnh đạo đức. Tuy nhiên, với một thai nhi dò
tật nghiêm trọng, phá thai là một giải pháp nên làm
và mang ý nghóa đạo đức cao khi "giải thoát" cho