Mục Lục
I. Nhận thức về nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc của Việt Nam 4
II. Sinh viên cần phải làm gì để củng cố và phát triển tính chất tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc
của văn hóa Việt Nam 10
* Lời mở đầu:
Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, dân tộc Việt Nam đã rèn đúc, tôi
luyện và hình thành nên một nền văn hóa phong phú và đa dạng, nền văn hóa
với sự kết tinh của những phẩm chất cao đẹp, chứng minh sức sống mãnh liệt
và sự trường tồn của dân tộc Việt Nam. Đó là năng lực chế ngự thiên nhiên,
tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo trong chống giặc ngoại xâm, đó là lòng yêu
nước nồng nàn, là tinh thần đoàn kết dân tộc hay đó là lòng nhân ái, sự khoan
dung, trọng tình trọng nghĩa,… tất cả đều được kết hợp hài hòa và đi sâu vào
trong tính cách của mỗi con người Việt Nam.
1
Tiểu Luận
Nhận thức về nền văn hóa tiên
tiến đậm đà bản sắc dân tộc
của Việt Nam
Mục lục
I. Nhận thức về nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc của Việt Nam 4
II. Sinh viên cần phải làm gì để củng cố và phát triển tính chất tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc
của văn hóa Việt Nam 10
2
Bản sắc văn hóa Việt Nam là tố chất được hợp luyện cùng chiều với
lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên,
bản sắc đó không phải là một hằng số, là những giá trị bất biến, mà có những
giá trị mới được hình thành, bồi tụ trong từng giai đoạn kế tiếp nhau.
Trong giai đoạn hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đang tiến tới xây dựng
một nền kinh tế mở, hội nhập với thế giới. Chúng ta đang sống trong một thế
giới hiện đại biến chuyển nhanh chóng, đang diễn ra quá trình toàn cầu hoá,
sự hội nhập khu vực và thế giới với một tốc độ rất nhanh, từ đó nảy sinh nhu

tự hào của cha ông ta khi khẳng định về độc lập, chủ quyền của đất nước
trước kẻ thù xâm lược. Văn hóa là một di sản cực kỳ quý báu được kế thừa từ
thế hệ này sang thế hệ khác. Ngày hôm nay, văn hóa xuất hiện trên hầu hết
các lĩnh vực của cuộc sống: văn hóa tình cảm, văn hóa giao tiếp, văn hóa kinh
doanh, văn hóa tranh luận, phê bình văn hóa là hành trang của đất nước trên
con đường hội nhập quốc tế.
Để có một quan niệm đầy đủ, toàn diện về văn hóa quả không phải là
điều đơn giản. Có rất nhiều quan niệm đã được đưa ra vì mỗi cá nhân, mỗi tác
giả lại đứng trên một góc độ khác nhau để nhìn nhận về văn hóa. Có người
cho rằng, văn hóa gồm văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần; văn hóa là tổng
thể những nét riêng biệt về tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định
tính chất một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội. Cũng có người
cho rằng, văn hóa theo nghĩa rộng là, toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội,
gồm tám lĩnh vực: tư tưởng, đạo đức, lối sống; giáo dục đào tạo; khoa học
công nghệ; văn học nghệ thuật; giao lưu văn hóa; thông tin đại chúng; thể chế
văn hóa; đời sống văn hóa. Nghĩa hẹp gồm nếp sống, lối sống; văn học nghệ
thuật; thông tin đại chúng; xuất bản báo chí; phong tục tập quán; đạo đức xã
hội và chuyên ngành nghiệp vụ văn hóa.
4
Văn hóa được hiểu theo những góc độ tiếp cận khác nhau. Chủ tịch Hồ
Chí Minh, danh nhân văn hóa thế giới, lãnh tụ vĩ đại của dân tộc ta đã nói: Vì
lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát
minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học,
nghệ thuật những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn ở và phương
thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó là văn hóa. Như vậy,
lao động sáng tạo là cội nguồn, khởi điểm của văn hóa. Để trở thành văn hóa
đích thực thì những sáng tạo đó phải hướng về các giá trị nhân văn, hoàn
thiện nhận thức, nhân cách con người. Các giá trị quý báu đó góp phần làm
nên bản sắc riêng của mỗi cộng đồng, dân tộc.
Tiên tiến là gì?

đó. Mặt khác, chính đời sống văn hóa và giá trị tinh thần của một dân tộc là
dấu hiệu để đánh giá nền văn hóa đó ở trình độ nào, thuộc các cộng đồng nào
trên thế giới. Như vậy, đánh mất bản sắc văn hóa riêng là đánh mất dân tộc.
Người Việt Nam yêu nước, căm thù giặc mà đoàn kết đấu tranh, bảo vệ
chủ quyền và độc lập của đất nước. Đó là biểu hiện của tinh thần dân tộc, ý
thức giữ gìn những gì thuộc về Việt Nam. Nhân dân ta đấu tranh với kẻ thù
không chỉ bằng vũ khí, súng đạn mà bằng cả văn hóa. Trong các thời kỳ cách
mạng, văn hóa được coi là một mặt trận. Văn hóa trở thành một vũ khí sắc
bén để đấu tranh với kẻ thù. Nó có thể phát huy được hiệu quả đấu tranh khi
mang trong mình bản sắc, truyền thống dân tộc.
Vậy bản sắc dân tộc là gì?
Cốt lõi của văn hóa là bản sắc văn hóa dân tộc. Từ xưa đến nay bản sắc
văn hóa dân tộc làm nên sức sống mãnh liệt, giúp cộng đồng người Việt Nam
vượt qua biết bao sóng gió, thác ghềnh tưởng chừng không thể vượt qua để
không ngừng phát triển và lớn mạnh. Đó là điểm tựa vững chắc để chúng ta
đến với thế giới.
Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững,
những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc được vun đắp nên trong lịch sử
6
hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước, hình thành qua nhiều thế
hệ, tầng nấc thang biến đổi, phát triển. Vì thế, nó kết tinh những gì đặc sắc
nhất, đẹp đẽ nhất, độc đáo nhất của các cộng đồng dân tộc Việt Nam, nó có
giá trị bền vững, trường tồn cùng thời gian, nó như chất keo kết nối cộng
đồng người gắn bó với nhau, để cùng tồn tại và phát triển. Biểu hiện cụ thể
của nó là: Lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn
kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc, lòng
nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình đạo lý, đức tính cần cù sáng tạo trong
lao động, sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống Bản sắc dân tộc
còn đậm nét cả trong các hình thức biểu hiện mang tính dân tộc độc đáo.
Bản sắc dân tộc thể hiện trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội:

tất cả các lĩnh vực, ví dụ như: tri thức, triết học tư tưởng, tín ngưỡng, nghệ
thuật, đạo đức, pháp luật, phong tục, tập quán, ngôn ngữ nó vừa là "trầm
tích" của tình cảm và ý thức dân tộc trong quá khứ, vừa là kết tinh của tinh
thần thời đại và định hướng giá trị của dân tộc.
Người Việt vốn thiết thực, chuộng ăn chắc mặc bền. Đầu tiên là ăn, "có
thực mới vực được đạo", "trời đánh còn tránh bữa ăn". Cơ cấu ăn thiên về
thực vật, cơm rau là chính cộng thêm thuỷ sản. Luộc là cách nấu ăn đặc sắc
của Việt Nam. Nhưng cách thức chế biến món ăn lại giầu tính tổng hợp, kết
hợp nhiều chất liệu và gia vị.
Việt Nam là đất nước của lễ hội quanh năm, nhất là vào mùa xuân,
nông nhàn. Các tết chính là tết Nguyên đán, tết Rằm tháng Giêng, tết Hàn
Thực, tết Đoan Ngọ, tết Rằm tháng Bảy, tết Trung Thu, tết Ông táo Mỗi
vùng thường có lễ hội riêng, quan trọng nhất là các lễ hội nông nghiệp (cầu
mưa, xuống đồng, cơm mới ), các lễ hội nghề nghiệp (đúc đồng, rèn, pháo,
đua ghe ).
Tín ngưỡng dân gian Việt Nam từ cổ xưa đã bao hàm: tín ngưỡng phồn
thực, tín ngưỡng sùng bái tự nhiên và tín ngưỡng sùng bái con người. Con
8
người cần sinh sôi, mùa màng cần tươi tốt để duy trì và phát triển sự sống,
nên đã nảy sinh tín ngưỡng phồn thực.
Người Việt tự nhận là thuộc về họ Hồng Bàng, giống Tiên Rồng (Hồng
Bàng là tên một loài chim nước lớn, Tiên là sự trừu tượng hóa một giống
chim đẻ trứng, Rồng sự trừu tượng hóa từ rắn, cá sấu). Rồng sinh ra từ nước
bay lên trời là biểu trưng độc đáo đầy ý nghĩa của dân tộc Việt Nam.
Trong tín ngưỡng sùng bái con người, phổ biến nhất là tục thờ cúng tổ
tiên, gần như trở thành một thứ tôn giáo của người Việt. Việt Nam trọng ngày
mất là dịp cúng giỗ hơn ngày sinh. Nhà nào cũng thờ Thổ công là vị thần
trông coi gia cư, giữ gìn hoạ phúc cho cả nhà. Làng nào cũng thờ Thành
Hoàng Làng – vị thần cai quản che chở cho cả làng.
Về lĩnh vực văn học, Văn học Việt Nam xuất hiện khá sớm, có hai

nghệ thuật cao. Nghệ thuật tạo hình Việt Nam chú trọng diễn tả nội tâm mà
giản lược về hình thức, dùng nhiều thủ pháp cách điệu, nhấn mạnh.
Bản sắc dân tộc Việt Nam, với một lịch sử có từ hàng nghìn năm của
người Việt cùng với những hội tụ về sau của các dân tộc khác, từ văn hóa bản
địa của người Việt cổ từ thời Hồng Bàng đến những ảnh hưởng từ bên ngoài
trong trong hàng nghìn năm nay, với những ảnh hưởng từ xa xưa của Trung
Quốc và Đông Nam Á đến những ảnh hưởng của Pháp từ thế kỷ 19, phương
Tây trong thế kỷ 20 và toàn cầu hóa từ thế kỷ 21, Việt Nam đã có những thay
đổi về văn hóa theo các thời kỳ lịch sử, có những khía cạnh mất đi nhưng
cũng có những khía cạnh văn hóa khác bổ sung vào nền văn hóa Việt Nam
hiện đại.
II. Sinh viên cần phải làm gì để củng cố và phát triển tính chất tiên tiến và
đậm đà bản sắc dân tộc của văn hóa Việt Nam
Bản sắc văn hoá dân tộc được coi là tấm giấy thông hành để mỗi con
người bước ra với cộng đồng nhân loại mà không bị trộn lẫn. Điều này càng
có ý nghĩa quan trọng khi chúng ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường, giao
10
lưu và hội nhập với thế giới trong xu thế toàn cầu hoá. Bởi vậy, việc giữ gìn,
củng cố và phát triển tính chất tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc là nhiệm vụ
quan trọng xuyên suốt trong quá trình phát triển đất nước.
Là một sinh viên, một bộ phận quan trọng của dân tộc, là trụ cột tương
lai của nước nhà, cần phải nhận thức rõ được tầm quan trọng đối với nhiệm
vụ giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc, phải có nhận thức đúng đắn về các giá
trị văn hóa dân tộc từ đó nâng cao trách nhiệm bản thân về bảo vệ và phát
triển văn hóa cội nguồn.
Trước hết, đối với góc độ là một công dân Việt Nam, phải luôn tin
tưởng vào đường lối của Đảng, có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn
đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có chí vươn lên đưa đất nước thoát
khỏi nghèo nàn lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu
tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội; cần có lối sống