Tiếp nhận từ của ngoại ngữ trong quá trình tiếp
xúc ngôn ngữ
Chất liệu ngôn ngữ bao gồm chất liệu hình thức và chất liệu nội dung.
Chất liệu nội dung là những sự vật, những khái niệm, những tư tưởng, tình
cảm… Những cái đó, làm nên văn hoá vật chất và tinh thần của mỗi dân tộc,
không phải và không thể là do mỗi dân tộc tạo ra tất cả. Có những cái, có cả những
bộ phận, do tiếp nhận tự ngoài vào mà có, và cùng với sự tiếp nhận chất liệu nội
dung là sự tiếp nhận chất liệu hình thức. Đó là lí do chính vì sao trong một ngôn
ngữ có thể có những từ vốn của ngoại ngữ. Yêu cầu chuẩn mực hoá thường được
đặt ra chủ yếu đối với những từ này. Vì thế, thiết tưởng cần phải tìm hiểu hiện
tượng tiếp nhận từ của ngoại ngữ, phân loại những trường hợp khác nhau, mới có
thể xác định giới hạn đối với yêu cầu nói trên.
Sự thực, tiếp nhận từ của ngoại ngữ vào bản ngữ là một quá trình và ý thức của
người bản ngữ là một nhân tố rất quan trọng đối với quá trình ấy. Cho nên có thể
căn cứ vào ý thức đó mà phân thành những trường hợp khác nhau.
Trước tiên, có thể nhận thấy hai trường hợp đối lập thành hai cực.
Thứ nhất là trường hợp những từ vốn tự ngoài vào và đã đồng hoá về nội dung
cũng như về hình thức, tới mức người bản ngữ không còn ý thức về nguồn gốc
ngoại của chúng nữa. Như vậy, không còn có xung đột bản ngữ – ngoại ngữ. Thí
dụ, trong một câu tục ngữ tiếng Việt như: “coi gió bỏ buồm”, thì không ai trong
chúng ta còn chú ý tới gốc ngoại của từ buồm khi gặp nó hay dùng nó trong câu;
chỉ nhà khoa học chuyên trị lịch sử tiếng Việt mới biết đến cái tiền thân xa xưa của
nó trong tiếng Hán cổ, cái tiền thân đó còn xưah ơn cả từ phàm, là từ thuộc loại
quen gọi Hán – Việt. Từ lò xo cũng là một thí dụ về từ đã đồng hoá nhưng lại là
gốc ở từ ressort của tiếng Pháp… Hiện tượng đồng hoá thực đáng chú ý và cần
được chú ý – như sẽ nói ở sau – ở những tiêu chuẩn mà theo đó một từ vốn của
ngoại ngữ được coi là đã đồng hoá.
Thứ hai là trường hợp, những từ có thể gọi là từ ngoại, vốn tự ngoại vào, và
không có khả năng đồng hoá, mà trái lại sẽ được dùng trong bản ngữ với yêu cầu
mãi mãi là ngoại. Ở trường hợp này, nói chung, cũng không nảy sinh xung đột bản
ngữ – ngoại ngữ.

vấn đề ấy như sau: tại sao nội dung không phải hay không còn là ngoại mà hình
thức lại vẫn là ngoại? Trước vấn đề ấy, nếu cách xử lí của người bản ngữ là vẫn cứ
chấp nhận, cứ hoan nghênh hình thức ngoại, mặc dù nội dung không là ngoại, thì
cách xử lí ấy là hành động mượn từ và những từ xuất hiện trong bản ngữ do hành
động ấy là từ mượn. Như vậy, mỗi hành động mượn từ là một giải pháp có ý thức
của người bản ngữ đối với một trường hợp xung đột bản ngữ – ngoại ngữ.