1
PHÁT TRIỂN LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP
DẠY HỌC BỘ MÔN TOÁN (Phần 3)

III. NHU CẦU VÀ ĐỊNH HƢỚNG ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN
Ở VIỆT NAM
3.1. Nhu cầu
Việc đổi mới phương pháp dạy học để giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo
con người mới với thực trạng lạc hậu nói chung của phương pháp dạy học còn lạc hậu ở
nước ta hiện nay. Nhu cầu này đã được thể hiện bức xúc trong các nghị quyết của Đảng,
các văn bản chỉ đạo của Nhà nước, Bộ Giáo dục. Đặc biệt, đã viết thành các điều khoản
trong Luật Giáo dục của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
Theo Giáo sư Nguyễn bá Kim (2004): “Phải thừa nhận rằng trong tình hình hiện
nay, phương pháp dạy học ở nước ta còn có những nhược điểm phổ biến:
Thầy thuyết trình tràn lan;
Tri thức được truyền thụ dưới dạng có sẵn, ít yếu tố tìm tòi, phát hiện;
Thầy áp đặt, trò thụ động;
Thiên về dạy, yếu về học, thiếu hoạt động tự giác, tích cực và sáng tạo của
người học;
Không kiểm soát được việc học.’’
Mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con người xây dựng xã hội công nghiệp hóa, hiện
đại hóa với thực trạng lạc hậu của phương pháp dạy học đã làm nảy sinh thúc đẩy cuộc
vận động đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp trong ngành Giáo dục và Đào tạo
từ một số năm cuối thập kỷ thế kỷ XX đến nay. Những tư tưởng chủ đạo của cuộc đổi mới
được phát biểu dưới nhiều hình thức khác nhau: “Phát huy tính tích cực’’; “Phương pháp
dạy học tích cực’’; “Phương pháp giáo dục tích cực’’; “Hoạt động hóa người học’’; “Tích
cực hóa hoạt động học tập; “Dạy học lấy người học làm trung tâm’’,
3.2. Bản chất của công cuộc đổi mới phƣơng pháp dạy học Toán
Vận dụng những thành tựu của lý luận dạy học hiện đại trên thế giới, đặc biệt là lý

Người học là chủ thể kiến tạo tri thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ chứ
không phải là nhân vật bị động hoàn toàn làm theo lệnh của thầy giáo. Với định hướng
“hoạt động hóa người học’’, vai trò chủ thể của người học được khẳng định trong quá
trình họ học tập trong hoạt động và bằng hoạt động của bản thân mình.
Tùy theo mục tiêu và hoàn cảnh cụ thể, có thể tổ chức cho học sinh hoạt động độc
lập hoặc trong giao lưu, cả hai trường hợp đều rất quan trọng đối với phương pháp dạy
học. Một mặt, mặc dầu trong quá trinh học tập vẫn có cả những pha học sinh hoạt động
dưới sự dẫn dắt của thầy hoặc có sự hỗ trợ của bạn, nhưng hoạt động độc lập của học sinh
là thành phần không thể thiếu để đảm bảo việc học thành công. Mặt khác, do bản chất xã
hội của việc học, phương diện giao lưu ngày càng được quan tâm và nhấn mạnh trong 3
phương pháp dạy học, những yếu tố của dạy học hợp tác: học theo nhóm, theo cặp, tranh
luận, ngày càng được tăng cường.
3.2.2. Tri thức được cài đặt trong những tình huống có dụng ý sư phạm
Tri thức là đối tượng của hoạt động học tập.
Để dạy một tri thức nào đó, thầy giáo không thể trao ngay cho học sinh điều mình
muốn dạy; cách làm tốt nhất thường là cài đặt tri thức đó vào những tình huống thích hợp
để học sinh chiếm lĩnh nó thông qua hoạt động tư giác, tích cực và sáng tạo của bản thân.
Theo lý thuyết kiến tạo, học tập là một quá trình trong đó người học xây dựng kiến
thức cho mình bằng cách thích nghi với môi trường sinh ra những mâu thuẫn, những khó
khăn và những sự mất cân bằng. Tuy nhiên, một môi trường không có dụng ý sư phạm thì
không đủ để chủ thể kiến tạo tri thức theo đúng yêu cầu xã hội mong đợi. Vì thế, điều
quan trọng là thiết lập những tình huống có dụng ý sư phạm để người học học tập trong
hoạt động, học tập bằng thích nghi.
3.2.3. Dạy việc học, dạy tự học thông qua toàn bộ quá trình dạy học
Các nhà Tâm lý học đã chứng minh rằng năng lực của mỗi cá nhân được hình thành và
phát triển chủ yếu trong quá trình hoạt động và giao lưu của con người. Con đường tối ưu
nhất, có hiệu quả nhất để nâng cao chất lượng đào tạo và đạt được mục tiêu giáo dục – đào

Thiết kế, là lập kế hoạch, chuẩn bị quá trình dạy học về mặt mục tiêu, nội dung,
phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức;
Ủy thác, là biến ý đồ dạy của thầy thành nhiệm vụ học tập tư nguyện, tư giác của
học sinh, là chuyển giao cho học sinh không phải những tri thức dưới dạng có
sẵn mà là những tình huống để học sinh hoạt động thích nghi;
Điều khiển, kể cả điều khiển về mặt tâm lý, bao gồm sự động viên, hướng dẫn,
trợ giúp và đánh giá;
Thể chế hóa, là xác nhận những kiến thức mới phát hiện, đồng nhất hóa những
kiến thức riêng lẻ mang màu sắc cá thể, phụ thuộc vào hoàn cảnh và thời gian
của từng học sinh thành tri thức khoa học của xã hội, tuân thủ chương trình về
mức độ yêu cầu, cách thức diễn đạt và định vị tri thức mới trong hệ thống tri
thức đã có, hướng dẫn vận dụng và ghi nhớ hoặc giải phóng khỏi trí nhớ nếu
thấy không cần thiết.
3.2.7. Từ định hướng học tập trong hoạt động và bằng hoạt động, phân tích các thành
phần của hoạt động về mặt lý luận và thực tiễn, từ đó rút ra các thành tố cơ sở của
phương pháp dạy học. Các thành tố cơ sở của phương pháp dạy học thể hiện các tư tưởng
chủ đạo của quan điểm hoạt động trong phương pháp dạy học toán.
* Cho học sinh thực hiện và tập luyện những hoạt động và hoạt động thành phần
tương thích với nội dung và mục tiêu dạy học;
* Gợi động cơ cho các hoạt động học tập;
* Dẫn dắt học sinh kiến tạo tri thức, đặc biệt là tri thức phương pháp như phương
tiện và kết quả của hoạt động;
* Phân bậc hoạt động là căn cứ điều khiển quá trình dạy học 5
3.3. Một số thành tựu của đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Toán
Để công cuộc đổi mới phương pháp dạy học Toán thành công, trong xu thế hội nhập,
nhiều nhà giáo dục học môn Toán trong nước đã biên dịch, viết, giới thiệu những lý luận về
tâm lý học, giáo dục học tiên tiến trên thế giới vào Việt Nam. Các công trình về lý thuyết hoạt


6
THCS, Dự án Phát triển Giáo viên và trường THCS, Dư án đào tạo Giáo viên Tiểu học,
Dự án phát triển Giáo viên THPT. Chương trình liên kết Việt – Bỉ.
Việc đáng giá kết quả học tập môn môn đang là những đề tài tranh luận sôi nổi. Thi,
kiểm tra đáng giá từng môn Toán ở các cấp như thế nào để nâng cao chất lượng dạy học
môn Toán. Nhiều công trinh nghiên cứu về vấn đề này của các nhá khoa học giáo dục
môn Toán. Đã có nhiều luận văn Thạc sĩ, Luận án Tiến sĩ về đáng giá kết quả dạy học
môn Toán. Đang có cuộc tranh luận có nên đưa trắc nghiệm vào thi tốt nghiệp hay đại học
về môn Toán không? Việc dạy học toán khi phân ban ở bậc THPT như thế nào?
Vấn đề Rèn luyện và Phát triển năng lực tự học trong dạy học môn Toán đã được
nghiên cứu và thực hiện qua dạy học môn Toán các cấp. Khoa Toán ĐHSP Hà Nội đã tổ
chức dạy tự học cho sinh viên và có hiệu quả cao. Đã có những Luận án Tiến sĩ Nghiên
cứu tự học trong dạy học bộ môn Toán.