Tài liệu

Giáo dục và phát triển
1

LỜI MỞ ĐẦU
Tác hi u này $%&c biên so(n cho nhân viên xã h*i, tác viên c*ng $,ng, cán b* $oàn th- có
nhi m v/ giáo d/c qu1n chúng.
Môi tr%2ng ho(t $*ng c4a h6 n7m ngoài h6c $%2ng và $9i t%&ng c4a h6 là nh;ng thanh
thi=u niên và ng%2i l>n nghèo, th@t h6c. H6 là n(n nhân c4a m*t quá trình phát tri-n thi=u cân
b7ng, m*t nAn giáo d/c b@t cBp, khi=n cho h6 bC $Ey ra ngoài lA xã h*i.
F- giúp h6 tG nâng cao nhBn thHc và nIng lGc $- cJi thi n cu*c s9ng và môi tr%2ng xung
quanh, c1n m*t ph%'ng pháp s% ph(m r@t $Kc bi t trong $ó ng%2i h6c là trung tâm.
ChL có ph%'ng pháp giáo d/c ch4 $*ng v>i sG tham gia tích cGc c4a ng%2i h6c m>i t(o
$%&c sG $Ni m>i c1n thi=t trong nhBn thHc, thái $* và hành vi. Do $ó trong môn h6c này ph%'ng
pháp hay ti=n trình cOng quan tr6ng nh% n*i dung.
Fây không phJi là m*t tài li u $- h6c mà $- h%>ng dPn nh;ng bài tBp thGc hành trong
l>p, nh;ng n*i dung thJo luBn nh7m giúp sinh viên nên phát tri-n t% duy $*c lBp và sáng t(o.

NguyRn ThC Oanh
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
2

MỤC LỤC
CHƯƠNG I: GIÁO DỤC VÀ PHÁT TRIỂN 4
1. Tình hình giáo dục trên thế giới 4

A. M9i t%'ng quan gi;a giáo d/c và phát tri-n.
B. Tuyên ngôn th= gi>i vA giáo d/c cho m6i ng%2i.
C. KhoJng cách BSc - Nam vA giáo d/c ngày càng l>n.
D. TrT em nghèo: $%&c giáo d/c $- khUi bC lo(i trV.
CHƯƠNG II
A. Ba cách ti=p cBn trong giáo d/c c*ng $,ng.
B. Ki=n thHc $- phát tri-n.
C. Tính trung thGc.
D. Nh;ng ng%2i mPu trong cu*c $2i.
E. Th1y, trò ai là trung tâm.
CHƯƠNG III
A. DiRn ti=n $ào t(o.
B. Tìm hi-u nhu c1u hu@n luy n cho th% ký.
CHƯƠNG IV
A. Ph%'ng pháp $9i tho(i v>i cW t6a $ông ng%2i.
B. ThJo luBn nhóm.
C. Ph%'ng pháp $*ng nJo.
D. Ph%'ng pháp sSm vai.
E. Sân kh@u qu1n chúng, công c/ c4a phát tri-n.
F. BJng l%&ng giá môn giáo d/c phát tri-n.
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
4

CHƯƠNG I
GIÁO DỤC VÀ PHÁT TRIỂN
1. Tình hình giáo dục trên thế giới
TV lâu ai cOng bi=t giáo d/c là $iAu ki n không th- thi=u cho sG phát tri-n c4a cá nhân và
xã h*i. Vì th= nó $%&c xem là quyAn c' bJn c4a m6i ng%2i, nam nh% n;, thu*c m6i lHa tuNi và X
b@t cH n'i nào. Giáo d/c $óng góp vào vi c cJi thi n sG an toàn, sHc khUe, sG ph,n vinh và $em
l(i sG cân b7ng sinh thái cho th= gi>i. Nó cOng $em l(i sG ti=n b* kinh t=, vIn hóa xã h*i, sG hi-u

$(i và d] nhiên là tBp trung X thành thC. F1u t% vào lãnh vGc hi n $(i ng9n nh;ng ngu,n v9n to
l>n và nông thôn chCu nhiAu thi t thòi.
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
5

Fáng quan tâm h'n n;a là cu*c kh4ng hoJng vIn hóa do $òi hUi c4a sG thích nghi nhanh
chóng v>i các mô hình sJn xu@t hi n $(i. Trong lúc ph%'ng Tây có 200 nIm $- tu1n tG xây dGng
ki=n thHc và thái $* h1u chuEn bC cho ng%2i dân nh;ng thói quen và n=p s9ng phù h&p v>i mô
hình sJn xu@t hi n $(i thì các n%>c $ang phát tri-n phJi làm $iAu $ó trong m*t giai $o(n r@t ngSn.
SG phân hóa kinh t=, sG thay $Ni quá nhanh chóng khi=n cho m*t s9 ng%2i phJi tG $ào
thJi, bC g(t ra ngoài lA $9i v>i ti=n trình phát tri-n và bC m@t ph%'ng h%>ng. Xu h%>ng phJn
kháng xã h*i, nghi n ngBp, t*i ph(m s_ ngày càng tIng. Trong vùng hàng nIm có 15 tri u ng%2i
trX thành tàn tBn do b nh tBt, thi=u dinh d%`ng hay tai n(n. Thêm vào $ó s9 ng%2i cao tuNi không
còn chN dGa X gia $ình mà An sinh xã h*i ch%a phát tri-n $4 $- chIm sóc h6 cOng tIng.
T@t cJ các nhân t9 trên t(o ra nhiAu xáo tr*n và cIng thang trong xã h*i.
Cu9i cùng sG tàn phá môi sinh $=n mHc báo $*ng. Ng%2i ta dG trù $=n nIm 2000 thì vùng
Châu Á Thái Bình D%'ng s_ m@t 80 tri u hecta rVng, dPn t>i xói mòn $@t, lO l/t và h(n hán tr1m
tr6ng. Ô nhiRm n%>c và không khí không ngVng gia tIng.
“Nghiêm túc ki-m $i-m theo tinh th@n nghC quy=t Trung %'ng II, phJi nhBn r7ng trong
m@y nIm qua giáo d/c có ph1n l ch vA d(y ch;, ít d(y nghA, không chú tr6ng d(y ng%2i” (Giáo
s% Ph(m M(nh H(c, Báo Nhân Dân 9 -2 -1997)
3. Giáo dục ở các nuớc đang phát triển trong vùng Châu Á Thái Bình Dương
3.1 Vấn đề số lượng
F9i v>i các n%>c này n*i vi c bSt kCp $à tIng dân s9 cOng $4 $u9i sHc, và h6 $ã có nh;ng
n^ lGc v%&t bGc nh2 $ó X $1u thBp kb 80 trT X $* tuNi 6 -11 không $=n tr%2ng chL còn là 29% so
v>i 51% X thBp kb 60. Và X $* tuNi 6 -23 là 59% (1980) thay vì 74% (1960). Tuy nhiên do $à
tIng dân s9, con s9 tuy t $9i c4a trT không $=n tr%2ng X $* tuNi này l(i tIng tV 249 t>i 356 tri u
(chL có Trung Qu9c là tr%2ng h&p ngo(i l ).
Trình $* bi=t $6c vi=t c4a ng%2i l>n là chL báo quan tr6ng nh@t $- $ánh giá sG phát tri-n
giáo d/c X các n%>c $ang phát tri-n. MKc dù tL l ng%2i l>n bi=t ch; X các n%>c này $ã tIng tV

- H6c tV ch%'ng, thu*c lòng $- trJ bài thay vì $- hi-u bi=t, phân tích, $ánh giá.
- MKt khác ng%2i ta chL quan tâm $=n mKt trí tu mà coi nhd giáo d/c vA tâm lý vBn $*ng,
thái $* và các mKt xã h*i khác; mà các y=u t9 này r@t quan tr6ng cho vi c hình thành $*ng c',
$(o $Hc trong lao $*ng và vA lâu vA dài Jnh h%Xng $=n ch@t l%&ng s9ng nói chung sau này.
Các nguyên nhân, ngoài Jnh h%Xng c4a nAn kinh t= xã h*i và môi tr%2ng gia $ình, g,m
ch@t l%&ng d(y kém, thi=u các h6c c/, trang thi=t bC cOng nh% tN chHc l>p h6c và sW d/ng mKt
b7ng kém hi u quJ. Kinh nghi m cho th@y sG cJi ti=n m*t trong các nhân t9 này làm tIng ngay s9
h6c sinh ghi danh. Ví d/ nh% tIng c%2ng sách giáo khoa hay ph%'ng ti n trGc quan. Nh%ng có
n'i không $òi hUi phJi t9n kém mà chL c1n thay $Ni ph%'ng pháp giJng d(y là hi u quJ tIng.
3.3 Tính phù hợp với mục tiêu phát triển quốc gia
M*t h th9ng giáo d/c có ch@t l%&ng cao cách m@y mà không h%Xng vA m/c tiêu phát
tri-n c4a m*t $@t n%>c vA mKt chính trC, kinh t=, vIn hóa, xã h*i thì vPn vô d/ng. M*t ví d/ có th-
nêu lên là Vi t Nam sau $*c lBp m*t s9 tr%2ng t% cao c@p $ào t(o ra nh;ng cBu @u cô chiêu c4a
giai c@p trung và th%&ng l%u theo ki-u c4a “mPu qu9c”. Nh;ng nIm $1u m>i dành $*c lBp, t@t cJ
các n%>c $Au có nh;ng n^ lGc to l>n $- $Ca ph%'ng hóa giáo d/c ch4 y=u b7ng cách sW d/ng
qu9c ng; thay cho ngo(i ng;. Tuy nhiên $ây m>i là m*t cách tân trang bên ngoài vì c9t lõi là n*i
d/ng thì chBm $%&c thay $Ni. K=t quJ c4a nAn giáo d/c này là m*t thi-u s9 thu*c t1ng l>p th%&ng
hay trung l%u không hòa nhBp $%&c v>i xã h*i c4a chính h6, ch(y theo nAn vIn hóa ngo(i lai và
trX nên b@t mãn. F7ng khác $a s9 dân bC bU quên trong hoàn cJnh d9t nát, l(c hBu s9ng trong sG
l thu*c.
V@n $A c' bJn là làm sao h th9ng giáo d/c chuEn bC $%&c th= h trT m*t cách phù h&p và
ít t9n kém nh@t $- $áp Hng nh;ng yêu c1u phát tri-n $@t n%>c. H1u h=t các n%>c $Au nh7m vào
vi c $ào t(o $- cung Hng ngu,n lao $*ng cho thC tr%2ng qu9c t=. Tuy nhiên dG $oán không phJi
luôn luôn là chính xác. Ngoài ra chL tBp trung vào lãnh vGc hi n $(i cOng d1n t>i sG phân hóa xã
h*i gi;a nhóm ng%2i hòa nhBp $%&c v>i quá trình phát tri-n và s9 ng%2i bC t/c hBu vì không theo
kCp.
[ c@p trung h6c h6c sinh phJi $%&c chuEn bC t9t $- $i vào lãnh vGc công ngh . Do $ó các
nhu c1u h6c t9t các môn nh% khoa h6c, toán h6c v.v nh%ng v@n $A không chL là n*i dung mà
ph%'ng pháp d(y và h6c th= nào $- t(o ra khJ nIng sáng t(o, và thích nghi v>i nh;ng chuy-n
bi=n nhanh chóng trong lao $*ng cOng nh% trong $2i s9ng, $- làm vi c m*t cách $*c lBp, và bi=t

enh h%Xng r@t tiêu cGc c4a phát tri-n kinh t= và công nghi p $9i v>i môi tr%2ng và tài
nguyên thiên nhiên thBt nguy kCch nh%ng giáo d/c môi tr%2ng ch%a $%&c l,ng trong giáo d/c
khoa h6c và công ngh .
Giáo d/c dân s9 ch%a $%&c áp d/ng m*t cách nghiêm túc $- $(t hi u quJ.
L&i ích vBt ch@t và l&i ích riêng $%&c nh@n m(nh nhiAu h'n là sG hình thành bJn l]nh,
trách nhi m xã h*i và ý thHc công dân.
Các nhà giáo d/c $i $1u cho r7ng ki=n thHc tinh vi, kY nIng t9t s_ vô d/ng n=u không $i
$ôi v>i $(o $Hc, v>i nh;ng giá trC vIn hóa xã h*i $úng $Sn. ThBm chí chúng trX thành nguy hi-m
n=u thi=u vSng cái v= thH hai này mà ph1n l>n các n%>c $ang phát tri-n ch%a thành công trong
vi c $%a vào n*i dung giáo d/c chính thHc.
3.6 Bộ máy quản lý, hoạch định và ngân sách
B* máy y=u kém thi=u nhân sG giUi, có $*ng c' tích cGc thi=u sG ph9i h&p chKt ch_ gi;a
các c@p, các ngành liên quan, và trên h=t sG thi=u h/t ngân sách triAn miên là ngu,n g9c c4a các
khó khIn.
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
8

4. Những nỗ lực và xu hướng trong giáo dục
4.1 Khái niệm phát triển mở rộng và vai trò giáo dục
Khái ni m phát tri-n thu hdp vào tIng tr%Xng kinh t= $ã th@t b(i và ngày nay $%&c n>i
r*ng $- bao g,m cJ phát tri-n xã h*i v>i sG quan tâm $Kc bi t $=n các thành ph1n thi t thòi nh@t
trong xã h*i b7ng sG phân ph9i công b7ng các c' h*i ti=p cBn các dCch v/ y t=, giáo d/c và xã h*i.
Trong b9i cJnh này giáo d/c không chL là m*t lãnh vGc chuyên bi t nh% nông nghi p hay
công nghi p mà nó là m*t tác nhân bao trùm, hi n di n trong m6i n^ lGc phát tri-n. Giáo d/c phJi
giúp giJi quy=t nh;ng v@n $A phát tri-n h=t sHc phHc t(p nên nó là m*t $*ng lGc phát tri-n mang
tính ch@t $a chiAu trong m*t b9i cJnh liên ngành, trong $ó CON NGghI vVa là cHu cách vVa là
công c/. Nh7m m/c tiêu phát tri-n, giáo d/c $áp Hng b9n nhu c1u sau $ây:
- Nhu c1u c' bJn t9i thi-u vA giáo d/c
- Ngu,n nhân lGc
- Hi u quJ

$iAu ki n h6c tBp gi;a các vùng khác nhau trong n%>c, gi;a nông thôn và thành thC, nam và n;
v.v
Ba nhóm m/c tiêu %u tiên là ng%2i l>n mù ch; nói chung, ph/ n; và trT em bU h6c.
Không $%&c lãng quên m*t thành ph1n nào trong xã h*i: ph/ n; phJi $%&c dành %u tiên tuy t
$9i, c1n n^ lGc t9i $a cho trT em $%2ng ph9, khuy=t tBt, dân t*c ít ng%2i
4.4 Nội dun giáo dục phải bao trùm và phù hợp với thực tiễn xã hội
Giáo d/c không th- $áp Hng yêu c1u c4a phát tri-n n=u chL thu hdp vào các ngành cN $i-n:
vIn, toán, lý, hóa mà giáo d/c sHc khUe, dân s9, môi tr%2ng, tiêu dùng, ph/ n; trong phát tri-n,
kY thuBt nông nghi p, giáo d/c công dân, $2i s9ng gia $ình phJi $%&c $%a vào ch%'ng trình
chính quy.
4.5 Mở rộng hình thức
Nh% $ã nói trên, ch%'ng trình giáo d/c chính quy (formal education) X tr%2ng l>p tV mPu
giáo $=n hBu $(i h6c là m*t thi=t ch= giáo d/c chính thHc c4a m6i qu9c gia nh7m giúp ng%2i h6c
hòa nhBp vào gu,ng máy xã h*i thông qua vi c thi cW h&p pháp. Tuy nhiên ngay X c@p I, và II là
trình $* phN cBp t9i thi-u, m*t s9 l>n trT em $ã bC lo(i bU ra ngoài h th9ng khi ch%a hoàn t@t
ch%'ng trình. TrT này trX thành nh;ng ng%2i l>n mù ch;, thi=u nAn tJng giáo d/c cIn bJn $-
tham gia vào ti=n trình phát tri-n. Chính thành ph1n này là gánh nKng to l>n cho sG ti=n lên c4a
m*t $@t n%>c.
4.5.1 Giáo dục phi chính quy (non-formal education) ra $2i nh7m bN sung khi=m khuy=t
trên cách $ây vài thBp kb $- $áp Hng yêu c1u phát tri-n. H6c X $ây không phJi $- l@y b7ng c@p
mà $- s9ng t9t h'n và làm vi c có hi u quJ h'n. Lúc $1u nó $áp Hng nhu c1u c4a trT em bU h6c,
ng%2i l>n mù ch; hay thi=u nh;ng ki=n thHc c' bJn vA v sinh, tr,ng tr6t v.v Ngày nay nó $áp
Hng m6i nhu c1u h6c tBp c4a con ng%2i tV kY thuBt $=n vIn hóa, tV xây dGng gia $ình, giáo d/c
con cái t>i lãnh $(o vào tN chHc ngoài xã h*i.
Giáo d/c phi chính quy trX thành m*t b* phBn h;u c' c4a giáo d/c nói chung và góp ph1n
giJi quy=t các v@n $A l>n c4a phát tri-n m*t cách có hi u quJ $Kc bi t trong lãnh vGc dân s9, môi
tr%2ng, phát tri-n c*ng $,ng, tiêu dùng v.v
Nh2 xu@t phát tV nhu c1u c4a cu*c s9ng giáo d/c phi chính quy góp ph1n quan tr6ng vào
vi c thay $Ni khái ni m giáo d/c và $Kc bi t vào vi c $Ni m>i ph%'ng pháp giáo d/c.
4.5.2 Giáo dục từ xa (distance education)


CHƯƠNG II
GIÁO DỤC ĐỂ ĐỔI MỚI XÃ HỘI
1. Ba cách tiếp cận hay triết lý giáo dục
1.1 Giáo dục bảo thủ (Conservative approaches)
TV ngàn x%a vIn hóa, giáo d/c là tác nhân Nn $Cnh xã h*i. Lòng hi=u thJo, l_ phJi, nh;ng
giá trC xã h*i, tinh th1n dân t*c, v.v $%&c ca ng&i qua các ng/ ngôn, bài th', sJn phEm vIn h6c.
FiAu này r@t c1n thi=t cho sG s9ng còn c4a m*t xã h*i.
Nh%ng vIn hóa giáo d/c cOng $%&c các ch= $* thGc dân, $*c tài, phát xít sW d/ng nh%
công c/ $àn áp hay ngu dân. Ví d/: d%>i th2i Pháp thu*c, h6c sinh Vi t Nam không bi=t gì vA
lCch sW n%>c nhà mà thu*c làu lCch sW c4a “mPu qu9c”. Ng%2i Vi t Nam tay sai c4a Pháp thì l(i
khinh mi t và $àn áp $,ng bào mình.
Có khi không c9 tình, nh%ng m6i xã h*i bJo th4 $Au sW d/ng giáo d/c $- duy trì nh;ng xu
h%>ng và giá trC bJo th4 c4a mình. Khi trình $* ch%a cao thì ng%2i ta làm vi c @y m*t cách l*
liRu. Còn khi xã h*i phát tri-n thì ng%2i ta sW d/ng các luBn cH có vT “khoa h6c”, tính kinh $i-n
$- duy trì sG tuân th4.
ThGc ch@t giáo d/c diRn $(t quan $i-m c4a m*t thi-u s9 %u $ãi nh7m gi; nguyên tr(ng xã
h*i và cOng c9 vC trí c4a h6.
1.2 Giáo dục theo chủ nghĩa tự do (Liberal approaches)
Dân trí ngày càng cao, tG do cá nhân ngày càng $%&c nh@n m(nh, ng%2i dân không còn
ch@p nhBn m*t sG tuân th4 không $iAu ki n n;a. Giáo d/c cOng thay $Ni và $A cao sG tG $Cnh
h%>ng c4a cá nhân, cOng nh% tiAm nIng tG do và kinh nghi m c4a ng%2i h6c. Các ph%'ng pháp
ch4 $*ng $%&c sW d/ng, sG phJn h,i c4a h6c viên $%&c quan tâm nhiAu h'n.
Giáo d/c theo ch4 ngh]a tG do (liberalism) nh@n m(nh $=n sG thay $Ni thái $* và hành vi
c4a ng%2i h6c nh%ng $- thích nghi v>i xã h*i. Xu h%>ng này cho r7ng giáo d/c là “trung lBp”
và né tránh vi c nhìn vào c@u trúc xã h*i mà thGc ch@t h6 mu9n duy trì. H6 cOng quan tâm $=n
công b7ng xã h*i nh%ng né tránh vi c $A cBp $=n nguyên nhân c*i ngu,n c4a nó.
Dù sao, $ây là m*t b%>c ti=n b* so v>i giáo d/c bJo th4 vì cá nhân ng%2i h6c $%&c quan
tâm h'n nhiAu và tV $ây xu@t hi n nhiAu ph%'ng pháp giáo d/c m>i nh% $9i tho(i gi;a ng%2i d(y
và ng%2i h6c, thJo luBn nhóm v.v thay vì chL có hình thHc giJng m*t chiAu tV trên xu9ng.

REDO, $(i h6c Công tác xã h*i và phát tri-n c*ng $,ng, $(i h6c Philippin, tBp I: trang 9)
2. Giáo dục để phát triển và diễn tiến của giáo dục phi chính quy
Giáo d/c phát tri-n là khái ni m $Gc sW d/ng r*ng rãi $- $A cBp $=n m6i n^ lGc cJi ti=n
giáo d/c thu*c m6i c@p và m6i lãnh vGc nh7m $áp Hng yêu c1u và $Ey m(nh phát tri-n.
Giáo d/c chính quy tV mPu giáo $=n hBu $(i h6c luôn luôn $%&c cJi cách tV n*i dung $=n
ph%'ng pháp $- $áp Hng $òi hUi c4a m*t xã h*i luôn luôn $Ni m>i. NhiAu b* môn khoa h6c
ngành nghA bi=n m@t và nhiAu n*i dung khoa h6c m>i xu@t hi n. Vi c $ào t(o nghA thay $Ni liên
t/c $- thích nghi v>i công ngh m>i.
Nh%ng cái khó nh@t là giáo d/c con ng%2i sao cho có $%&c nh;ng phEm ch@t, phong cách,
thói quen phù h&p v>i tình hình thay vì trX thành m*t gánh nKng và m*t trX lGc cho phát tri-n.
Th= nh%ng giáo d/c chính quy $ã gKp nhiAu trX ng(i trong giáo d/c vIn hóa và chuyên môn, l(i
càng b@t lGc trong giáo d/c thái $* và hành vi phù h&p v>i yêu c1u phát tri-n.
Các kT hX c4a giáo d/c chính quy t(o ra hàng tri u trT em không $=n tr%2ng hay bU h6c,
ng%2i l>n mù ch; không tay nghA và có nh;ng hành vi làm lGc cJn cho phát tri-n. Ví d/: sG d9t
nát, th/ $*ng, mê tín, b nh tBt, $T nhiAu, tàn phá môi sinh, xài phung phí không ý thHc ti=t ki m,
không tôn tr6ng l&i ích công c*ng, thi=u tác phong công nghi p, vi ph(m pháp luBt v.v
[ các n%>c tiên ti=n, công nghi p hóa diRn ra tV tV, môi tr%2ng và tN chHc công nghi p
bSt bu*c ng%2i dân phJi $úng gi2, tôn tr6ng luBt an toàn trong sJn xu@t và an toàn giao thông
b7ng nh;ng quy $Cnh khSc khe. Ban $1u là làm vì bSt bu*t, sau $ó thành thói quen và thói quen
d1n. [ các n%>c $ang phát tri-n, quá trình diRn ra ng%&c l(i là con ng%2i thích nghi không kCp và
phJi t(o nh;ng thói quen m>i b7ng giáo d/c.
2.1 Giáo dục căn bản
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
13

NhBn thHc r7ng bi=t $6c, vi=t là thi=t y=u nh%ng ch%a $4, UNESCO vào $1u thBp kb 50
lBp ra CHg\NG TRÌNH GIÁO DiC CkN BeN (Fundametal Education) v>i ph%'ng pháp cJi
ti=n (ph%'ng ti n nghe nhìn, n*i dung xóa mù gSn v>i m9i quan tâm c4a ng%2i l>n tuNi nghèo X
nông thôn và thành thC ) và n>i r*ng n*i dung vào các lãnh vGc khác c4a cu*c s9ng nh% v sinh,
sHc khUe, công dân giáo d/c BSt $1u X Châu MY La Tinh ch%'ng trình $ã lan r*ng khSp th=

- Lãnh $(o, tN chHc, quJn lý.
- N=p s9ng $ô thC.
- Giáo d/c luBt pháp và bNn phBn công dân
FiAu quan tâm to l>n là làm sao các thái $* và hành vi m>i $%&c hình thành chH không
phJi chL có nh;ng thông tin, ki=n thHc $%&c lBp $i lBp l(i nh% vdt, nh% tr%2ng h&p th%2ng xJy ra.
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
14

3. Giáo dục chủ động và sự hình thành một phương pháp luận sư phạm mới
Giáo d/c tV ch%'ng, áp $Kt $ã th@t b(i nh@t là trong giáo d/c phát tri-n. FiAu này dPn t>i
nh;ng mày mò $- tìm ra ph%'ng pháp m>i.
ThGc ti-n hành $*ng dPn t>i nh;ng phát hi n sau $ây:
3.1. Học là thay đổi (to learn is to change)
Thay $Ni trong:
- Ki=n thHc (Knowledge – Savoir: bi=t)
- Thái $* (Attiude – Savoir être: bi=t s9ng)
- Hành vi (Behaviour/Practice – Savoir faire: bi=t làm)
Ngh]a là giáo d/c phJi tác $*ng vào con ng%2i toàn di n m>i t(o ra sG thay $Ni trong
hành vi. Trong giáo d/c cO ng%2i ta dVng X ki=n thHc thông qua chuy-n giao tri thHc (“d(y ch;
không d(y ng%2i”). Ng%2i dân $%&c kêu g6i tG thay $Ni hành vi b7ng khEu hi u, bIng rôn, mít
ting và cam k=t trên gi@y.
M*t ví d/ là ai cOng bi=t thu9c lá có h(i, nh%ng ch%a s' nó và ch%a dHt khoát bU nó. Giáo
d/c nh% th= là ch%a hi u quJ. TL l sinh sJn X nhiAu n%>c còn quá cao, ý thHc bJo v môi tr%2ng
còn quá th@p.
3.2. Học viên là trung tâm của tiến trình học tập (Student centered learning)
Tr%>c kia ng%2i ta $ánh giá th1y giáo qua sG uyên bác, ho(t bác. MiRn th1y nói hay, thao
thao b@t tuy t là $(t yêu c1u. H6c sinh ti=p thu $%&c hay không, ít hay nhiAu là t(i chúng giUi hay
dX. Th1y nh% cái máy phát, trò nh% cái máy thu. N=u có phát mà không thu là do máy thu x@u
ngh]a là h6c sinh dX. Ng%2i ta quên $i m*t nguyên tSc quan tr6ng c4a tâm lý truyAn thông và tâm
lý h6c tBp là con ng%2i chL ti=p thu nh;ng thông tin, ý ki=n thi=t thân v>i mình. Có l1n cán b* $i

3.3. Sự tham gia của người học (participatory learning)
Không có sG tham gia c4a ng%2i h6c làm sao ng%2i d(y nSm $%&c $Kc $i-m và yêu c1u
c4a h6c viên $- bSt $1u và có $%&c sG phJn h,i $- $iAu chLnh cách d(y. Tham gia không chL là
m*t ph%'ng pháp, ph%'ng ti n mà là tri=t lý c' bJn c4a phát tri-n. Nó xu@t phát tV niAm xác tín
r7ng CON NGghI có phEm giá và tiAm nIng to l>n $- h6c hUi, thay $Ni và tIng tr%Xng dPn $=n
sG LÀM CHl bJn thân và xã h*i xung quanh mình. Tham gia còn là m*t nguyên tSc quJn lý vì
chL có dân ch4 m>i $Jm bJo $%&c l&i ích chung. SG tham gia c4a các tN chHc qu1n chúng tV c@p
c' sX $=n qu9c gia và qu9c t= là sG $Jm bJo cho m*t mô hình phát tri-n $úng, công b7ng và nhân
bJn.
M6i ch%'ng trình hành $*ng s_ th@t b(i n=u không có sG tham gia tích cGc c4a nh;ng
ng%2i có liên quan tV khâu $1u là $ánh giá nhu c1u $- xác $Cnh m/c tiêu, t>i lên k= ho(ch, thGc
hi n k= ho(ch và cu9i cùng là l%&ng giá.
R@t c1n cJnh giác $9i v>i sG tham gia hình thHc, giJ hi u hay mC dân th%2ng xJy ra vì
tham gia thBt s_ Jnh h%Xng t>i quá trình l@y quy=t $Cnh hay có khi $Kt l(i nhiAu v@n $A.
Trong h6c tBp khi ng%2i h6c là trung tâm sG tham gia c4a h6 là t@t y=u vì khi tG h6 làm thì
h6 s_ nh> $2i. Ng%2i lãnh $(o vì l&i ích chung, ng%2i th1y giUi không ng(i mà c1n khuy=n khích
sG tham gia vì $ây là bJo $Jm duy nh@t cho sG ti=n b*.
4. Tâm lý học tập
4.1. Hiệu quả của phương pháp tham gia
NhiAu công trình nghiên cHu $ã chHng minh r7ng:
Chúng ta nh> Nh;ng gì chúng ta
10% - $6c
20% - nghe
30% - th@y
50% - nghe và th@y (nh2 các ph%'ng ti n nghe nhìn, tham quan)
80% - nói ($9i tho(i v>i th1y, thJo luBn nhóm)
90% - nói và làm $iAu chúng ta suy ngh] (thGc tBp hành $*ng cJi thi n
hoàn cJnh xã h*i, diRn kCch, sSm vai, mô phUng )
M*t d(o các ph%'ng ti n nghe nhìn là th2i th%&ng vì hi u quJ cao h'n l2i nói “chay”.
Chúng vPn còn r@t quan tr6ng và ngày càng $%&c cJi thi n (phim Jnh, $èn chi=u, máy qua $1u,

- Ngo(i trV tr%2ng h&p bC bSt bu*t, n=u h6 tG nguy n $i h6c thì h6 bi=t rõ mình c1n gì (Ví
d/: ki=n thHc kY nIng m>i $- thIng ti=n trong nghA nghi p, nuôi d(y con có hi u quJ h'n, tham
gia công tác c*ng $,ng $Sc lGc h'n )
- H6 mu9n $iAu h6c tBp có liên quan $=n công vi c và áp d/ng $%&c ngay.
- H6 $ã tích lOy kinh nghi m nên thích chia xT và h6c tBp kinh nghi m c4a ng%2i $,ng
lHa, $,ng nghi p. (Do $ó h6c theo nhóm r@t phù h&p).
“CJ ng%2i h6c lPn ng%2i d(y phJi công nhBn r7ng $iAu quý giá nh@t c4a ng%2i h6c l>n
tuNi có th- $em vào l>p h6c là kinh nghi m. Su9t cu*c $2i trJi qua sG thay $Ni liên t/c,
ng%2i l>n tuNi ti=p nhBn ki=n thHc, kY nIng và thói quen, h6 có khJ nIng thay $Ni cách suy
ngh], cJm xúc và cách làm vì m^i ng%2i l>n là m*t sG tích lOy và h*i nhBp kinh nghi m $1y
tính nIng $*ng.”
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
17

Peter Siegle, Adults as Learners (Ng%2i l>n tuNi v>i t% cách ng%2i h6c) trong How
To Teach Adults, Adults Education Association of the USA.
4.2.2. Những trở ngại trong học tập của người lớn tuổi:
- H6 ng1n ng(i trX l(i tr%2ng l>p n=u $ã bU lâu r,i (H6 ng1n ng(i các th4 t/c $Ing ký, trSc
nghi m, làm bài tBp trong l>p, X nhà )
- Có khi h6 còn gi; nh;ng kb ni m tiêu cGc vA nhà tr%2ng.
- H6 ngh] r7ng h6c lý thuy=t suông vô ích.
- Quan tr6ng h'n h=t là cách suy ngh] c4a h6 $ã thành n=p nên khó thay $Ni $R ti=p thu cái
m>i.
- Có khi bJn l]nh nghA nghi p quá m(nh làm cho h6 tG tin quá $áng nên khó cXi mX v>i
nh;ng $iAu khác l(.
- H6 s& b*c l* y=u kém c4a mình tr%>c $,ng nghi p.
4.2.3. Phương pháp thuận lợi cho người lớn tuổi
- Ngoài tr%2ng h&p bC bSt bu*c ng%2i l>n là ng%2i h6c m*t cách tG nguy n, h6 bi=t h6 c1n
gì.
- Do $ó h6 có $*ng c' h6c tBp hoKc có th- kh'i dBy $*ng c' h6c tBp n=u h6 th@y $%&c sG

5. Giáo dục giác ngộ hay giáo dục thức tỉnh (CONSCIENTISATION) chìa khóa của giáo
dục phát triển.
Nh;ng ng%2i l>n tuNi $A cBp X ph1n trên là nh;ng ng%2i dân trung bình, n=u không có
trình $* trung c@p hay $(i h6c thì cOng có m*t trình $* giáo d/c cIn bJn nào $ó.
Nhân viên phát tri-n l(i th%2ng phJi làm vi c v>i nh;ng nông dân hay ng%2i lao $*ng
nghèo X thành thC, nh;ng ng%2i mù ch;, nh;ng ph/ n; nghèo khó X nông thôn, nh;ng trT em
lang thang b/i $2i
Nói chung, nh;ng ng%2i thi t thòi nh@t X tBn $áy xã h*i. Nh;ng ng%2i tV tr%>c $=n nay
$%&c xem nh% khó lay chuy-n nh@t $- tG v%'n lên.
VBy mà Paolô FREIRE (PF), nhà giáo d/c nNi ti=ng c4a châu MY Latinh và c4a toàn th=
gi>i $ã thành công và ph%'ng pháp giáo d/c giác ng* hay giáo d/c thHc tLnh c4a ngày nay $%&c
phN bi=n r*ng rãi $Kc bi t trong giáo d/c phi chính qui, nh@t là giáo d/c phát tri-n cho qu1n
chúng. Paolô Freire, ng%2i Bra-xin là m*t chuyên viên vA giáo d/c tráng niên, $Kc bi t $9i v>i
ng%2i mù ch;. Sau nhiAu nIm mày mò ông xác $Cnh $%&c m*t tri=t lý giáo d/c vô cùng nhân bJn
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com

t>i hi n tr(ng áp bHc thông qua m*t cu*c $9i tho(i mang tính nhân bJn, ngh]a là bình $ang và v>i
niAm xác tín vA nhân phEm và khJ nIng thay $Ni c4a h6.
M*t $iAu nên nh> là ng%2i bC áp bHc m*t khi thoág khUi kT áp bHc h6 thì trX thành, $=n
l%&t h6, kT áp bHc ng%2i khác. Vì h6 chL bi=t $%&c mô hình $9i xW duy nh@t là kT áp bHc h6 hoKc
h6 tN chHc nNi dBy.
PF nh@n m(nh r7ng kT áp bHc và ng%2i bC áp bHc $Au là n(n nhân c4a m*t cách cai trC,
m*t cách giáo d/c. M9i quan h áp bHc là m*t m9i quan h phi nhân bJn mà cJ hai $Au phJi thoát
khUi. Tuy nhiên chL ng%2i bC áp bHc m*t khi giác ng* m>i ch4 $*ng dPn dSt kT áp bHc ra khUi
m9i quan h phi nhân kia thông qua hành $*ng chung.
M9i quan h áp bHc diAn ra trong quá trình h6c tBp mà cJ ng%2i d(y l1n ng%2i h6c không
nhBn thHc $%&c. Trong l9i giáo d/c cO mà PF g6i là “Giáo d/c ngân hàng” (banking education)
ng%2i th1y tích lOy thông tin và d*i xu9n cho ng%2i h6c $- ti=p thu m*t cách th/ $*ng. Ng%2i
h6c là m*t vBt th- $%&c giúp $`.
Giáo dục thụ động
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
20

A/ Th1y d(y trò bC d(y.
B/ Th1y bi=t t@t cJ, trò không bi=t gì h=t.
C/ Th1y suy ngh], trò là $9i t%&ng c4a suy ngh].
D/ Th1y nói, trò nghe – m*t cách ngoan ngoãn.
E/ Th1y ra kb luBt, trò chCu kb luBt.
F/ Th1y ch(n lGa, trò tuân theo.
G/ Th1y hàng $*ng, trò có Jo t%Xng là hành $*ng thông qua th1y.
H/ Th1y ch6n n*i dung, còn trò (không $%&c tham khJo) tuân th4 thích nghi.
I/ Th1y lPn l*n uy quyAn c4a ki=n thHc và uy quyAn nghA nghi p $9i l(i sG tG do c4a
ng%2i h6c.
J/ Th1y là ch4 th- c4a quá trình h6c tBp, trò là vBt th
Paolô Freire, S% ph(m cho nh;ng ng%2i bC áp bHc
Còn giáo d/c giác ng* là “giáo d/c $Kt v@n $A”, ng%2i h6c phân tích v@n $A, suy ngh] v@n

- B(n $ã bSt $1u d(n d], cXi mX h'n, b(n thW tìm hi-u xem nh;ng y=u t9 nào trong cJnh
tN chHc và $iAu hành l>p h6c cOng nh% thái $* và ph%'ng pháp c4a giJng viên $ã góp
ph1n cho k=t quJ này.
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
22

CHƯƠNG III
CÁC BƯỚC CHUẨN BỊ MỘT CHƯƠNG TRÌNH HỌC TẬP,
MỘT KHÓA HUẤN LUYỆN
1. Thẩm định nhu cầu học tập
Fây là b%>c khXi $1u c' bJn n=u mu9n $(t $=n hi u quJ. Do thi=u ph%'ng pháp kY nIng,
th2i gian hay tài chánh ng%2i ta bU qua khâu khXi $*ng quan tr6ng này và k=t quJ là sG phung phí
$áng ti=c. Vì lSm khi ng%2i h6c phJi h6c nh;ng $iAu $ã bi=t r,i hay nh;ng ki=n thHc, kY nIng
không dùng t>i trong công vi c. Còn nh;ng $iAu h6 c1n thì không $%&c h6c.
1.1. Thẩm định nhu cầu ?
ThEm $Cnh nhu c1u h6c tBp là xác $Cnh các ki=n thHc, kY nIng, thái $* hay giá trC, kinh
nghi m, nhBn thHc mà ng%2i h6c c1n có, hoKc h6 $ã có $=n mHc nào. Và ch%'ng trình h6c tBp s_
cung Hng nh;ng $iAu h6 thi=u. Ví d/: nh;ng ph/ n; sSp lBp m*t nhóm tín d/ng ti=t ki m, c1n
bi=t vA mKt:
- Ki=n thHc: L&i ích c4a tín d/ng ti=t ki m, các quy $Cnh vA mKt tN chHc, các th4 t/c vay m%&n,
trJ lãi, ti=t ki m, hoàn v9n
- KY nIng: K= toán, quJn lý sN sách, $iAu $*ng nhóm
- Thái $*: Tinh th1n trách nhi m, tinh th1n h&p tác, tinh th1n t%'ng tr&, thói quen ti=t ki m, cách
sW d/ng $,ng tiAn
Hay một cơ quan tổ chức đào tạo thư ký văn phòng sẽ cần cho các ứng viên học:
- Ki=n thHc: Tri=t lý, ph%'ng h%>ng, m/c tiêu và ch%'ng trình ho(t $*ng c4a công ty, vai trò
nhi m v/ c4a th% ký, ngo(i ng;, tâm lý khách hàng
- KY nIng: SW d/ng trang thi=t bC vIn phòng (vi tính, fax, photocopy, $i n tho(i ) t9c ký, k=
toán, quJn lý h, s'
- Thái $*: Tinh th1n ph/c v/, l%'ng tâm chHc nghi p, giao t= nhân sG.

Có th- $%&c thGc hi n trong các cu*c ti=p xúc thân tình, trong gi2 giJi lao thBt t= nhC khéo
léo $9i v>i ng%2i sSp h6c hay nh;ng ng%2i ph/ trách $ã gXi h6 $i h6c.
- Quan sát:
Ví d/: TN chHc hu@n luy n $%&c m2i $=n m*t c' quan $- tBp hu@n vA các m9i quan h gi;a
ng%2i v>i ng%2i $ang gKp tr/c trKc vA tN chHc quJn lý. H6 có th- $i thGc t=, tham gia các sinh
ho(t t(i ch^ quan sát các thao tác, nghe ngóng nh;ng l2i than phiAn, cách sW d/ng th2i gian.
HoKc t(i l>p h6c, thông qua m*t s9 ho(t $*ng nhóm, l2i phát bi-u, các m9i t%'ng tác gi;a
h6c viên, ng%2i hu@n luy n cOng phát hi n $%&c nhu c1u h6c tBp.
Các ph%'ng pháp này không $1y $4, có th- ch4 quan nh%ng r@t có ích.
- F*ng não (Brainstorming)
Có th- m2i m*t s9 ng%2i có trách nhi m X $'n vC $Kt hàng ng,i l(i v>i nhau $- $*ng não,
li t kê nh;ng ki=n thHc, thái $*, kY nIng mà khóa h6c s_ phJi cung c@p cho h6c viên. Các cu*c
$*ng não c4a h6c viên trong buNi $1u cOng giúp phát hi n nhu c1u h6c tBp. DiRn ti=n khóa h6c s_
làm rõ h'n n;a $- ng%2i hu@n luy n giúp h6c viên l@p nh;ng l^ tr9ng.
2. Chọn lựa và tìm hiểu học viên
2.1 Chọn lựa
Vì giáo d/c phát tri-n phJi thBt sG $(t hi u quJ b7ng ph%'ng pháp ch4 $*ng tham gia nên
ng%2i $ào t(o bám chKt hai nguyên tSc:
- S9 l%&ng cho phép sG tham gia tích cGc c4a ng%2i h6c (không quá $ông, t9i $a là 40, lý
t%Xng là 20 -30).
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
24

- Ch@t l%&ng các m9i t%'ng tác, chia s_ gi;a h6c viên vì h6c $- thay $Ni thái $* và hành vi
ph/ thu*c r@t nhiAu vào các m9i quan h gi;a h6c viên. FiAu này có ngh]a là gi;a h6 c1n có
nh;ng mPu s9 chung vA trình $* h6c v@n, kinh nghi m ho(t $*ng, ph%'ng h%>ng, không quá
cách bi t vA tuNi tác, $Ca vC xã h*i, chHc v/ SG $a d(ng r@t c1n thi=t nh%ng c1n quan tâm $=n
nh;ng khác bi t cJn trX h6c tBp, ví d/: n=u gi;a m*t $a s9 thanh niên hay trung niên m>i b%>c
vào nghA nghi p b(n $%a vào m*t ng%2i l>n tuNi $1y Sp ki=n thHc, kinh nghi m và hay nói, s_
khó mà tránh $%&c xu h%>ng th9ng trC c4a vC này làm cho nh;ng ng%2i khác th/ $*ng, m@t hHng.

viên xem nh% bC mù khi m*t $ôi mSt m>i dPn dSt ông ta thoát khUi nh;ng tai h6a mà ng%2i
mù th%2ng gKp phJi”
Ngu,n: Franco, TRAINING, 1961
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com