Kỹ thuật cho cá chép đẻ
tự nhiên trong ao

Cá chép thuần chủng có thể tự sinh sản được trong ao. Tuy
vậy, ở nhiều nơi, do cá trong ao bị lai tạp và thoái hoá, ảnh
hưởng đến năng suất và sản lượng cá nuôi. Trong bài này sẽ
giới thiệu cách cho cá chép đẻ tự nhiên theo phương pháp
đơn giản để các hộ gia đình có thể chủ động sản xuất được
con giống chất lượng cao, đúng thời vụ.
1. Mùa vụ cho đẻ:
Mùa đẻ chính của cá chép là mùa xuân và mùa thu. Trong
thời gian này, vào những ngày mưa rào, có thể nhìn thấy từng
đàn cá chép vật đẻ. Theo từng nhóm, cứ 2 - 3 con đực kèm
sát 1 con cái, bơi lội ven bờ sông hoặc đầm ao, nơi có nhiều
cây cỏ, rong, bèo để làm chỗ dựa vật đẻ. Các con đực tranh
nhau đến cọ thân mình vào con cái. Cá cái được kích thích
sinh dục uốn mình vật vã làm cho trứng phọt ra ngoài. Vỏ
trứng cá chép có chất dính nên bám vào cỏ cây, rong, bèo.
Ðồng thời lúc đó, cá đực phun ngay tinh dịch, tinh trùng bơi
trong nước gặp trứng làm cho trứng thụ tinh. Dựa vào tập
tính sinh đẻ của cá chép trong tự nhiên, người ta đã nghiên
cứu cho cá chép đẻ theo ý muốn bằng cách tạo ra những hoàn
cảnh thuận lợi tương tự.
Yêu cầu của phương pháp cho cá chép đẻ tự nhiên: Vào đầu
mùa xuân phải tuyển chọn trong ao nuôi vỗ cá chép bố mẹ
những cá đạt tiêu chuẩn sau:
- Cá bố mẹ phải béo khoẻ, toàn thân trơn bóng, không rách
vây, không trớt vảy, không bệnh. Có đủ cá đực và cá cái.
- Trứng cá phải căng tròn và rời. Sẹ cá phải trắng và đặc

nhũn, da bụng mỏng, nhất là phía cuối. Lỗ sinh dục đỏ thẫm
và hơi lồi. Nếu vuốt nhẹ vào thành bụng, trứng sẽ chảy ra,
màu vàng sẫm, trong suốt và rời thành từng cái là trứng đã
già. Những cá này có thể cho đẻ ngay đợt đầu.
Kinh nghiệm ở một số cơ sở cho cá chép đẻ cho biết: Những
con cá cái bụng to quá mức bình thường, bành ra như bụng
cóc, sờ vào thấy mềm nhão thường rất khó đẻ (cá đã thoái
hoá). Ngược lại, những con cá cái khi vuốt thấy trứng màu
vàng đục hoặc vàng xanh dính vào nhau từng chùm là trứng
còn non.
Cá đực: Lúc sắp phóng tinh trùng, nếu vuốt nhẹ hoặc cầm
mạnh cá, tinh dịch cũng chảy ra, có màu trắng như nước vo
gạo và đặc sền sệt như sữa hộp. Trường hợp tinh dịch còn
loãng, tuy vẫn có màu trắng nhưng không đặc quánh là sẹ
còn non.
3. Chọn nơi cho cá đẻ:
* Chọn ao cho cá đẻ: Diện tích ao rộng hay hẹp tuỳ theo số
lượng cá cho đẻ nhiều hay ít. Chọn ao có đáy trơ, tốt nhất là
cát pha sét. Nguồn nước đưa vào ao phải sạch, không chua
mặn, không ô nhiễm. Ao được tẩy dọn kỹ, có mức nước sâu
khoảng 1m. Có thể dùng bể đẻ cá mè, trôi, trắm, bể ấp hoặc
bể chứa nước để cho cá chép đẻ.
* Chọn ruộng cho cá chép đẻ: Nhiều nơi ở miền núi phía Bắc
đã có tập quán cho cá chép đẻ tự nhiên ngoài ruộng. Ruộng
cho cá chép đẻ thường có diện tích 150- 200m2, đáy đất pha
cát, có thể lấy nước vào dễ dàng và luôn giữ được nước.
Ruộng cho cá chép đẻ phải được cày bừa san phẳng và phơi
nắng mấy ngày cho se cứng đáy (không được nứt nẻ). Bờ
ruộng đắp cao hơn mức nước, cao nhất khoảng 50 - 60cm, có
máng dẫn nước và cống tiêu nước thuận tiện. Cửa cống dẫn

đực cái thích hợp, để lượng tinh dịch đủ đảm bảo cho số
trứng đẻ ra được thụ tinh hoàn toàn. Cá chép thụ tinh ngoài,
tinh dịch của cá đực phóng vào nước bị pha loãng, nếu ít tinh
dịch sẽ không đảm bảo cho tinh trùng gặp được trứng để thụ
tinh. Trong điều kiện nuôi vỗ tốt có thể ghép 1 cá cái + 2 cá
đực, cũng có nơi ghép 2 cá cái + 3 cá đực, tỷ lệ trứng thụ tinh
vẫn cao. Khi ghép cá đực vào nhóm đẻ nên xen kẽ giữa con
to và con nhỏ để tăng cường kích thích khi cá vật đẻ, tỷ lệ
trứng rơi vãi ít hơn vì bèo không đảo lộn và nước không bị
xoáy nhiều như khi dùng toàn bộ cá đực to.
Cho cá chép đẻ tự nhiên cần lưu ý:
- Trước khi cho cá đẻ, phải kiểm tra lại ao, ruộng - nơi cho cá
đẻ, xem nguồn nước chảy vào có sạch không, mức nước đủ
chưa. Nếu đạt yêu cầu sẽ thả ổ bèo xuống. Theo dõi thời tiết
để thả cá bố mẹ đúng lúc. Nếu gặp gió mùa đông bắc, trời rét
đột ngột nên tạm ngừng việc thả cá. Thời tiết ấm áp, nhiệt độ
nước đạt 18 - 250C mới tiếp tục cho cá đẻ. Khi thả, nên thả
cá cái vào buổi sáng, thả cá đực vào buổi chiều cùng ngày.
Nếu thời tiết thuận lợi, cá có thể đẻ từ 3 - 4 giờ tới 7 - 8 giờ
sáng.
- Nếu 5 giờ sáng chưa thấy cá vật đẻ phải bơm nước vào ao
hay ruộng (nếu dùng vòi phun làm mưa nhân tạo càng tốt).
Thời gian bơm nước 1 - 2 giờ. Có nước mới, cá được kích
thích và đẻ. Cá có thể đẻ 2 đêm liên tục. Khi trứng bám vừa
phải thì thay ổ mới. Nếu để 2 đêm liền cá vẫn không đẻ, phải
bắt cá trở lại ao nuôi vỗ tiếp, khoảng 20 - 30 ngày sau lại cho
đẻ.
- Thời gian từ khi cá đẻ đến khi kết thúc thường kéo dài 2
ngày liền và thường đẻ mạnh vào ngày đầu.
Có thể tính số trứng cá đẻ tự nhiên một cách tương đối bằng