BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÉ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

NGUYỄN MINH TRƯỞNG
NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CỦA SIÊU ÂM
TRONG CHẨN ĐOÁN BỆNH XƠ RÚT CƠ DELTA
Chuyên ngành : Chẩn đoán hình ảnh
Mã sè : 60.72.05

LUẬN VĂN THẠC SỸ Y HỌC
Người hướng dẫn khoa học:
TS. BÙI VĂN GIANG
HÀ NỘI - 2012
CHỮ VIẾT TẮT

CHT : Chụp cộng hưởng từ
CLVT : Chụp cắt lớp vi tính
CT : Cánh tay
HASA : Hình ảnh siêu âm
KQDT : Kết quả điều trị
KV : Khớp vai
PHCN : Phục hồi chức năng
PT : Phẫu thuật
RLVD : Rối loạn vận động
SA : Siêu âm
TS : Tổng số
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:
TS. Bùi Văn Giang
Các thầy đã truyền đạt, dạy dỗ tôi tận tình và đã đóng góp cho tôi nhiều ý
kiến quý báu trong quá trình thực hiện luận văn.

[31], [38], [39] hay x hóa c Delta (Deltoid Fibrois)[40], ơ ơ
[58] l hai thu t ng th ng đ c dùng trong nghiên à ậ ữ ườ ượ
c u vÒ x hóa c Delta.ứ ơ ơ 3
Co rút c Delta l thu t ng đ c s d ng ngay t ơ à ậ ữ ượ ử ụ ừ
nh ng nghiên c u đ u tiên (Santo 1965) mô t h u qu ữ ứ ầ ả ậ ả
c a x hóa c Delta [65].ủ ơ ơ 3
Vi t Nam, n m 1999 Nguy n Ng c H ng s d ng thu t ở ệ ă ễ ọ ư ử ụ ậ
ng “Co c ng dang vai” đ mô t b nh. N m 2006, m t s ữ ứ ể ả ệ ă ộ ố
thu t ng đ c nh c đ n “x hóa c Delta”, “co rót ậ ữ ượ ắ ế ơ ơ
giang vai”, “ch ng co rút c ”, “x c delta” [16].ứ ơ ơ ơ 3
Ng y nay thu t ng “x hóa c Delta” (Deltoid fibrois) à ậ ữ ơ ơ
đ c nhi u nh khoa h c Vi t Nam a dùng [1],[5],[7],[10] ượ ề à ọ ệ ư
trong khi thu t ng “co rút c Delta” (Deltoid ậ ữ ơ
contracture) v n đ c nhi u nh khoa h c th gi i ẩ ượ ề à ọ ế ớ
nh c đ n [28], [29], [30], [31], [38].ắ ế 3
1.2. L ch s nghiên c u.ị ử ứ 3
X c Delta đ c phát hi n ra đ u tiên b i hai nh ơ ơ ươ ệ ầ ở à
khoa h c ng i M l Cellarius (1948) v Lerch (1949). T ọ ườ ỹ à à ừ
đó đ n nay đã có nhi u nghiên c u v x c Delta ế ề ứ ề ơ ơ
đ c ti n h nh do nhi u nh khoa h c kh p m i n i ượ ế à ề à ọ ắ ọ ơ
trên th gi i nh Nh t B n, i Loan, Ên , [24], [28], [32].ế ớ ư ậ ả Đà Độ 3
1.2.1. Nghiên c u lâm s ng.ứ à 3
N m 1969, Kaneko khi nghiên c u x c Delta nh n th y ă ứ ơ ơ ậ ấ
d u hi u lâm s ng ch y u co rót giang vai l t n ấ ệ à ủ ế à ổ
th ng bó gi a c Delta gây nên. N m 1977, Manske d a ươ ữ ơ ă ự
v o d u hi u co rót giang vai đ ch n đoán x c à ấ ệ ể ẩ ơ ơ
Delta [51] 3
Nh ng n m ti p theo h u nh các báo cáo v x c ữ ă ế ầ ư ề ơ ơ
Delta trên th gi i d ng l i báo cáo nh ng ca b nh ế ớ ừ ạ ở ữ ệ
[36], [66]. N m 1983, Chatterjee v c ng s nh n m nh đ n ă à ộ ự ấ ạ ế

xu ng, khe kh p vai h p [60].ố ớ ẹ 4
N m 2010, Lyu nh n th y có hi n t ng t ng s n m m ă ậ ấ ệ ượ ă ả ỏ
cùng vai h u qu co rut c Delta [49].ậ ả ơ 5
N m 1998, Chen áp d ng k thu t c ng h ng t (MRI) ă ụ ỹ ậ ộ ưở ừ
ch n đoán 26 vai có x c Delta trên 17 tr cho th y ẩ ơ ơ ẻ ấ
c ng h ng t có đ nh y v đ chính xác cao trong ộ ưở ừ ộ ạ à ộ
ch n đoán v i hình nh t n th ng ch y u l x bó ẩ ớ ả ổ ươ ủ ế à ơ
gi a kéo d i t m m qu đ n l i c Delta, b vai cánh ữ à ừ ỏ ạ ế ồ ủ ả
chim (l m t ng góc xoay c a x ng b vai), m m cùng à ă ủ ươ ả ỏ
vai b kéo xu ng [29].ị ố 5
N m 2000, Lorne nghiên c u đ i chi u hình nh ch n ă ứ ố ế ả ẩ
đoán c a c ng h ng t v gi i ph u b nh, k t qu đ i ủ ộ ưở ừ à ả ẫ ệ ế ả ố
chi u chính xác l 100% [48].ế à 5
Nghiên c u siêu âm trong ch n đoán x c Delta đ u ứ ẩ ơ ơ ầ
tiên đ c ti n h nh b i Mesa Ramos n m 1992. Nghiên ượ ế à ở – ă
c u n y ch ra sù thay đ i hình nh siêu âm trên b nhứ à ỉ ổ ả ệ
nhân x c mông [53].ơ ơ 5
N m 2001 m t nghiên c u khác c a Ogawa s d ng c ng ă ộ ứ ủ ử ụ ộ
h ng t v siêu âm ch n đoán x c Delta đã cho ưở ừ à ẩ ơ ơ
th y MRI l ph ng pháp ch n đoán x c Delta t t ấ à ươ ẩ ơ ơ ố
nh t [62]. N m 2005 Huang ti n h nh so sánh siêu âm v ấ ă ế à à
MRI trên 20 b nh nhân x c Delta cho th y s t ng ệ ơ ơ ấ ự ươ
đ ng gi a siêu âm v c ng h ng t cao v r t có giá ồ ữ à ộ ưở ừ à ấ
tr ch n đoán, tuy nhiên tác gi c ng ch a đ c p ị ẩ ả ủ ư ề ậ
đ n nh ng tiêu chu n phân lo i b nh d a v o hình ế ữ ẩ ạ ệ ự à
nh siêu âm v MRI [38].ả à 5
N m 2006 Huang trong m t nghiên c u đánh giá liên ă ộ ứ
quan gi a tu i, góc b vai cánh chim t ng lên v m c ữ ổ ả ă à ứ
đ t n th ng n mòn c a ch o b nh nhân x c ộ ổ ươ ă ủ ổ ả ở ệ ơ ơ
Delta nh n th y có m i liên quan ch t ch [39].ậ ấ ố ặ ẽ 5

th y không có s gi m c l c sau ph u thu t x c ấ ự ả ơ ự ẫ ậ ơ ơ
Delta [31] 6
1.2.4. Nghiên c u nguyên nhânứ 6
Ph n l n các nghiên c u v đi u tr x c Delta đ u ầ ớ ứ ề ề ị ơ ơ ề
th y b nh nhân có ti n s tiêm thu c v o c Delta [7], ấ ệ ề ử ố à ơ
[8], [9], [27], [33], [45] 7
Nhi u lo i thu c có liên quan đ n x c Delta, bao ề ạ ố ế ơ ơ
g m kháng sinh, thu c c ch mi n d ch, Vitamin v ồ ố ứ ế ễ ị à
thu c gi m đau nh ng t i sao ch có m t s tr em v ố ả ư ạ ỉ ộ ố ẻ à
ng i tr ng th nh b x c Delta thì v n ch a đ c ườ ưở à ị ơ ơ ẩ ư ượ
bi t. Ph n l n anh ch em c a tr x c Delta không có ế ầ ớ ị ủ ẻ ơ ơ
x c Delta th m chí trong cùng m t đi u ki n tiêm ơ ơ ậ ộ ề ệ
t ng t nh nhau [15], [20], [21], [23], [46], [70] ươ ự ư 7
N m 1978, Stainess th y c b ho i t n ng n sau khi ă ấ ơ ị ạ ử ặ ề
tiêm Lidocain, Diazepam v Diggoixin v o b p nh ng à à ắ ư
không th y ho i t c sau khi tiêm n c mu i sinh lý. ấ ạ ử ơ ướ ố
Tác gi c ng nh n th y có m i liên quan gi a m c đ ả ủ ậ ấ ố ữ ứ ộ
ho i t c v n ng đ thu c. Ho i t c khi xu t hi n ạ ử ơ à ồ ộ ố ạ ử ơ ấ ệ
khi pha lo ng Diazepam v i n c c t v i t l t 1:2 đ n ả ớ ướ ấ ớ ỷ ệ ừ ế
1:8 nh ng không th y có ho i t c khi pha v i t l 1 : ư ấ ạ ử ơ ớ ỷ ệ
20 7
N m 1983, Ogawa đã gây x c th nh công súc v t b ng ă ơ ơ à ậ ằ
tiêm b p. Tác gi đã ti n h nh tiêm Chloramphenicol ắ ả ế à
v o b p 10 l n/ ng y th v sau m t n m đã th y c b à ắ ầ à ở ỏ à ộ ă ấ ơ ị
x , k t qu nghiên c u cho k t lu n tiêm ơ ế ả ứ ế ậ
Chloramphenicol gây th ng t n không h i ph c l ươ ổ ồ ụ à
nguyên nhân chính gây x c [59].ơ ơ 7
N m 1984, Swendens ti n h nh tiêm thu c an th n ă ế à ố ầ
Clopenthiol v o c l ng to c ng th y c b t n th ng à ơ ư ũ ấ ơ ị ổ ươ
ho i t sau 3 ng y. M c đ ho i t có liên quan đ n ạ ử à ứ ộ ạ ử ế

N m 1985 hi p h i co rút c c a Nh t B n đã đ a ra ă ệ ộ ơ ủ ậ ả ư
ch n đoán v đi u tr x c , theo nghiên c u n y thì ẩ à ề ị ơ ơ ứ à
x c l do tiêm trong c nhi u l n, t đó nghiên c u ơ ơ à ơ ề ầ ừ ứ
tìm hi u v các tri u ch ng lâm s ng, ch n đoán, ti nể ề ệ ứ à ẩ ề
s v n đ ng, đi u tr ph u thu t x c t đ u đùi, c ử ậ ộ ề ị ẫ ậ ơ ơ ứ ầ ơ
Delta [74] 8
N m 1988, Chen v c ng s nghiên c u trên 115 tr ng ă à ộ ự ứ ườ
h p x c Delta ph n l n trong s n y đ u có ti n s ợ ơ ơ ầ ớ ố à ề ề ử
tiêm nh c đi nh c l i nhi u l n trong c , các tác gi ắ ắ ạ ề ầ ơ ả
c ng có đ c p t i nh ng bi u hi n gi m t m v n đ ng ủ ề ậ ớ ữ ể ệ ả ầ ậ ộ
kh p vai có c b co rót.ớ ơ ị 8
N m 2005, Siegrist đã sinh thi t c Delta nh ng b nh ă ế ơ ở ữ ệ
nhân có xu t hi n đau v gi m v n đ ng kéo d i sau ấ ệ à ả ậ ộ à
tiêm vacxin cho th y t n th ng l hình nh viêm c ấ ổ ươ à ả ơ
đ i th c b o mãn tính, không có d u hi u c a x .ạ ự à ấ ệ ủ ơ 9
N m 1989, Chung nghiên c u t l hi n m c v y u t ă ứ ỷ ệ ệ ắ à ế ố
nguy c x c ng c Jia-Dong c a i Loan. Nghiên c u ơ ơ ứ ơở ủ Đà ứ
đ c ti n h nh t tháng 1 đ n tháng 4 n m 1998. T t c ượ ế à ừ ế ă ấ ả
tr em 6 đ n 19 tu i đ c khám s ng l c các tr ng ẻ ế ổ ượ à ọ ở ườ
h c sau đó đ c khám l i ch n đoán xác đ nh t i ọ ượ ạ ẩ ị ạ
b nh vi n. Trong t ng s 83 tr ng h p đ c xác đ nh ệ ệ ổ ố ườ ợ ượ ị
l b nh, tr trai m c b nh (1,73%) nhi u h n tr gái à ệ ẻ ắ ệ ề ơ ẻ
(1,05%). T l n y đ c tìm th y tr sau 6 tu i v cao ỷ ệ à ượ ấ ở ẻ ổ à
nh t l a tu i t 13-15 tu i. Nghiên c u n y c ng cho ấ ở ứ ổ ừ ổ ứ à ủ
th y s phân b s x hóa c không đ ng đ u t t c ấ ự ố ự ơ ơ ồ ề ở ấ ả
các vùng mi n, t l mác x hóa t p trung ch y u t i ề ỷ ệ ơ ậ ủ ế ạ
các t nh Wen-Fon v Yuan- Wen l nh ng vùng ven bi n ỉ à à ữ ể
i Loan. tìm hi u y u t nguy c 65 đ i t ng đ c Đà Để ể ế ố ơ ố ượ ượ
ch n cùng tu i, gi i, cùng n i c trú nhóm ch ng. K t ọ ổ ớ ơ ư ở ứ ừ
qu nghiên c u c a Chung nh n th y có s k t h p gi a ả ứ ủ ậ ấ ự ế ợ ữ

1.9. Ch n oán phân bi t.ẩ đ ệ 34
1.9.1. B vai cao b m sinh [16],[73].ả ẩ 34
1.9.2. Lo n d ng c Duchenne [19].ạ ưỡ ơ 35
1.9.3. Thoái hóa c t y(SMA) [14]ơ ủ 35
1.9.4. Di ch ng b i li t.ứ ạ ệ 36
1.10. i u tr b nh x hóa c delta.Đề ị ệ ơ ơ 37
1.10.1. Ph u thu t.ẫ ậ 37
1.10.2. Ph c h i ch c n ng x hóa c delta [3].ụ ồ ứ ă ơ ơ 42
1.11. Phòng b nh x c delta.ệ ơ ơ 44
Ch ng 2ươ 45
i t ng v ph ng pháp nghiên c uĐố ượ à ươ ứ 45
2.1. i t ng nghiên c u.Đố ượ ứ 45
2.1.2. Tiêu chu n ch n b nh nhân.ẩ ọ ệ 45
2.1.3. Tiêu chu n lo i tr .ẩ ạ ừ 45
2.2 Ph ng pháp nghiên c u.ươ ứ 45
2.2.1. Thi t k nghiên c u.ế ế ứ 45
2.2.2. C m u nghiên c u.ỡ ẫ ứ 45
2.2.3. K thu t thu th p s li u.ỹ ậ ậ ố ệ 46
2.2.4. X lý s li u.ử ố ệ 46
2.2.5. o c trong nghiên c u.Đạ đứ ứ 47
Ch ng 3ươ 48
K t qu nghiên c uế ả ứ 48
3.1. c i m chung c a nhóm nghiên c u.Đặ để ủ ứ 48
3.1.1. Phân b b nh nhân nghiên c u theo nhóm tu i.ố ệ ứ ổ 48
3.1.2. Phân b b nh nhân nghiên c u theo gi i.ố ệ ứ ớ 49
3.1.3. Ti n s tiêm thu c.ề ử ố 49
3.1.4. Nh ng d u hi u lâm s ng chính.ữ ấ ệ à 51
3.2. Hình nh siêu âm.ả 51
3.2.1. Hình nh siêu âm v v trí c a dãi x c delta.ả ề ị ủ ơ ơ 52
3.2.3. Hình nh siêu âm v s l ng dãi x trên c delta.ả ề ố ượ ơ ơ 53

Xu t hi n t 3 dãi x tr lên l 22/148(14,9%). Qua đó cho ấ ệ ừ ơ ở à
th y trong b nh x c Delta xu t hi n 1 dãi x l cao ấ ệ ơ ơ ấ ệ ơ à
nh t v t 3 dãi x tr lên chi m t l th p nh t trên ấ à ừ ơ ở ế ỷ ệ ấ ấ
c siêu âm v ph u thu t. nh y c a siêu âm khi phát ả à ẫ ậ Độ ậ ủ
hi n m t d i x l 89%, đ đ c hi u l 90,8%. nh y c a ệ ộ ả ơ à ộ ặ ệ à Độ ậ ủ
siêu âm khi phát hi n hai d i x l 82,9%, đ d c hi u l ệ ả ơ à ộ ặ ệ à
91,1%. nh y c a siêu âm khi phát hi n t ba d i x trĐộ ậ ủ ệ ừ ả ơ ở
lên l 75,7%, đ d c hi u l 94,9%.à ộ ặ ệ à 56
Ch ng 4ươ 57
b n lu nà ậ 57
4.1. c i m chung c a nhóm nghiên c u v d ch t h c v lâmĐặ để ủ ứ ề ị ễ ọ à
s ng.à 57
4.1.1. c i m v d ch t h c.Đặ để ề ị ể ọ 57
4.1.2. c i m v lâm s ng.Đặ để ề à 58
4.2. c i m c a hình nh c a b nh x c Delta trên siêu âm.Đặ để ủ ả ủ ệ ơ ơ 60
4.2.1. Hình nh siêu âm v v trí c a dãi x .ả ề ị ủ ơ 60
4.2.2. Hình nh siêu âm v s l ng c a dãi x .ả ề ố ượ ủ ơ 60
4.2.3. Hình nh vôi hóa trên c Delta.ả ơ 60
4.3. Giá tr c a siêu âm trong ch n oán x rút c delta i chi uị ủ ẩ đ ơ ơ đố ế
v i ph u thu t.ớ ẫ ậ 61
4.3.1. i chi u v trí c a dãi x v i k t qu ph u thu t.Đố ế ị ủ ơ ớ ế ả ẫ ậ 61
4.3.2. i chi u s l ng c a d i x v i k t qu ph u thu t.Đố ế ố ượ ủ ả ơ ớ ế ả ẫ ậ 61
k t lu nế ậ 62
Nghiên c u c a chúng tôi l nghiên c u h i c u v ứ ủ à ứ ồ ứ ề
b nh x c Delta trên 120 b nh nhân ch y u trên đ a ệ ơ ơ ệ ủ ế ị
b n 3 xã c a huy n ông Anh - H N i v i t ng s 148 vai b à ủ ệ Đ à ộ ớ ổ ố ị
x đã đ c khám v đièu tr t i b nh vi n đa khoa ơ ượ à ị ạ ệ ệ
Xanh pôn t n m 2006. Qua s li u thu th p đ c cho ta ừ ă ố ệ ậ ượ
k t qu nh sau:ế ả ư 62
tu i hay g p l t 11-15 tu i chi m 75,8%, đ tu i Ýt g p Độ ổ ặ à ừ ổ ế ộ ổ ặ

thuật (n = 148) 55
Bảng 3.13. Số lượng dãi xơ cơ delta trên siêu âm đối chiếu với kết quả phẫu thuật 56
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1: Phân bố theo nhóm tuổi 48
Biểu đồ 3.2: Phân bố theo giới 49
Biểu đồ 3.3. Số lượng dãi xơ cơ delta 53
DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1: Cơ delta nhìn từ mặt trước 11
Hình 1.2: Cơ delta nhìn mặt sau 11
Hình 1.3: Khớp vai. Tư liệu của: Frank.H.Nett [34] 13
Hình 1.4: Dây chằng quanh khớp vai. Tư liệu của: Frank.H.Nett[34] 14
Hình 1.5. Động mạch mũ cánh tay. Tư liệu của: Frank.H.Nett [34] 15
Hình 1.6: Dây thần kinh nách. Tư liệu của: Frank.H.Nett [34] 16
1.4. ĐẶC ĐIỂM MÔ BỆNH HỌC [2], [41], [63] 16
Nguồn gốc phôi thai của tế bào cơ có nguồn gốc từ trung bì. Tế bào cơ là
những tế bào đã biệt hóa cao, cấu trúc tế bào thường dài vì vậy còn gọi là
sợi cơ. Các sợi cơ được liên kết với nhau tạo thành một bắp cơ bởi mô liên
kết (chủ yếu là những sợi liên kết và một Ýt nguyên bào sợi) nằm phía
ngoài màng đáy của mổi sợi cơ, vừa bọc sợi cơ vân vừa gắn chúng thành
những bó nhỏ, nhiều bó nhỏ hợp thành bó lớn, nhiều bó lớn sẽ họp thành
một bắp cơ. Trong các vách liên kết giữa các bó nhỏ , bó nhỡ và bó lớn có
các mạch máu, mao mạch bạch huyết và những dây thần kinh. Các bó dù
lớn nhỏ đều không dài suốt từ đầu nọ đến đầu kia của bắp cơ. Chúng là
những khối hình thoi liên kết chặt chẽ với nhau bởi cân và các mô liên kết.
Mô liên kết của bắp cơ nối tiếp với gân hoặc màng xương. Nhờ có gân cơ
dính được vào màng xương hình thành cơ quan vận động chuyển dịch dể
dàng, đồng thời đóng vai trò truyền lực của các cơ tới các vùng xung quanh
khi cơ co ( tác dụng truyền lực này rất có ý nghĩa vì mổi sợi cơ không kéo
dài hết chiều dài của bắp cơ). Phần đầu hay phần cuối của một bắp cơ là
đoạn chuyển tiếp sang gân. Dưới kính hiển vi điện tử cho thấy tại các sợi

Bệnh teo cơ delta hay xơ hóa cơ delta là một rối loạn cơ gây nên bệnh lý
tiến triển chậm với đặc tính chính là những sợi đai của cơ trong cơ delta bị xơ
hóa và ảnh hưởng đến cơ chế của xương trong khu vực vai. Tổn thương lâu
dài dẩn đến biến dạng xương bả vai, cột sống và lồng ngực làm ảnh hưởng tới
thẩm mỹ, khả năng lao động, gây giảm chất lượng cuộc sống.
Bệnh xơ cơ delta được phát hiện ra đầu tiên bởi hai nhà khoa học người
Mỹ là Cellarius (1948) và Lerch (1949). Năm 1965, Sato phát hiện ra 3 trường
hợp đầu tiên tại Nhật Bản [65]. Từ đó đến nay nhiều nghiên cứu đã được tiến
hành tại Ên Đé, Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan, về bệnh xơ cơ delta này. Đã
có nhiều công trình nghiên cứu tìm hiểu về lâm sàng, các nguy cơ cũng như
điều trị xơ cơ delta thế nhưng về mặt cận lâm sàng thì năm 1998 Chen công bố
áp dụng kỹ thuật cộng hưởng từ (MRI) chẩn đoán xơ hóa cơ delta cho thấy
cộng hưởng từ có độ nhậy và độ chính xác cao trong chẩn đoán với hình ảnh
tổn thương chủ yếu là xơ bó giữa kéo dài từ mỏm quạ đến lồi củ delta, bả vai
cánh chim, mỏm cùng vai bị chúi xuống [29]. Đến năm 1999, Ogawa nghiên
cứu những bất thường của xương khớp vai ở bệnh nhân xơ hóa cơ delta nhận
thấy xơ hóa cơ delta dẩn đến mỏm cùng vai bị choc xuống, khe khớp hẹp được
phát hiện trên phim chụp X quang khớp vai [61]. Đến năm 2001 củng Ogawa
đã sử dụng cộng hưởng từ và siêu âm chẩn đoán xơ hóa cơ delta đã cho thấy
hai phương pháp này rất tốt cho chẩn đoán [62]. Năm 2005, Huang tiến hành so
sánh siêu âm và cộng hưởng từ trên 20 bệnh nhân xơ cơ delta cho thấy siêu âm
có giá trị hỗ trợ chẩn đoán rất cao, tuy nhiên tác giả chưa đề cập đến mối liên
quan giữa mức độ thương tổn trên siêu âm và chụp cộng hưởng từ mức độ
nặng nhẹ của bệnh [38].
1
Ở Việt Nam năm 1999 Nguyễn Ngọc Hưng đã có báo cáo đầu tiên về xơ
hóa cơ delta. Năm 2005 trong đợt kiểm tra sức khõe hàng loạt cho trẻ em
huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh, hàng trăm trẻ em bị xơ cơ Delta đã được phát hiện
[15].
VÒ chẩn đoán: Hiện nay chẩn đoán xơ hóa cơ delta chủ yếu dựa vào lâm

Xơ cơ Delta đươc phát hiện ra đầu tiên bởi hai nhà khoa học người Mỹ
là Cellarius (1948) và Lerch (1949). Từ đó đến nay đã có nhiều nghiên cứu về
xơ cơ Delta được tiến hành do nhiều nhà khoa học khắp mọi nơi trên thế giới
như Nhật Bản, Đài Loan, Ên Độ, [24], [28], [32].
1.2.1. Nghiên cứu lâm sàng.
Năm 1969, Kaneko khi nghiên cứu xơ cơ Delta nhận thấy dấu hiệu lâm
sàng chủ yếu co rót giang vai là tổn thương bó giữa cơ Delta gây nên. Năm
1977, Manske dựa vào dấu hiệu co rót giang vai để chẩn đoán xơ cơ Delta [51].
3
Những năm tiếp theo hầu như các báo cáo về xơ cơ Delta trên thế giới
dừng lại ở báo cáo những ca bệnh [36], [66]. Năm 1983, Chatterjee và cộng
sự nhấn mạnh đến dấu hiệu co rót giang vai và bả vai cánh chim là dấu hiệu
chẩn đoán xơ hóa cơ Delta [28]. Năm 1984, Minami và Yamazaki cũng nhấn
mạnh đến các dấu hiệu này trong tiêu chuẩn chẩn đoán xơ cơ Delta [54].
Những nghiên cứu lâm sàng và kết quả điều trị đã được thông báo có sự khác
biệt khá rõ về dấu hiệu cơ năng xơ cơ Delta ở trẻ em và xơ cơ ở người lớn. ở
trẻ em đau là dấu hiệu hầu như không gặp trên lâm sàng nhưng dây lại là dấu
hiệu nổi bật ở xơ cơ Delta trên người lớn [30], [42].
Năm 2000, Chen nhận thấy 100% bệnh nhân xơ cơ Delta không thể khép
được cánh tay vào thân mình do “co rót giang vai” và co cứng khép vai trên
mặt phẳng ngang vai, 95% có dấu hiệu cơ Delta nhỏ, chỉ có 50% có dấu hiệu
bả vai cánh chim [31].
Ogawa (1983) thấy các biểu hiện “co rót giang vai”, “bả vai cánh chim”,
sờ thấy “dải xơ” và “rảnh lỏm” dọc cơ Delta là những dấu hiệu để chẩn đoán
xơ cơ Delta [59].
Năm 2008, Banerji nghiên cứu 19 trẻ mắc xơ cơ Delta thấy 100% trẻ có
dấu hiệu bả vai cánh chim. Biến dạng khớp vai cố định giang vai góc 30 độ
đến 50 độ. Dấu hiệu trật khớp vai gặp ở những bệnh nhân xơ trên 10 năm
[24].
1.2.2. Nghiên cứu cận lâm sàng.

nhân xơ cơ Delta nhận thấy có mối liên quan chặt chẽ [39].
1.2.3. Nghiên cứu điều trị.
1.2.3.1. Phẫu thuật cắt dải xơ.
5
Ngay từ khi những ca bệnh đầu tiên được phát hiện phương pháp điều trị
bằng phẫu thuật là phương pháp ưu tiên lựa chọn [25],[42],[45].
Năm 1969, Goodfellow tiến hành điều trị tập vận động cho bệnh nhân xơ
cơ Delta bó trước không có kết quả sau 7 năm và bệnh nhân đã được chỉ định
phẫu thuật cắt dải xơ [35].
Năm 1983, Chatterjee nghiên cứu điều trị xơ cơ Delta bằng phẫu thuật cắt
dải xơ đầu xa cho thấy 95% vai có cơ Delta xơ sau đó phẫu thuật đã có kết
quả tốt [28].
Năm 1984, Minami nghiên cứu theo dõi 68 trẻ sau phẫu thuật nhận thấy
78% bệnh nhân không còn dấu hiệu bả vai cánh chim sau 5 năm. Tuy nhiên
góc khép trên mặt phẳng ngang vai được phục hồi chỉ có 41% [54].
Năm 1995, Chen và cộng sự nghiên cứu hồi cứu 60 vai được phẫu thuật ở
38 bệnh nhân người lớn cho thấy sau điều trị 2 năm kết quả điều trị có sự cải
thiện rõ rệt về tầm vận động khớp , tỷ lệ bả vai cánh chim trước phẫu thuật là
100% giảm chỉ còn 5% [30].
Năm 1998, Ko nghiên cứu điều trị 40 bệnh nhân xơ cơ Delta ở người lớn
(tuổi trung bình 32 tuổi) bằng phẫu thuật cắt dải xơ, kết hợp với điều trị vật lý
trị liệu cho kết quả phục hồi chức năng vận động cơ cánh tay khớp vai tốt là
96% [46].
1.2.3.2. Phẫu thuật cắt dải xơ kết hợp phục hồi chức năng sau phẫu thuật.
Năm 2000, Chen nghiên cứu kết quả điều trị xơ cơ Delta ở 25 người lớn
với 32 vai bị xơ bằng cắt dải xơ phía đầu xa của cơ Delta. Việc đánh giá cơ
lực sau phẫu thuật được tiến hành trên 5 bệnh nhân với 9 vai có cơ Delta bị xơ
đã được phẫu thuật với máy đo Cybex 340 cho thấy không có sự giảm cơ lực
sau phẫu thuật xơ cơ Delta [31].
1.2.4. Nghiên cứu nguyên nhân

Năm 1996 Mikaelian sử dụng 19 loại kháng sinh với tần suất tiêm khác
nhau ở nhiều vị trí khác nhau trên cừu. Tác giả đã sử dụng với những tần suất
tiêm khác nhau, xác định với tần suất tiêm 3 lần/ngày trong 10 ngày có hiện
tượng tổn thương cơ, sau 20 đến 30 ngày tổn thương cơ không hồi phục [55].
1.2.4.3. Nghiên cứu lâm sàng.
Năm 1975, Levin khi nghiên cứu tiền sử của bệnh nhân thấy, xơ cơ xuất
hiện sau tiêm và tác giả đã đề cập đến một khái niệm “xơ cơ do thầy thuốc
gây nên”, nhiều loại thuốc đã được sử dụng như Meperidine hydrochloride,
Morphin, penixiclin,
Năm 1980, Shanmugasundaram thấy tỷ lệ biến chứng của tiêm bắp từ
0,4-19,3% bao gồm dò dịch, chảy máu, hoại tử và hình thành khối u ác tính [68].
Năm 1983, Nghiên cứu của Chatterjee ở trung tâm trẻ em Calcuta Ân Độ
nhận thấy 16/17 trẻ có tiền sử tiêm kháng sinh vào cơ Delta, trong đó có nhiều
trẻ nhận nhiều đợt tiêm, 5/12 nhận 2-3 đợt tiêm [28].
Năm 1984, theo nghiên cứu của Minami số lần tiêm thay đổi từ 3 đến 60
lần, phần lớn các trường hợp trẻ có tiền sử tiêm > 10 lần [54].
Năm 1985 hiệp hội co rút cơ của Nhật Bản đã đưa ra chẩn đoán và điều
trị xơ cơ, theo nghiên cứu này thì xơ cơ là do tiêm trong cơ nhiều lần, từ đó
nghiên cứu tìm hiểu về các triệu chứng lâm sàng, chẩn đoán, tiền sử vận
động, điều trị phẫu thuật xơ cơ tứ đầu đùi, cơ Delta [74].
Năm 1988, Chen và cộng sự nghiên cứu trên 115 trường hợp xơ cơ Delta
phần lớn trong số này đều có tiền sử tiêm nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong cơ,
các tác giả củng có đề cập tới những biểu hiện giảm tầm vận động khớp vai
có cơ bị co rót.
8
Năm 2005, Siegrist đã sinh thiết cơ Delta ở những bệnh nhân có xuất hiện
đau và giảm vận động kéo dài sau tiêm vacxin cho thấy tổn thương là hình
ảnh viêm cơ đại thực bào mãn tính, không có dấu hiệu của xơ.
9