Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
Mục lục
Trang
1 | T r a n g
Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
1. LỜI MỞ ĐẦU
Vụ kiện về xăng dầu hàng không của công ty cổ phần hàng không Jetstar
Pacific Airline với công ty xăng dầu hàng không Việt Nam Vinapco năm 2008 là
một vụ kiện nóng hổi, thu hút nhiều sự quan tâm, chú ý của dư luận, xã hội, đặc biệt
là các công ty, doanh nghiệp. Đây là một tranh chấp thương mại khá phức tạp. Nó
không mới về nội dung tranh chấp nhưng lại rất mới lạ trong hình thức, phương
thức giải quyết và hệ quả của vụ kiện mang lại. Đây là vụ kiện đầu tiên được Hội
đồng cạnh tranh Quốc gia đưa ra giải quyết về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị
trường theo Luật cạnh tranh. Từ đó, mở đường cho “luật chơi về cạnh tranh”, mở ra
một tiền lệ mới, một lối đi mới cho các công ty, doanh nghiệp Việt Nam về phương
thức giải quyết các tranh chấp về độc quyền. Qua vụ kiện, ta sẽ không chỉ thấy được
các quan niệm khác nhau của các công ty, doanh nghiệp Việt Nam (đặc biệt là các
công ty, doanh nghiệp độc quyền) về pháp luật cạnh tranh mà còn thấy được sự tác
động mạnh mẽ của vụ kiện đến môi trường cạnh tranh tại Việt Nam, đến ý thức
pháp luật của các doanh nghiệp cũng như thấy được vai trò của pháp luật cạnh tranh
trong trật tự thị trường lành mạnh và trong quản lý kinh tế đất nước. Cũng từ đó ta
thấy được tác động, ảnh hưởng của pháp luật Việt Nam trong thực tiễn cuộc sống
đối với sự tồn tại, phát triển của các công ty, doanh nghiệp thương mại trong và
ngoài nước.
Với tính chất mới và đặc biệt như trên của vụ kiện, nhóm chúng em đã quyết
định lựa chọn đề tài “ VỤ KIỆN PHÁ THẾ ĐỘC QUYỀN XĂNG DẦU HÀNG
KHÔNG CỦA JETSTAR VỚI VINAPCO – SỰ MỞ ĐƯỜNG CHO LUẬT CHƠI

Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
Công ty xăng dầu hàng không đã từng bước vượt qua khó khăn, cạnh tranh
của cơ chế thị trường để xây dựng và trở thành nhà cung ứng nhiên liệu hàng không
có uy tín cho các hãng hàng không Quốc tế và Nội địa ở Vịêt Nam. Và trở thành
doanh nghiệp xăng dầu “độc quyền” của hàng không Việt Nam.
3. VỤ KIỆN XĂNG DẦU HÀNG KHÔNG CỦA JETSTAR VỚI
VINAPCO
3.1. Nguyên nhân vụ kiện
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đỉnh điểm của vụ việc tranh chấp là do không
thỏa thuận được về giá bán nhiên liệu, Vinapco đã ngừng bơm xăng cho JP khiến
hoạt động bay của hãng này bị đình trệ. Điều này chưa từng có tiền lệ ở VN và cũng
là hy hữu đối với quốc tế.
Từ sự cố này, hàng loạt mâu thuẫn khác trong quan hệ kinh tế giữa JP và
Vinapco cũng được xới lên. JP tố Vinapco chiếm dụng vốn bằng cách bắt hãng này
phải ứng trước tiền mua xăng, bắt JP mua nhiên liệu với giá cao hơn giá bán cho
Vietnam Airlines (VNA), để đồng hồ đo nhiên liệu ô tô chênh lệch với đồng hồ máy
bay khiến mỗi tháng hãng này thiệt hại 500 triệu đồng... Phía Vinapco tố cáo JP
không trả tiền xăng nên buộc phải ngừng cung cấp. Nếu như trước đây, cả Vinapco
và JP đều là người nhà, thuộc VNA thì “lọt sàng xuống nia” nhưng khi JP ra ở riêng,
mọi việc phải sòng phẳng.
3.2. Các diễn biến chính
Vụ kiện kéo dài trong 3 năm được tóm tắt như sau :
Ngày 1/4/2008, Vinapco chính thức ngừng cung cấp nhiên liệu bay cho Jetstar
Pacific Airlines (khi đó còn là Pacific Airline -PA). Hệ quả là hàng loạt máy bay của
Jetstar bị chậm giờ bay, 30 chuyến bay bị hủy và 5100 hành khách của hãng này
phải chờ chuyến bay trong nhiều giờ tại sân bay, từ đó gây ảnh hưởng đến công việc
đặc biệt là uy tín của Jetstar Pacific Airlines (JPA). Phải đến khi Bộ Giao Thông
Vận Tải can thiệp thì Vinapco mới tiếp tục cung ứng xăng trở lại cho JPA.
[1]

Hội đồng Xử lý cạnh tranh.
Cho rằng phán quyết này vẫn chưa khách quan, Vinapco tiếp tục kháng cáo,
đề nghị xem xét lại vụ kiện theo trình tự phúc thẩm. Tuy nhiên, trong phiên tòa
ngày 19/9/2011 của Tòa phúc thẩm - TAND Tối cao tại Hà Nội, vì không có
thêm tình tiết mới, tài liệu mới và bản chất vụ kiện không thay đổi nên Tòa phúc
thẩm quyết định giữ nguyên bản án sơ thẩm.
[3]
Như vậy, có 2 vấn đề (liên quan đến 3 phía) trong sự việc trên đó là:
- Jetstar tố cáo Vinapco về việc độc quyền xăng dầu hàng không theo
Luật Cạnh Tranh. Cục quản lý canh tranh và Hội đồng Cạnh tranh quốc gia
xử lý vụ việc trên. (Diễn ra từ tháng 4/2008 đến tháng 6/2009)
- Vinapco tố cáo Hội đồng cạnh tranh quốc gia vì những phán quyết tại
sự việc nêu trên đến TAND TP Hà Nội. (Diễn ra từ tháng 12/ 2010 đến tháng
9 năm 2011).
5 | T r a n g
Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
3.3. Giới thiệu về Luật Cạnh Tranh; khoản 2 điều 14 và khoản 3 điều 14
Luật cạnh tranh (được áp dụng trong vụ việc trên).
3.3.1. Giới thiệu đôi nét về Luật Cạnh Tranh
Luật cạnh tranh gồm 6 chương với 123 điều qui định về cạnh tranh.
[4]
• Thời điểm có hiệu lực: Luật cạnh tranh được Quốc hội nước cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam thông qua và ban hành ngày 03/12/2004, có hiệu lực thi
hành từ ngày 01/07/ 2005.
• Phạm vi điều chỉnh: Luật này quy định về hành vi hạn chế cạnh tranh, hành vi
cạnh tranh không lành mạnh, trình tự, thủ tục giải quyết vụ việc cạnh tranh, biện
pháp xử lý vi phạm pháp luật về cạnh tranh. (Điều 1 chương I Luật Cạnh
Tranh).

:
Hình . Biểu đồ thị phần xăng dầu hàng không Việt Nam trước năm 2009 và hiện nay (số liệu năm
2012)
Rõ ràng thế độc quyền xăng dầu của Vinapco là không thể chối cãi vì hãng này
chiếm thi phần quá lớn trong ngành nhiên liệu hàng không.
3.4. Lập luận của các bên liên quan (cơ quan xét xử và Vinapco)
3.4.1. Lập luận của Cục quản lý cạnh tranh và Hội đồng xử lí.
Cục quản lý cạnh tranh cho rằng Vinapco đã vi phạm Luật canh tranh, cụ thể
là đã thực hiện hai hành vi lạm dụng vị trí độc quyền bị cấm:
+ Việc Vinapco gửi cho JPA công văn số 560/XDHK-KDXNK yêu cầu PA
chấp thuận mức cung ứng phí mới là 750.000 Đ/tấn trước ngày 31/3/2008 và
thông báo sẽ dừng cung ứng nhiên liệu cho mọi chuyến bay của JPA cho đến khi
JPA chấp thuận được coi như hành vi “áp đặt các điều kiện cho khánh hàng.”
(Khoản 2 điều 14 Luật Cạnh tranh)
+ Đến ngày 01/04/2008, Vinapco ngừng cung cấp xăng cho JPA khiến hãng
này thiệt hại về tiền của và uy tín là hành vi “lợi dụng vị trí độc quyền để đơn
phương thay đổi hoặc huỷ bỏ hợp đồng đã giao kết mà không có lý do chính
đáng.” (Khoản 3 điều 14 Luật Cạnh tranh)
Lập luận của cơ quan giải quyết vụ việc (Hội đồng cạnh tranh)
- Với hành vi “áp đặt các điều kiện bất lợi cho khách hàng của doanh nghiệp
có vị trí độc quyền”, Hội đồng Cạnh tranh dựa trên Điều 32 của Nghị định số
116/2005/NĐ-CP để đặt ra hai khía cạnh cần phân tích khi xác định hành vi vi
phạm:
+ Hành vi của Vinapco là buộc PA chấp nhận vô điều kiện những nghĩa vụ.
Dấu hiệu này được chứng minh bằng việc Vinapco đã dừng thương lượng với PA
bằng việc đơn phương đặt thời hạn cuối cùng để buộc PA phải chấp nhận bằng
văn bản mức phí cung ứng mới và Vinapco đã thực hiện lời đe dọa trong thông
điệp gửi đến PA để buộc PA phải chấp nhận mức phí mới. Vinapco đã ngừng
7 | T r a n g
Đề tài

dịch sau ngày ngày 1/4/2008 là một tranh chấp thương mại thuần túy phát sinh
trong quá trình thực hiện hợp đồng. Mặt khác, hợp đồng giữa Vinapco và PA đã
có đầy đủ chế tài và phương thức xử lý các tranh chấp. Vì vậy, nếu có sự vi phạm
hợp thì chỉ áp dụng các chế tài trong hợp để xử lý cơ quan cạnh tranh không nên
8 | T r a n g
Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
can thiệp bằng các chế tài hành chính vào các giao dịch dân sự, thương mại thuần
túy.
+ Vinapco cho rằng hành vi ngừng cung cấp nhiên liệu chỉ là phản ứng tiêu
cực trước thái độ không tích cực tham gia thương lượng về mức phí cung cấp
xăng cho PA. Bởi vì, nếu PA kéo dài việc đàm phán mà không đi đến kết quả nhất
định thì Vinapco phải gánh chịu thiệt hại do mức giá đầu vào đang tăng cao và có
dấu hiệu cho thấy PA cố tình kéo dài thời điểm thực hiện hợp đồng thấp hơn 20%
giá hiện tại.
+ Hội đồng xử lý nên đánh giá cân nhắc các điều kiện khách quan khó
khăn của Vinapco tại thời điểm Quý II/2008 khi giá nhiên liệu thế giới tăng cao
không có điểm dừng, lạm phát và trươt giá làm cho chi phí sản xuất của Vinapco
tăng theo. Mặt khác, hợp đồng cũng có quy đỉn rằng mức phí cung ứng sẽ được
điều chỉnh theo thị trường và cho phép Vinapco chỉ cần thông báo bằng fax.
3.5. Phân tích của chuyên gia về diễn biến của vụ kiện
Theo Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Sơn - Khoa Kinh tế, Đại học quốc gia
TP.HCM đây là một vụ kiện phức tạp, đã phát sinh nhiều vấn đề về tình hình
cạnh tranh trên thị trường Việt Nam cũng như đặt ra một số vấn đề trong quan
niệm độc quyền của các doanh nghiệp, trong pháp luật cạnh tranh của Việt
Nam
[8]

(1) Đối tượng bị điều tra và xử lý trong vụ việc này là doanh nghiệp độc

hướng đến điều tra là những hành vi không nhằm bóc lột khách hàng của
Vinapco mà chủ yếu là gây ra những khó khăn cho PA trong hoạt động kinh
doanh.
Như vậy, đối tượng bị điều tra khá đặc biệt không chỉ bởi vị thế độc quyền
mà còn liên quan khá lớn đến thị trường vận chuyển hành khách bằng máy bay.
Việc xử lý hành vi vi phạm Luật Cạnh tranh không chỉ bảo vệ quyền cho PA
trước Vinapco mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì sự cạnh tranh trên
thị trường vận tải hàng không dân dụng nội địa giữa PA và VNA.
(2) Vụ việc diễn ra trong quá trình thực hiện hợp đồng giữa Vinapco và PA
như đã nêu ở trên. Với diễn biến đó, có một số vấn đề pháp lý được đặt ra:
+ Vụ việc diễn ra trong quá trình hai doanh nghiệp thực hiện hợp đồng
thương mại nên hành vi không tiếp tục thực hiện hợp đồng hoặc không tích cực
thực hiện các nghĩa vụ ghi trong hợp đồng có là hành vi vi phạm pháp luật cạnh
tranh? Theo Vinapco, đây là một hợp đồng thương mại thuần túy, các bên trong
hợp đồng đều tự nguyện, bình đẳng và không bị bất kỳ sức ép nào trong việc
thương thảo ký kết hợp đồng. Trong Hợp đồng, quyền và nghĩa vụ của các bên đã
được xác định rõ, tuân thủ toàn bộ các quy định của pháp luật hiện hành và phù
hợp với thông lệ quốc tế trong lĩnh vực cung ứng nhiên liệu hàng không. Trong
suốt thời gian thực hiện Hợp đồng, PA cũng như Vinapco chưa bao giờ có văn
bản khiếu nại để phản ánh về sự không bình đẳng, đơn phương hủy bỏ hợp đồng
hoặc lạm dụng vị thế độc quyền gây khó khăn cho khách hàng. Về bản chất, sự
10 | T r a n g
Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
việc tạm ngừng giao hàng theo Hợp đồng ngày 01/4/2008 là một tranh chấp
thương mại thuần túy phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng. Mặt khác,
hợp đồng ký giữa Vinapco và PA đã có đầy đủ chế tài và phương thức xử lý các
tranh chấp,... Bản thân các bên liên quan đã giải quyết ổn thỏa, PA không khởi
kiện Vinapco ra tòa, cơ quan chủ quản của cả hai doanh nghiệp là Bộ Giao thông

Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
Tăng cường hơn nữa quản lý nhà nước đối với dịch vụ cung cấp xăng dầu hàng
không tại Việt Nam.
Ngày 26/6/2009, Hội đồng Cạnh tranh đã ra quyết định giải quyết khiếu
nại của Vinapco đối với Quyết định số 11/QĐ-HĐXL ngày 14/4/2009 của Hội
đồng Xử lý vụ việc cạnh tranh. Trong quyết định này, về cơ bản, Hội đồng Cạnh
tranh ủng hộ những đánh giá và kết luận trong Quyết định 11/QĐ-HĐXL của Hội
đồng Xử lý vụ việc.

Diễn biến của vụ việc cho thấy thủ tục tố tụng cạnh tranh theo Luật
Cạnh tranh đã được áp dụng triệt để từ các giai đoạn điều tra cho đến giai đoạn
giải quyết khiếu nại ở Hội đồng Cạnh tranh. Vì là vụ việc hạn chế cạnh tranh đầu
tiên nên việc tiến hành tố tụng trên thực tế được coi như sự kiểm nghiệm hữu
hiệu về tính khả thi của các quy định của đạo luật này và những tác động của nó
đến thị trường.
3.6. Hướng giải quyết cuối cùng của các cơ quan chức năng
3.6.1. Phán quyết của Hội đồng cạnh tranh
Sau khi có sự điều tra của Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương), Hội
đồng Cạnh tranh đã điều tra, xem xét toàn bộ sự việc và chỉ ra rằng, Vinapco đã “áp
đặt các điều kiện bất lợi cho khách hàng” và “lợi dụng vị trí độc quyền để đơn
phương thay đổi hoặc hủy bỏ hợp đồng đã giao kết mà không có lý do chính đáng”,
vi phạm khoản 2 và khoản 3 điều 14 Luật Cạnh tranh. Qua rất nhiều thủ tục, cuối
cùng Hội đồng Cạnh tranh đã ra Quyết định số 11/QĐ/HĐXL ngày 14/4/2009 và
Quyết định số 12/QĐ-HĐCT ngày 26/6/2009 với nội dung: Xử lý vi phạm pháp luật
về cạnh tranh đối với Vinapco như sau: phạt tiền với mức phạt là 0,05% tổng doanh
thu trong năm tài chính trước năm Vinapco thực hiện hành vi vi phạm (tức là doanh
thu năm 2007) tương đương số tiền 3.378.086.700 đồng; Không chấp nhận đề nghị
của Cục Quản lý cạnh tranh về biện pháp khắc phục hậu quả buộc Vinapco phải loại
bỏ quy định về “ngừng cung cấp nhiên liệu”.

trường.
Đây có thể là công cụ hữu hiệu của doanh nghiệp nhỏ trong quá trình kinh
doanh nếu doanh nghiệp nhận biết và sử dụng được biện pháp tự vệ này. Hơn nữa,
các doanh nghiệp độc quyền hoặc độc quyền nhóm sẽ phải cẩn thận hơn trong hoạt
động kinh doanh của mình để tránh bị kiện theo Luật Cạnh tranh.
Cuối cùng, người tiêu dùng sẽ có cơ hội chọn lựa các hàng hóa, dịch vụ tốt
với giá hợp lý là kết quả từ quá trình cạnh tranh bình đẳng giữa các nhà cung cấp.
4.2.
Việc giải quyết vụ việc và sự mở đường cho luật cạnh tranh
Việc giải quyết thấu tình đạt lí vụ việc phức tạp như vụ kiện trên có một ý nghĩa
quan trọng liên quan đến vai trò của luật cạnh tranh trong một trật tự thị trường lành
mạnh.
13 | T r a n g
Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
Thứ nhất, Luật Cạnh tranh là một công cụ pháp lý mới của Nhà nước trong quá
trình Việt Nam chuyển sang vận hành nền kinh tế theo cơ chế thị trường có sự quản
lý của Nhà nước. Luật Cạnh tranh cùng với Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại, Luật
Đầu tư, Luật Hàng không dân dụng... tạo thành một khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho
hoạt động của các doanh nghiệp trên thị trường. Vì vậy, việc xử lý vụ việc đã khẳng
định giá trị của khoản 1, Điều 2 của Luật Cạnh tranh là: Luật này áp dụng đối với tổ
chức, cá nhân kinh doanh bao gồm cả những doanh nghiệp sản xuất, cung ứng sản
phẩm, dịch vụ công ích, doanh nghiệp hoạt động trong các ngành, lĩnh vực thuộc
độc quyền nhà nước và doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Dù biết
rằng, trong điều kiện hiện nay, các doanh nghiệp độc quyền nhà nước còn đang thực
hiện nhiều nhiệm vụ do Nhà nước giao nhằm đảm bảo sự ổn định của những lĩnh
vực kinh tế quan trọng, góp phần đảm bảo vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước,
song điều đó không cho phép các doanh nghiệp này đứng trên pháp luật và cũng
không cho phép họ tự tạo ra một kỷ luật kinh doanh riêng. Cho đến nay, các doanh

thủ tục xử lý vi phạm hành chính, những nguyên tắc trong tố tụng dân sự - kinh tế
và những kinh nghiệm pháp lý của các nước. Luật Cạnh tranh và Nghị định số
116/2005/NĐ-CP chỉ mới mô tả một cách cơ bản quy trình tố tụng. Việc chuyển hóa
những khung pháp lý thành hành vi tố tụng thực tế đòi hỏi khả năng xử lý và kinh
nghiệm của các cơ quan có thẩm quyền và của người tiến hành tố tụng. Quá trình
điều tra và xử lý vụ việc đã kiểm chứng hiệu quả của quy trình tố tụng cạnh tranh,
khả năng làm việc của các điều tra viên, của người xử lý vụ việc. Hơn nữa, Việt
Nam mới tiếp cận với pháp luật cạnh tranh nên kinh nghiệm thực thi còn nhiều hạn
chế, mặc dù các tình tiết của vụ việc không gây nhiều tranh cãi trong khoa học pháp
lý của Việt Nam về hành vi và về thủ tục tố tụng, song nó đã thể hiện được bản lĩnh
và năng lực của các cơ quan quản lý cạnh tranh, của người tiến hành tố tụng. Đây là
những kinh nghiệm đầu tiên cho các cơ quan này trong việc thực thi chức năng của
mình.
Thứ ba, ở các nước tiên tiến, việc phân tích ảnh hưởng từ một hành vi kinh
doanh của doanh nghiệp độc quyền hoặc có vị trí thống lĩnh đối với môi trường
cạnh tranh nói chung (môi trường cạnh tranh trên thị trường mà doanh nghiệp đó
đang hoạt động và những thị trường thứ cấp tiếp theo) đã được bàn luận nhiều
trong các lý thuyết kinh tế, trong các án lệ về cạnh tranh và kiểm soát độc quyền.
Tuy nhiên, vấn đề này còn mới mẻ đối với Việt Nam. Trong vụ việc này, vấn đề
cạnh tranh được phân tích ở nhiều góc độ: (1) từ việc phân tích hành vi lạm dụng
của Vinapco ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của PA (Pacific Airlines -
Jetstar). Theo đó, hành vi ngừng cung cấp nhiên liệu đã làm cho hoạt động kinh
doanh của PA bị đình trệ, uy tín của doanh nghiệp này bị tổn thương trước khách
hàng. Về thiệt hại vật chất, mặc dù chưa có số liệu chính thức, song bằng những
diễn biến thực tế của vụ việc, có thể nhận thấy rằng PA đã phải gánh chịu những
khoản thiệt hại do phải trả tiền chậm chuyến cho các hành khách đã mua vé máy
bay trong ngày 01/4/2008, các khoản lợi nhuận có thể thu được từ các chuyến bay
15 | T r a n g
Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco

dựng môi trường cạnh tranh trong những ngành không cần thiết phải duy trì độc
quyền.
Thứ tư, việc xử lý vụ việc đã khẳng định khả năng can thiệp của pháp luật cạnh
tranh bằng các biện pháp xử lý vi phạm hành chính đối với các giao dịch tưởng
chừng thuần túy là sự tự do thỏa thuận của các doanh nghiệp. Cần khẳng định rằng,
16 | T r a n g
Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
pháp luật cạnh tranh không can thiệp vào các quan hệ thương mại - dân sự của các
chủ thể trên thị trường nếu hợp đồng được hình thành từ các giao dịch đó không là
công cụ hoặc phương tiện để thực hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh hoặc
hành vi hạn chế cạnh tranh. Hợp đồng giữa Vinapco và PA là một hợp đồng thương
mại thuần túy, song quá trình thực hiện hợp đồng đã xuất hiện hành vi xâm hại đến
cạnh tranh, cụ thể là hai hành viáp đặt các điều kiện bất lợi cho khách hàng và lợi
dụng vị trí độc quyền để đơn phương thay đổi hoặc hủy bỏ hợp đồng đã giao kết mà
không có lý do chính đáng. Do đó, tranh chấp phát sinh giữa Vinapco và PA không
còn là tranh chấp hợp đồng thương mại thuần túy mà đã là vụ việc cạnh tranh theo
pháp luật cạnh tranh. Các cơ quan cạnh tranh không giải quyết tranh chấp giữa PA
và Vinapco mà là điều tra và xử lý về các hành vi vi phạm pháp luật cạnh tranh. Có
thể do pháp luật cạnh tranh còn mới mẻ đối với các doanh nghiệp nên nhiều doanh
nghiệp Việt Nam (trong đó có những doanh nghiệp nhà nước lớn) chưa ý thức được
khả năng kiềm tỏa và sự can thiệp của nó đối với hành vi ứng xử của doanh nghiệp
trên thị trường. Mặt khác, nhiều doanh nghiệp chưa biết sử dụng pháp luật cạnh
tranh để bảo vệ mình trước những hành vi cạnh tranh không lành mạnh hoặc hạn
chế cạnh tranh. Do đó, việc xử lý một doanh nghiệp độc quyền có hành vi xâm hại
đến khách hàng chắc chắn sẽ có tác động mạnh đến ý thức tự vệ của các doanh
nghiệp khác và của người tiêu dùng trên thị trường Việt Nam.
Thứ năm, Quyết định xử lý vụ việc của Hội đồng Xử lý và Quyết định giải quyết
khiếu nại có nội dung diễn giải khá sinh động về các quy định tương ứng trong Luật

Vì vậy, việc diễn giải khá chi tiết về việc xác định thị trường liên quan trong Quyết
định số 11/QĐ-HĐXL có ý nghĩa quan trọng đối với các doanh nghiệp, các luật sư
và giới nghiên cứu về quá trình thực thi Luật Cạnh tranh sau này. Chúng tôi cho
rằng, trong vụ việc này, việc xác định thị trường liên quan và vị trí độc quyền của
Vinapco không quá phức tạp nhưng cũng đủ để cho thấy phương pháp xác định
những vấn đề trên. Theo đó, cơ quan cạnh tranh đã sử dụng phương pháp phân tích
các yếu tố về khả năng thay thế của dịch vụ, về mục đích sử dụng, đặc tính của hàng
hóa và các yếu tố rào cản để xác định vị trí độc quyền để kết luận Vinapco là doanh
nghiệp độc quyền trên thị trường dịch vụ cung cấp xăng dầu hàng không dân dụng
tại các sân bay dân dụng và sân bay dùng chung dân dụng và quân sự của Việt Nam.
Quyết định số 11/QĐ-HĐXL diễn giải khá rõ cấu thành pháp lý của hai hành vi
vi phạm là áp đặt các điều kiện bất lợi cho khách hàng của doanh nghiệp có vị trí
độc quyền và lợi dụng vị trí độc quyền để đơn phương thay đổi hoặc hủy bỏ hợp
đồng đã giao kết mà không có lý do chính đáng.
Với hành vi áp đặt các điều kiện bất lợi cho khách hàng của doanh nghiệp có vị
trí độc quyền, Hội đồng Cạnh tranh dựa trên Điều 32 của Nghị định số
116/2005/NĐ-CP để đặt ra hai khía cạnh cần phân tích khi xác định hành vi vi
phạm:
Hành vi của Vinapco là buộc PA chấp nhận vô điều kiện những nghĩa vụ. Dấu
hiệu này được chứng minh bằng việc Vinapco đã dừng thương lượng với PA bằng
việc đơn phương đặt thời hạn cuối cùng để buộc PA phải chấp nhận bằng văn bản
18 | T r a n g
Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
mức phí cung ứng mới và Vinapco đã thực hiện lời đe dọa trong thông điệp gửi đến
PA để buộc PA phải chấp nhận mức phí mới. Vinapco đã ngừng cung cấp nhiên liệu
bay cho PA từ 0h00 ngày 01/4/2008 cho đến khi nhận được chỉ đạo của Bộ trưởng
Bộ Giao thông vận tải.
Những nghĩa vụ này gây khó khăn cho PA trong quá trình thực hiện hợp đồng. Ở

Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
cấp xăng dầu trong ngày 01/4/2008 đã là biện pháp khắc nghiệt nhất để buộc PA
phải chấp nhận mức phí nói trên và cũng là nguyên nhân gây thiệt hại cho PA, là
nguyên nhân làm cho PA không thể thực hiện hợp đồng số 34/PA2008. Mức phí
được đưa ra (nghĩa vụ của hợp đồng) không phải là nguyên nhân làm cho hợp đồng
nói trên không thể thực hiện và chưa chắc chắn sẽ gây ra khó khăn cho PA trong quá
trình tiếp tục thực hiện nếu không có hành vi ngừng cung cấp nhiên liệu của
Vinapco. Chúng tôi cho rằng, hành vi của Vinapco chỉ thỏa mãn một dấu hiệu của
hành vi này là buộc PA chấp nhận nghĩa vụ vô điều kiện mà chưa thể kết luận nghĩa
vụ đó gây khó khăn cho PA trong quá trình thực hiện hợp đồng. Do đó, Hội đồng
dựa vào tình tiết Vinapco ngừng cung cấp nhiên liệu bay cho PA vào ngày
01/4/2008 đã dẫn đến việc các chuyến bay của PA trong thời gian này bị chậm hoặc
hủy chuyến để kết luận PA gặp khó khăn trong việc thực hiện hợp đồng chưa thực
sự phù hợp.
4.3. Khả năng bảo vệ doanh nghiệp nhỏ trong cạnh tranh
Nhìn lại vụ kiện, chợt lại thấy nảy ra một vấn đề, đó là việc bảo vệ những doanh
nghiệp nhỏ trong cạnh tranh. Đã có thời kỳ khi tranh chấp xảy ra, doanh nghiệp
nghĩ ngay đến việc nhờ sự can thiệp của cơ quan công an. Tuy nhiên, trong xã hội
hiện đại và dân chủ, quyền hạn của cơ quan công an khi can thiệp vào các tranh
chấp dân sự (trong đó có tranh chấp thương mại) là rất hạn chế. Doanh nghiệp cũng
có thể yêu cầu tòa án xét xử tranh chấp của mình. Tuy nhiên, thủ tục tố tụng tại tòa
án khá cứng và mất thời gian.
Gần đây, với sự ra đời của Pháp lệnh Trọng tài Thương mại, doanh nghiệp đã biết
thỏa thuận với nhau để giải quyết tranh chấp của mình tại trung tâm trọng tài hoặc
trọng tài vụ việc do các bên tự lập nên. Mỗi phương thức giải quyết tranh chấp trên
đây đều có thể áp dụng cho từng hoàn cảnh của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, qua vụ kiện giữa Jetstar và Vinapco, doanh nghiệp nhận ra một cách
thức giải quyết tranh chấp mới: kiện tại Hội đồng Cạnh tranh Quốc gia theo Luật

Đề tài
Vụ kiện phá thế độc quyền xăng dầu hàng không của Jestar với Vinapco
– Sự mở đường cho luật chơi về cạnh tranh
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] http://vnexpress.net/gl/kinh-doanh/2008/04/3ba00e69/
[2] http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Vinapco...n-JPA/58179.gd
[3] http://www.cand.com.vn/viVN/kinhte/2011/9/156782.cand?SearchTerm=
%C4%91%C3%B4i%20%C4%91i%E1%BB%81u%20r%C3%BAt%20ra%20t
%E1%BB%AB%20v%E1%BB%A5%20ki%E1%BB%87n%20hy%20h%E1%BB
%AFu
[4] http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%E1%BA%ADt_c%E1%BA
%A1nh_tranh_(Vi%E1%BB%87t_Nam) và http://www.luatcanhtranh.com/
[5] http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%E1%BA%ADt_c%E1%BA
%A1nh_tranh_(Vi%E1%BB%87t_Nam) và http://www.luatcanhtranh.com/
[6] http://www.tinmoi.vn/vinapco-va-vi-the-doc-quyen-dang-thuong-
10725632.html
[7] http://totuanan.blogspot.com/2012/03/chuyen-e-2-vu-viec-vinapco-lam-
dung-vi.html
[8] http://luatsuhanoi.vn/index.php?page=productView&id=1428
[9] http://dantri.com.vn/c20/s20-321668/vu-kien-mo-duong-cho-luat-choi-ve-
canh-tranh.htm
22 | T r a n g