VIỆT
NAM CÓ TƯỢNG KIM CƯƠNG
Theo Cự Môn, “Trong bộ Kim Cương Thần Tướng có 8 vị đều có danh hiệu nhưng
danh hiệu 8 vị Kim Cương mà các chùa vẫn nhận là:
+ Thanh Trừ Tai Kim Cương
+ Tích Độc Thần Kim Cương
+ Hoàng Tủy Cầu Kim Cương
+ Bạch Tinh Thủy Kim Cương
+ Xích Thanh Độc Kim Cương
+ Định Trừ Tai Kim Cương
+ Tử Hiền Kim Cương
+ Đại Thần Lực Kim Cương
nhưng trong bộ Phật học Đại tự điển thì không thấy 8 tên này, chỉ có 8 tên khác,
xin kể ra như sau đây: Phật học Đại tự điển chứng dẫn các Kinh thì 8 vị Kim
Cương đều là Thần Tướng để hộ vệ Phật Pháp và danh hiệu 8 vị đều có nghĩa lý vi
diệu hơn 8 vị này nhiều. Danh hiệu này cũng là tên của phái Lão Giáo bên Trung
Quốc đặt ra, cho nên ở các điện phù thủy cũng có thờ 8 vị Kim Cương Thần Tướng
bằng 8 tên này và có một bộ Kim Cương chú giải do một nhà phù thủy trứ danh
bên Tàu làm ra.
Sau đây dẫn thêm 8 vị Kim Cương do trong Kinh Phật và Phật học Đại tự điển đã
khảo cứu rất kỹ càng, gồm có hai điển tích: Bát Đại Kim Cương Minh Vương và
Bát Đại Kim Cương Đồng Tử. Bát Đại Kim Cương Minh Vương tức là 8 vị Bồ Tát
hiện thân ra làm 8 Tướng Kim Cương để ủng hộ Phật Pháp.
+ Kim Cương Thủ Bồ Tát hiện ra thành vị Giáng Tam Thế Kim Cương
+ Đại Cát Tường Bồ Tát hiện ra thành vị Đại Uy Đức Kim Cương
+ Hư Không Tạng Bồ Tát hiện ra thành vị Đại Tiếu Kim Cương
+ Từ Thị Bồ Tát hiện ra thành vị Đại Luân Kim Cương
+ Quán Tự Tại Bồ Tát hiện ra thành vị Mã Đầu Kim Cương
+ Địa Tạng Bồ Tát hiện ra thành vị Vô Năng Thắng Kim Cương
+ Hàng Nhất Thiết Cái Chướng Bồ Tát hiện ra thành vị Bất Động Kim Cương
+ Phổ Hiền Bồ Tát hiện ra thành vị Bộ Trích Kim Cương

dùng đồng hay hợp kim của đồng).
Hình thức kim cương chử có loại một chạc, hai chạc cho tới 9 chạc. Trong đó loại
kim cương một chạc là hình thức sớm nhất, gắn liền với Kim cương lực sỹ. Kim
cương ngoài hình thức trên còn có những kết hợp với gươm, chuông, phủ để tạo
nên những dạng pháp khí khác nữa.
Vajra - kim cương chử phá hủy mọi cách thức của sự không hiểu biết, và chính nó
Không thể phá hủy được. Khi trở thành một vật trang trí treo được treo lên, nó
nhắc nhở mọi người về sự bền vững tối cao của tri thức. ở Tây Tạng người ta gọi
nó là Dorje.
Một vài hình dạng tiêu biểu của tượng Kim Cương lực sỹ (Các vị thần tướng trên
cõi Trời cầm chày Kim Cương, đi thị vệ các chư Phật nên gọi là Kim Cương thủ
chấp Kim Cương thần và Kim Cương Lực sỹ. Khi nào gọi tắt thì chỉ gọi hai chữ
Kim Cương thôi)
Tượng Kim Cương sớm nhất thuộc về bức tượng vị Kim Cương - Hercules trong
nghệ thuật Phật giáo mang phong cách Hy Lạp của ấn Độ vào thế kỷ thứ 2. ở đây
Kim Cương vẫn chưa thoát khỏi hình ảnh của lực sỹ Hercules (Hercules là một lực
sỹ có sức mạnh phi thường trong thần thoại Hy Lạp con của thần Zeut với một
thường dân trong hình ảnh khỏa thân cơ bắp nổi cuồn cuộn. Hình ảnh về người lực
sỹ cơ bắp tay cầm kim cương chử vẫn được duy trì trong nghệ thuật Phật giáo rất
nhiều thế kỷ sau ở các khu vực khác nhau dù là ở Tây Tạng, Trung Quốc hay Nhật
Bản.
Tượng Kim Cương trong nghệ thuật Phật giáo Tây Tạng là những bức tượng Kim
Cương dữ dằn bậc nhất.(minh họa )
Bức tượng Kim Cương ở chùa Todai,Nara (gỗ- năm 1203) cũng giống như các bức
tượng Kim Cương ở chùa Ogano gần Tokyo vẫn để lộ phần nửa trên cơ thể của các
Kim Cương. Nhưng ở tượng Kim Cương trong ngôi chùa Kanno ở Nishinomiya
Hyogo lại trong trang phục giáp trụ kín mít giống như các tượng Môn thần hay các
vị Thiên Long bát bộ thường thấy ở Trung Hoa.
Điểm chung cho các tượng Kim Cương trên thế giới là kim cương chử luôn được
cầm ở tay phải, nam tính của các bức tượng rất rõ.

mỹ thuật Phật giáo Việt Nam cũng không nằm ngoài đường hướng đó. Không nói
về những khiếm khuyết, bỏ qua những nhược điểm, ngại so sánh đối chiếu, cách
làm này tất sẽ dẫn đến những mảng trống trong nhận thức bức tranh toàn thể mỹ
thuật Phật giáo Việt Nam rất dễ đi đến những ngộ nhận đáng tiếc.
Phật giáo Việt Nam buổi đầu được truyền bá từ các vị sư ấn Độ và Nam á. Nhưng
kể từ thế kỷ 3 về sau thì các trào lưu tư tưởng, phong cách nghệ thuật Phật giáo có
nguồn gốc Trung Hoa ngày càng chiếm ưu thế. Việc ảnh hưởng trong nghệ thuật
Phật giáo Trung Hoa ở Việt Nam cũng là điều dễ hiểu. Nhưng điều mà người viết
thắc mắc là tại sao tượng Kim Cương - đúng theo chuẩn mực, có ở Trung Quốc,
Nhật Bản lại không được thấy ở Việt Nam. Mật tông là tông phái phát triển ở Tây
Tạng. Tông phái này trên các bức thang ka thường xuất hiện hình ảnh Kim Cương.
Vậy tại sao Phật giáo Việt Nam vốn có ảnh hưởng với Mật tông rất sâu đậm lại
không thấy có tượng Kim Cương theo phong cách ấn Tạng.
Đặc điểm nhận thấy của tất cả các tượng Kim Cương ở các chùa Việt còn thấy đến
nay như tượng Kim Cương ở chùa Mía, chùa Tây Phương là không một vị nào
cầm kim cương chử mà cầm các binh khí khác như gươm, chùy, việt phủ
Tôi còn nhớ một người bạn tốt nghiệp khoa Lý luận & phê bình mỹ thuật về tranh
thang-ka Tây Tạng. Một hướng nghiên cứu thật mới lạ. Vậy nhưng luận văn cũng
không được mấy người quan tâm. Đã mười mấy năm nay ở trường Mỹ thuật Việt
Nam không thấy ai trở lại vấn đề của mỹ thuật Tây Tạng. Hướng nghiên cứu về
những cái mà chúng ta không có cũng sẽ phát hiện nhiều điều thú vị về những điều
mà chúng ta đang có. Chẳng hạn tượng Phật Di Lặc ở Việt Nam là hình ảnh một
ông già béo tốt bụng phệ. Hình tướng này xuất phát từ Trung Hoa, từ nguyên mẫu
Bố Đại hòa thượng (tk 10). Nhưng ở Trung Quốc còn có nhiều hình tướng khác
Phật Di lặc không chỉ là một ông già béo tốt, hỉ hả, sung mãn; chẳng hạn như đại
tượng Phật Di Lặc ở núi Lạc Sơn, Tứ Xuyên - Trung Quốc trông còn có vẻ hơi
nghiêm ! Ai dám nói là cười như Di Lặc nào.
Vậy trở lại với tượng “Kim Cương” trong các ngôi chùa Việt đúng ra nên gọi là
tượng gì? Cụ thể như tượng Kim Cương ở chùa Tây Phương được tạc theo hình
mẫu nào? Có hay không nguồn ảnh hưởng đến từ Trung Hoa? Những nguyên nhân