CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Tăng trưởng bền vững và ổn định lạm phát ở mức thấp luôn là những mục
tiêu của điều tiết vĩ mô ở tất cả các nướcLạm phát ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn
định của môi trường kinh tế vĩ mô, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế, lao động,
việc làm, tiết kiệm cũng như đầu tư và phân phối lại thu nhập quốc dân trong nền
kinh tế. Vì vậy mà ảnh hưởng của lạm phát có sức bao trùm rất lớn, không chỉ đơn
thuần là sự mất giá đồng tiền hay vấn đề tăng lên của mức giá chung mà sâu xa
hơn nó còn là tiền đề cho bài toán tăng trưởng và phát triển bền vững của nền kinh
tế. Các nhà hoạch định chính sách phải cân nhắc các giải pháp kinh tế vĩ mô để
kiềm chế lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Đặc biệt trong bối
cảnh Việt Nam đang trong quá trình hội nhập và phát triển kinh tế hiện nay vấn đề
này càng trở nên cần thiết. Không có gì đáng ngạc nhiên khi câu hỏi về sự tồn tại
và bản chất của mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng đã được các nhà kinh tế
và hoạch định chính sách đặc biệt quan tâm và trở thành trung tâm của nhiều cuộc
tranh luận về chính sách. Mặc dù câu trả lời về mối quan hệ chính xác giữa hai
biến số này vẫn còn tiếp tục được tranh luận, song nhiều kết luận chung đã được
đưa ra. Phần lớn các nhà kinh tế đều tin rằng ổn định lạm phát ở mức thấp là môi
trường kinh tế vĩ mô thuận lợi để khuyến khích tiết kiệm, mở rộng đầu tư và thúc
đẩy tăng trưởng kinh tế. Cả lạm phát quá cao và lạm phát quá thấp đều có ảnh
hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế. Điều quan trọng là cần phải ổn định lạm
phát ở mức được coi là có lợi cho tăng trưởng kinh tế dài hạn. Trên cơ sở khung
khổ lý thuyết, kinh nghiệm quốc tế và diễn biến lạm phát và tăng trưởng kinh tế
của Việt nam sau đổi mới, nhiều học giả cho rằng mức lạm phát tối ưu đối với
Việt nam có thể nằm trong khoảng 5-7% năm. Tuy nhiên, đó mới chỉ là ước tính
sơ bộ. Để đưa ra một kết quả đáng tin cậy, cần có một công trình nghiên cứu được
đầu tư thoả đáng.
Vì vậy, tôi quyết định chọn đề tài: “Lạm phát ở Việt Nam:Áp lực đối với
tăng trưởng và các giải pháp kiềm chế” để làm chuyên đề tốt nghiệp.
2. Mục đích nghiên cứu
nhiều của các thầy cô giáo trong khoa Kinh Tế Học và Cơ quan thực tập:” Trung
tâm nghiên cứu kinh tế và chính sách – Đại học Kinh Tế - Đại học Quốc Gia Hà
Nội. Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới toàn thể các cá nhân và tổ chức
trên, đồng cảm ơn PGS.TS Nguyễn Văn Công đã nhiệt tình hướng dẫn, chỉ bảo và
hỗ trợ tôi trong quá trình hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
CHƯƠNG 1: Những vấn đề lý luận về tác động của lạm phát đến tăng
trưởng kinh tế và chính sách kiềm chế lạm phát
NGUYỄN THỊ HỒNG PHƯỢNG – CQ483775 LỚP:KINH TẾ HỌC
2
CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP
I. Lạm phát
1. Khái niệm và đo lường
1.1 Khái niệm:
Theo định nghĩa của Milton Friedman: “Lạm phát là hiện tượng giá cả tăng
nhanh chóng và liên tục trong một thời gian dài”. Định nghĩa này cũng được các
nhà kinh tế học theo trường phái Keynes ủng hộ ( Phan Thị Hồng Hải, 2005).
Theo quan điểm này, lạm phát không chỉ được nhìn nhận ở mặt biểu hiện
của nó là sự tăng lên của mức giá chung, mà còn biểu hiện rõ yếu tố quyết định
bản chất và tính đặc thù của lạm phát cũng như ảnh hưởng của nó đến nền kinh tế
là tính chất nhanh, liên tục trong thời gian dài.
Một định nghĩa nữa chung nhất về lạm phát do các nhà kinh tế học hiện đại
đưa ra và nó được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực nghiên cứu thị trường: “Lạm
phát là sự tăng lên của mức giá trung bình theo thời gian”.
1.2Phương pháp tính lạm phát
Vì lạm phát là sự tăng lên của mức giá chung nên để đo lường mức độ lạm
phát, người ta căn cứ vào mức độ tăng của mức giá chung.
1.2.1 Phương pháp xác định dựa trên chỉ số giá
Để đánh giá mức giá chung của toàn bộ hàng hóa và dịch vụ trong xã hội, người ta
xây dựng hai chỉ số giá sau:
1d
n
1j
j
=
∑
=
)
b. Chỉ số giá sản xuất (PPI- Producer Price Index)
Chỉ số giá sản xuất đo lường mức giá cả đầu vào.
Chỉ số giá sản xuất được xác định theo phương pháp gần tương tự như chỉ
số giá tiêu dùng:
∑
=
=
n
1j
jpjp
dxiI
Trong đó:
I
p
: chỉ số giá sản xuất PPI
i
pj
: Chỉ số giá cả của hàng hóa hoặc dịch vụ đầu vào thứ j (
1d
n
1j
1.2.2 Phương pháp xác định dựa trên chỉ số giảm phát tổng sản phẩm
quốc nội
Chỉ số này đo lường mức giá bình quân của toàn bộ các loại hàng hóa và
dịch vụ tạo nên tổng sản phẩm quốc nội. Nó được xác định theo công thức sau:
Chỉ số giảm phát:
GDP=GDP
dn
/GDP
tt
x 100
NGUYỄN THỊ HỒNG PHƯỢNG – CQ483775 LỚP:KINH TẾ HỌC
4
CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP
Trong đó:
GDP danh nghĩa ( GDP
dn
) đo lường sản lượng theo giá hiện hành
GDP thực tế (GDP
tt
) đo lường sản lượng năm hiện tại theo giá năm được
chọn làm năm gốc.
Tỷ lệ lạm phát sau đó được tính trên cơ sở các chỉ số giảm phát GDP
tương tự như khi tính theo các chỉ số CPI, PPI trên.
2. Phân loại lạm phát
Căn cứ vào mức lạm phát người ta phân lạm phát ra làm ba loại chính:
2.1 Lạm phát vừa phải
Tỷ lệ lạm phát dưới 10%. Đây là loại lạm phát phổ biến và tồn tại gần như
thường xuyên trong hầu hết các nền kinh tế.
Lạm phát vừa phải xảy ra khi tốc độ tăng giá ở mức một con số. Trong thời
kỳ này nền kinh tế hoạt động bình thường, đời sống của người lao động ổn định.
lương. Ảnh hưởng của việc tăng lương ( cũng như ảnh hưởng của những cú sốc
cung tiêu cực) làm đường tổng cung AS1 dịch chuyển sang AS2.
Đồ thị 1: Lạm phát chi phí đẩy
Nền kinh tế sẽ chuyển từ điểm 1 đến điểm 1’- giao điểm của đường tổng
cung mới AS2 với đường tổng cầu AD1. Sản lượng đã giảm xuống dưới mức sản
lượng tự nhiên Y’ (Y’ < Yn) và tỉ lệ thất nghiệp cao hơn tỉ lệ thất nghiệp tự nhiên
đồng thời mức giá cả tăng lên đến P1’.
Vì mục đích muốn duy trì một mức công ăn việc làm cao hơn hiện tại,
chính phủ sẽ thực hiện các chính sách điều chỉnh linh hoạt nhằm tác động lên tổng
cầu, làm tăng tổng cầu, lúc này đường tổng cầu AD1 dịch chuyển ra AD2, nền
NGUYỄN THỊ HỒNG PHƯỢNG – CQ483775 LỚP:KINH TẾ HỌC
6
P3
P2
P1’
P1
Tổng mức giá
AS3
AS2
AS1
AD3
AD2
AD1
Tổng sản lượng
3
2
1
Yn
P2
P1
AS3
AS2
AS1
AD3
AD2
AD1
2’
1’
2
3
1
Y
o
Y
1
Tổng sản lượng
CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP
quá mức sản lượng tiềm năng. Tuy nhiên điểm cân bằng này tồn tại không lâu. Do
tỷ lệ thất nghiệp lúc này hơn mức tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên( nền kinh tế đạt mức
tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên tại mức sản lượng tiềm năng) nên áo lực tăng lương xuất
hiện, làm cho chi phí sản xuất tăng lên, đường tổng cung AS1 bắt đầu dịch chuyển
sang trái cho tới AS2 thì dừng lại, khi đó mức sản lượng quay về mức sản lượng
tiềm năng, giá cả tăng lên tới P2. Nếu tổng cầu tiếp tục tăng, điểm cân bằng mới
của nền kinh tế lại được chuyển đến B khi tổng cầu dịch chuyển từ AD2 tới AD3,
mức giá cả và sản lượng thực tế tăng lên, vượt quá mức sản lượng tiềm năng. Quá
trình điều chỉnh lương được lặp lại đẩy AS2 tới AS3, mức giá tiếp tục bị đẩy lên
cao (P3) khi tổng cầu tiếp tục tăng nhưng sản lượng thực tế vẫn cố định ở mức sản
lượng tiềm năng về mặt dài hạn.
gánh chịu.
Việc đưa ra các giải pháp chống lạm phát thường xuất phát từ sự phân tích
đúng đắn nguyên nhân gây nên lạm phát. Lạm phát xuất hiện khi mất cân đối giữa
tổng cung và tổng cầu hàng hóa cũng như mất cân đối giữa cung và cầu tiền tệ.
Nguyên nhân của lạm phát bao gồm nhiều yếu tố thể hiện qua các hình thức như
lạm phát cầu kéo, lạm phát chi phí đẩy, lạm phát do mất cân đối cơ cấu kinh tế,
lạm phát do tình trạng thiếu ổn định về kinh tế, chính trị, xã hội… Để giải quyết
những nguyên nhân này, chính phủ các nước sử dụng hệ thống các giải pháp nhằm
làm giảm sự gia tăng của tổng cầu hoặc khắc phục các nguyên nhân làm gia tăng
chi phí.
4.1 Nhóm giải pháp tác động vào tổng cầu
Trước hết là thực hiện một chính sách tiền tệ thắt chặt do nguyên nhân cơ
bản của lạm phát cầu kéo là sự gia tăng của khối lượng tiền cung ứng. Sự hạn chế
cung ứng tiền sẽ có hiệu quả ngay đến sự giảm sút của nhu cầu có khả năng thanh
toán của xã hội. Một chính sách tiền tệ thắt chặt được bắt đầu bằng việc kiểm soát
và hạn chế cung ứng tiền cơ sở (MB), từ đó hạn chế khả năng mở rộng tín dụng
của hệ thống Ngân hàng thương mại. Lãi suất tăng lên sẽ làm hạn chế nhu cầu tiêu
dùng và đầu tư, làm giảm áp lực đối với hàng hóa và dịch vụ cung ứng. Cùng với
việc thực thi chính sách tiền tệ thắt chặt là sự kiểm soát gắt gao chất lượng tín
dụng nhằm hạn chế khối lượng tín dụng, đồng thời đảm bảo nguồn tiền cung ứng
được sử dụng một cách hiệu quả.
Thứ hai, việc kiểm soát chi tiêu của ngân sách nhà nước từ trung ương đến
địa phương nhằm đảm bảo tiết kiệm và hiệu quả trong chi tiêu ngân sách: rà soát
lại cơ cấu chi tiêu, cắt giảm các khoản đầu tư không có tính khả thi và các khoản
chi phúc lợi vượt quá khả năng của nền kinh tế, cải tiến lại bộ máy quản lý nhà
nước vốn cồng kềnh, không hiệu quả, gây lãng phí ngân sách. Khai thác các nguồn
thu, đặc biệt là thu thuế nhằm giảm mức bội chi, cổ phần hóa các doanh nghiệp
nhà nước… Và cuối cùng là hạn chế phát hành tiền đủ bù đắp thiếu hụt ngân sách.
NGUYỄN THỊ HỒNG PHƯỢNG – CQ483775 LỚP:KINH TẾ HỌC
9
Nguyễn Văn Tiến).Chính sách kiểm soát giá cả phải được tiến hành đồng thời với
cơ chế tiền lương nhằm hạn chế sự biến động của tiền lương thực tế, tránh rơi vào
vòng xoáy: lạm phát lương- giá- tiền.
Và tiếp theo là các giải pháp tác động vào chi phí ngoài lương nhằm sử
dụng tiết kiệm và hiệu quả như: xây dựng định mức tiêu hao nguyên liệu và kỷ
NGUYỄN THỊ HỒNG PHƯỢNG – CQ483775 LỚP:KINH TẾ HỌC
10
CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP
luật lao động nhằm tôn trọng định mức đó, hợp lý hóa nguồn khai thác, vận
chuyển và sử dụng nguyên liệu; hạn chế tối đa các chi phí trung gian làm tăng giá
nguyên liệu. Trong trường hợp sử dụng nguyên liệu nhập ngoại, cần quan tâm tới
những ảnh hưởng bên ngoài đến giá xuất khẩu và có xu hướng tìm nguyên liệu
thay thế nếu giá tăng quá cao, sự giúp sức của chính sách tỷ giá cũng như thuế
nhập khẩu đóng một vai trò quan trọng trong việc giảm giá nội địa nguyên liệu
nhập. Ngoài ra, các chi phí dây chuyền công nghệ bất hợp lý cũng phải được xem
xét và giảm thiểu tối đa.
Bên cạnh đó là các giải pháp tình thế và tác động tức thời đến cân đối tiền
hàng như nhập khẩu hàng hóa, nhất là các hàng hóa đang khan hiếm, góp phần làm
giảm áp lực đối với giá cả. Tuy nhiên giải pháp này chứa đựng những nguy cơ
tiềm tàng: làm cạn kiệt nguồn dự trữ quốc tế, tạo thói quen dùng hàng ngoại và đặc
biệt làm giảm sức sản xuất trong nước.
Tăng khả năng sản xuất trong nước được coi là giải pháp chiến lược cơ bản
nhất, tạo cơ sở ổn định tiền tệ một cách vững chắc. Thực chất đây là giải pháp
nhằm tăng mức sản lượng tiềm năng của xã hội. Đây là chiến lược dài hạn tập
trung vào việc khai thác triệt để năng lực sản xuất của xã hội, nâng cao trình độ
của lực lượng lao động, đổi mới thiết bị hiện đại hóa dây chuyền sản xuất và quan
trọng nhất là đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, khuyến khích cạnh tranh và hiệu quả.
II. Tăng trưởng
1. Khái niệm và đo lường
I.1 Khái niệm
theo thời gian ( tỷ lệ lạm phát).
Thước đo trên có thể gây nhầm lẫn nếu như dân số tăng rất nhanh trong khi
GDP thực tế lại tăng trưởng chậm. Một định nghĩa khác có thể thích hợp hơn về
tăng trưởng kinh tế tính theo mức sản lượng bình quân đầu người được tính bằng
tổng sản lượng hàng hóa và dịch vụ được tạo ra trong năm chia cho dân số. Chính
vì vậy chỉ tiêu ý nghĩa hơn về tăng trưởng kinh tế được tính bằng phần trăm thay
đổi của GDP thực tế bình quân đầu người của thời kỳ nghiên cứu so với thời kỳ
trước- thông thường tính cho một năm.
g
t
pc
= (y
t
- y
t-1
)/y
t-1
x 100%
Trong đó: g
t
pc
là tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người thời kỳ t
y là GDP thực tế bình quân đầu người của thời kỳ t.
Có thể nói, tăng trưởng kinh tế phản ánh sự thay đổi về sức sản xuất của nền
kinh tế. Càng ngày thì tăng trưởng kinh tế càng được gắn với yêu cầu tính bền
vững hay yêu cầu việc đảm bảo chất lượng tăng trưởng ngày càng cao. Tức là tăng
trưởng không những phải nhanh mà phải đảm bảo liên tục, quy mô hiệu quả và tốc
độ tăng thu nhập bình quân đầu người cao. Hơn thế nữa quá trình ấy phải được tạo
nên bởi nhân tố đóng vai trò quyết định là khoa học công nghệ và vốn nhân lực
trong điều kiện một cơ cấu kinh tế hợp lý.
thức tổ chức kinh doanh mới; và đầu tư vào tư bản con người thông qua đào tạo
hay tích lũy kinh nghiệm từ thực tiễn công tác.
III. Tác động lạm phát đến tăng trưởng kinh tế
Giữa tăng trưởng kinh tế và lạm phát thường có mối quan hệ nhất định. Tuy
nhiên mức độ gắn kết như thế nào vẫn là vấn đề tranh cãi.
Các nhà kinh tế theo trường phái cơ cấu lập luận cho rằng lạm phát và tăng
trưởng có mối quan hệ tỉ lệ thuận, nếu có tăng trưởng kinh tế tất có lạm phát. Với
lý luận này, ở một số nước đang phát triển, lạm phát được coi là yếu tố tích cực để
đảy mạnh tăng trưởng kinh tế. Bởi lẽ lạm phát sẽ làm tăng tiết kiệm và đầu tư do
chuyển thu nhập từ những người làm công ăn lương sang các chủ doanh nghiệp.
Và nếu giá tăng nhanh sẽ có xu hướng làm tăng khoản tiết kiệm từ lợi nhuận cao
hơn tăng khoản tiết kiệm từ lương. Mức đầu tư và tiết kiệm thực tế sẽ tăng lên, kết
quả là đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế. Lạm phát cũng có thể làm phân phối lại thu
nhập từ khu vực tư nhân sang khu vực nhà nước, thậm chí nếu dự báo và điều
chỉnh một cách hoàn toàn được lạm phát thì lạm phát giống tăng thuế đối với khu
vực tư nhân để tăng thu nhập cho khu vực nhà nước, và tăng nguồn cho đầu tư
NGUYỄN THỊ HỒNG PHƯỢNG – CQ483775 LỚP:KINH TẾ HỌC
13
CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP
thực tế. Kết quả là làm tăng tổng đầu tư và cuối cùng là tăng trưởng kinh tế được
tăng lên.
Tuy nhiên, lập luận trên không tránh bị phản đối. Một số nhà kinh tế cho
rằng lạm phát làm mức lãi suất thực tế giảm, tạo ra mất cân bằng ở thị trường vốn.
Điều này làm cho cung nguồn vốn đầu tư giảm, và kết quả là đầu tư tư nhân bị hạn
chế do cung nguồn vay bị giới hạn, nguồn lực từ khu vực tư nhân chuyển sang khu
vực nhà nước, từ đó đầu tư nhà nước có thể đẩy đầu tư tư nhân ra ngoài. Do đó,
lạm phát đưa đến giảm lãi suất thực dương và mất cân bằng thị trường vốn, kết
quả là đầu tư và tăng trưởng kinh tế giảm. Nếu lạm phát cao và luôn luôn biến đổi
thì đầu tư của khu vực ngoài quốc doanh sẽ dồn sang đầu tư thu lợi nhuận nhanh
và giảm đầu tư dài hạn, do đó chất lượng đầu tư bị giảm sút. Hơn nữa lạm phát cao
1958-68 đã khẳng định tỷ lệ lạm phát và tăng trưởng kinh tế có mối quan hệ
dương ở những mức lạm phát thấp. Khi lạm phát vượt quá 10% tăng trưởng kinh
tế giảm. Ông kết luận rằng mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế có
thể được biểu diễn bằng hình chữ U ngược và đưa ra một tỉ lệ lạm phát "tối ưu" là
dưới 10%.
Fischer (1993) đã nghiên cứu vấn đề này với kết luận, khi lạm phát tăng ở
mức độ thấp mối quan hệ này có thể không tồn tại , hoặc thậm trí mang tính đồng
biến, và lạm phát ở mức cao mối quan hệ này là nghịch biến
Năm 1996, Sarel kiểm định về sự tồn tại của một ngưỡng mang tính cơ cấu
về mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng. Ông đã phát hiện những bằng chứng
thực nghiệm về mức ngưỡng của tỷ lệ lạm phát là 8% năm. Dưới tỷ lệ đó, lạm
phát ảnh hưởng không đáng kể đến tăng trưởng, hoặc có thể ảnh hưởng dương nhẹ
đến tăng trưởng. Với tỷ lệ lạm phát cao hơn 8%, ảnh hưởng này là ngược chiều và
quan trọng. Theo ông, nếu bỏ qua thực tế quan trọng này chắc chắn chúng ta sẽ
đưa ra những kết luận lệch lạc về ảnh hưởng của lạm phát đến tăng trưởng kinh tế.
Một số các nhà Nghiên cứu sau này như Shan và Senhadji(2001), ngưỡng
lạm phát cho các nước đang phát triển là 7- 11%, các nước công nghiệp khoảng
1-3%. Các tác giả đã sử dụng các kỹ thuật phân tích hiện đại nhất để kiểm định
mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng. Công trình của các ông bao quát số liệu
của 140 nước (trong đó có cả các nước đang phát triển và các nước đã công nghiệp
hoá) trong giai đoạn 1960-98. Một lần nữa kết quả cho thấy có tồn tại một mức
ngưỡng (threshold) mà dưới đó lạm phát và tăng trưởng có mối tương quan dương
và trên đó lạm phát gây ra ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng. Một phát hiện rất
thú vị của các tác giả là mức ngưỡng đó khác nhau giữa các khối nước.
NGUYỄN THỊ HỒNG PHƯỢNG – CQ483775 LỚP:KINH TẾ HỌC
15
CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP
Gần đây nhất là nghiên cứu của tác giả Khan( 2005) đã tập trung nghiên cứu
xác định mức lạm phát tối ưu . Kết quả Khan đã tìm ra mức lạm phát tối ưu đối
với các nước vùng trung đông và trung Á là khoảng 3.2%.Và một số các nhà
Copyright: Tài liệu đại học ©