VAN HOA - NGHE THUAT
Khao
cufu!
BlfliC eilKNG
HIEN Ml HOA VAN HOC
GHJIQUJJG NGJI
QUA MOT
SO
TRUYEN
NGAN
NAM
Bfi
DAU THE KY XX
T
rong bai "Tua" md dau cho cud'n
truyen Thdy Lazaro Phien
(1887),
tac
gia Nguyen Trgng Quan viet: "Dd
bie't rang: xUa nay ddn ta chang thie'u chi tho,
vdn,
phu, truyen ndi ve nhdng ddng anh hung
hdo kiet, nhdng tay tdi cao tri cd rdi dd; md
nhiing ddng
dy
thudc ve ddi xUa chd ddi nay
chang cdn nda. Bdi dd tdi mdi gidm bdy ddt mgt
truyen ddi ndy
Id
sU thudng cd trudc mat ta
ludn,

ciia
con ngffdi Viet Nam trong
budi dau khi nd du nhap vao viing da't nay. Cay
tff tffdng Nho hgc bam rl bao ddi trong tam
* ThS.
LE
DiJc
DONG
THPT Chuyen Nguyen Thi Minh Khai - Sdc Trdng
thffc con ngffdi Nam Bd ciing lay chuyen theo
tffng cdn ldc Tay hgc.
The hien rd nha't
ciia
qua trinh hien dai hoa
van hgc
la
sfflya
chgn
detai,
chii
de
nhy
la mdt
dieu kien can cd. Luc bay gid, nhttng tac pham
van hpc dang thjnh hanb deu la nhttng truyen
Tau, "it thdy cd truyen ndo ndi viec xU minh.
Nay tdi ngu y soqn mdt bdn ndi viec xd minh,
dung tie'ng tdm thudng cho mgi ngUdi de hieu
ddng ( ). Truyen ndy tuy la dd
huye't,

phii
nhu cudc sd'ng dien ra hang ngay. NgUdi
Trang 26
Thong tin Khoa hgc va Cong nghe tinh Soc Trang
VAN HOA - NGHE THUAT
dpc dudng nhu tffng chffng kie'n, dudng nbu
tha'y dypc tam ty, suy nghT, tinh cam
ciia
minh
gdi gam vao trong tffng cau chuyen, tffng ldi
thoai
ciia nhan
vat.
Dd la nhffng cau chuyen rat ddi thffdng
ciia
nhan tinh the thai, rat gan giii ma ngUdi dpc
tffng tha'y xay ra xung quanh.
Khi lan sdng Au boa tran sang nUdc ta ndi
chung, vung da't Nam Bd ndi rieng da tao ra sU
phan hoa giai cap manh me. Nen kinh te hang
hoa budi sd khai, sU thdng thUdng budn ban da
tao ra mdt ldp nha giau mdi. Vi mdi ndi len nen
hp thudng tu dac, cd ve hdn ngUdi. Hp hpc ddi
nhieu
thff,
trong dd cd sU hpc ddi lam sang
nham khoe khoang ve "phong
luu"
ciia
ke nha

nen dn khdng ddng". Theo
"y
td md suy"
thi ngudi day td hieu la chu nhd sap che't den
ndi nen da lam nhttng viec cUdi ra nUdc mat
nhu tren. Cau chuyen cd y nghTa phe phan
nhttng ke trUdng gia hpc lam sang, bat chUdc
mpt each kech cdm, mang tieng che cUdi cua
thien ha.
Tmyen Thdi su tieu thuyet (Huynh Minh
Phung
-1911)
de cap den mdt de tai khae. Dd
la coi trpng con ngUdi cd chi, lam an thffc thdi,
thie't thyc va bie't lam rang danh gia dinh, giup
ich cho ddi, cho nffdc. Cau chuyen ke ve mdt
gia dinh, nhan ngay hpp mat, sau anh em mdi
ngUdi dUa ra cai chi hUdng sd'ng, lam an
ciia
minh. Mdi ngUdi deu ed nhffng y hUdng rieng
va anh Ca da cha'm cho ngUdi em thff nam la
nhfft
''Thdng
Ndm rd thdng thdi vu; ldm trai
nhu vdy nen phong, hgc hdnh
Id sU
nd nang ai
chdng md nhdng ngUdi lich sU, (trdi viec).
Chdm gdp: thang ndm
bUc

ddng tim de'n vdi thay VD giai
bay uan khiic. TrUdc ngay cUdi, mdt lan nffa ed
Le Thj tim de'n thay va hp ban each trdn nha
len Sai Gdn ta tiic. Bat chap mpi sU ngan can
Thong
tin
Khoa hoc va Cong nghe tinh Soc Trang
Tr-ang
27
VAN HOA - NGHE THUAT
ciia
dng HUdng Ca, hp nen vd nen chdng va
thay VD vi khdng chiu
dUde
sff
hat
hui
ciia
dng
Hffdng Ca, da ddi len Sai Gdn day hgc.
Nhttng tffdng ddi lffa se hanh phiic ben
nhau nhUng tff khi len chdn phdn hoa dd hdi,
thay VD theo ban xa'u ni re, sa vao chdn an
chdi, bd mac cffa nha, vd con va bi ten ban lam
phan. Thay bi mdt a giang hd lffa gat; vd thay
vi dau budn ma quyen sinh. Thay VD bd'i ban,
phat dien va che't tham
Cau chuyen de cao dao dffc gia dinh, gia
dinh la nen tang
ciia

kho, bie't nhuc
bie't
gidn.
Met gid lgi quyen
cho minh, biet binh vUc lgi quyen cho ngUdi,
bie't thuong ke ldm nqn, bie't khuyen ngUdi cd
qud,
thd'y gidu
phi nghia chdng mdng, thdy sang
bdt nhdn chdng ham, phdi thi ldm, trdi thi thdi,
chdng khinh ngUdi ngheo, chdng hie'p ngUdi
ye'u".
Mat khae, tac gia phe phan nhttng ke cd tU
tffdng hgc de Iam dng nay dng ng, chi bie't cai
ldi
ciia
rieng minh ma khdng mang de'n van
nffdc (nhieu khi tdi hoi ddi thdy thdng ngdn, ky
luc rang: "Sao quy thdy (!) cU lap hdi dn hodi
md khdng chiu lap hdi hgc?". Hg ddp rang:
"Ldn rdi (!) vd ldm viec cd tien rdi (!) cdn chi
phdi
hgc
nda!").
Nam trong mang de tai dd, tmyen ngan Do
hen mqt (Thuc Anh - 1931) da phe phan manh
me nhffng ke mat gd'c, nhud'm mui kim tien ma
quen mat bdn pban dd'i vdi que hffdng, da't nffdc.
Hai ngffdi ban dang ngdi ngam canh ben
rach Thj Nghe, mdt ngffdi

hgc hdnh mudi mdy ndm trdi,
cue
tri ndo, met
tinh thdn mdi dugc chUc Tu tdi ndy
chd
phdi de
ddng gl. Cd ndo mud'n ldm
vO
tdi, hudng quyen
Trang 28
Thong tin Khoa hoc va Cong nghe tinh Soc Trang
VAN HOA - NGHE THUAT
tudc
ciia
tdi thi it
nda
phdi bu chi cho tdi mdi
Id
cdng
binh
chU( ).
Ddi ndy
Id
ddi kim tien, mdi
mdn gi cung phdi cd tien mdi la xong, anh con
Iggisao?".
Tac gia mUdn ldi thay Trung Ngdn de phe
phan hang ngUdi bie'n chat dd: "Ai ai cung
trdng mong mau thdnh tdi ddng dem cdi hgc
thudt cda dng ve bdi bo cho non sdng to qud'c,

nhUng mang ndi dung mdi,
each
ke mdi.
Truyen Trdi Phdt cdng binh (Trdn Quang
Nghiep- 1929) ke ve mdt vu an mang xay ra
tren mdt chuyen tau lffa tff Nha Trang di Sai
Gdn. Ke thu ac gie't che't mdt ngffdi, cffdp
ciia
rdi nhay xud'ng tau tau thoat. Tren dffdng chay
trdn, ban tha'y
mdt
ngdi nha ben dffdng va dy
tinh vao tim chd
nghi
chan. Nao ngd day la
hang d
ciia
hai vd chdng chuyen nghe cffdp
ciia
gie't ngffdi.
Ten
cffdp bj hai vd chdng gie't che't
va bat ngd hg nhan ra dffa con trai
ciia
minh
phieu dat may nam nay khdng ve Quan niem
"dc gid dc bdo"
ciia
dan gian dUdc nang len d
mpt tam giao hua'n mdi.

rat gan vdi ke't ca'u
ciia
truyen ngan the ky
XX!
Md dau truyen "Oi! Ai
tinh"
la mdt mau tin
tren bao, sau dd tac gia ngypc ddng thdi gian
ke lai. Hoac dang ke, dffng cau chuyen lai va
dUa ra ldi nhan xet, binh pha'm vl nhan vat va
ke tie'p. Ket thiic cac cau chuyen deu d dang
md, lam cho ngUdi dpc phai suy nghT, nghiin
ngam ve nhan vat, ve eau chuyen, ve
the
thai
nhan tinh
Cd sU giang co, dien ra am tbam nhUng
khdng kem phan quye't liet giffa tff tffdng eu va
tff tffdng mdi. Tff tffdng "Cha me ddt ddu ngdi
day",
"do mdc khdng qua khdi
ddu"
hoac "mdn
ddng hd dd'i" d trong truyen "Oi! Ai
tinh"
da
xung kbac nhau kha manh me vdi tff
tUdng
tU
do yeu dUdng (Nhdn vat Le Thi

-
Nguyen DU).
Mdt dilu ciing can
Iffu
y la nhan vat tuy
mang net xffa, dang dap xUa nhttng mang suy
nghT mdi me, thffc thdi (nhdn vdt cu gid: ddu
ddi khdn nhieu do, ddi mat sdng nhU sao, mui
cao tai ldn, trdn hoi nhdn md hai md cdn trdn,
rau bqc phdt pho ddi tdi run, tay chd'ng gdy tre,
chon di ddi dep quai, tdc do sdu
mUOi
md sUc
cdn mgnh).
Ben canh dd, nghe thuat dttng canh that
ha'p dan, ldi cud'n va nen canb cd tac dung hd
trd cho tinh
each
nhan vat (cdnh trong truyen
Trdi Phgt cdng
binh:
cdnh tdu
Ida
chgy trong
rdng ban dem vang ldng, cdnh
mUa
to gid ldn,
sdm chdp noi len
nhubdo
trudc mdt dieu bdt an

nhan
dan deu dffdc bao tdn nhff ldng yeu que hffdng,
da't nffdc; nbU dd'i nhan xff the dung dan, cd
thuy cd chung, trgng nghTa khinh tai, bao dung,
dd Iffdng Nhffng gi khdng dung nap dffdc deu
bj len an, dao thai nhff ldi sd'ng vi tien, thieu
nhan nghTa, thieu trach nhiem vdi dan tdc, vdi
cdng ddng ,
.
Do van hgc Nam Bd trong giai doan nay di
sat cudc sd'ng ddi thffdng nen hinh thanh mdt
cdng chiing van bgc binh dan rdng rai, deu
khap va da tac ddng trd lai mdt each tich
eye
cudc sd'ng
liic
bay gid nen nhieu tac pha'm lan
lypt
xua't hien de dap ffng nhu cau thffdng thffc,
giai tri cua mgi tang ldp ddc
gia
•
i":
;!•^l
iiiMi
Tdi lieu tham khdo:
- NhUng budc ddu cua bdo chi, truyen ngan
vd
tho
mdi 1865-1932 - Bui