Nhà nớc & pháp luật nớc ngoài
70

Tạp chí luật học số 2/2004 PGS.TS. Thái Vĩnh Thắng *
1. Khỏi quỏt v s hỡnh thnh v
phỏt trin
õy c coi l h thng phỏp lut ln
nht trờn th gii. H thng phỏp lut ny
tn ti cỏc nc lc a chõu u nh
Phỏp, Italia, Tõy Ban Nha, B o Nha,
c, o, B, Luxemburg, H Lan, Thy S,
phn ln cỏc nc chõu Phi, hu ht cỏc
nc chõu M la tinh, cỏc nc phng
ụng k c Nht Bn.
Quỏ trỡnh hỡnh thnh v phỏt trin ca
h thng phỏp lut chõu u lc a cú th
chia thnh 3 giai on.
(1)

1. Giai on phỏp lut tp quỏn (le
droit coutumier) t khi hỡnh thnh n th
k XIII.
2. Giai on phỏp lut thnh vn (le

cỏc nc chõu u lc a. Cỏc nh t
tng lỳc ny mun bo tn nhng giỏ tr
ớch thc ca lut La Mó vi nhng ý
tng phỏt trin, chn hng. Bt u t th
k XII, cỏc trng i hc tng hp cỏc
nc phng Tõy ra i. Quan im phỏp
lut ca cỏc giỏo s i hc lỳc ny l lut
phỏp phi l cụng c, l mụ hỡnh t chc
xó hi. Theo h lut phỏp cng nh o
c phi hng con ngi ti cỏi cn phi
lm, ch khụng phi l cỏi ang xy ra
trong thc tin (Sollen). Cỏc lut gia, cỏc
* Ging viờn chớnh Khoa hnh chớnh - nh nc
Trng i hc lut H Ni Nhà nớc & pháp luật nớc ngoài
Tạp chí luật học số 2/2004

71

nh t tng lỳc ny mun cỏc quan h xó
hi phi c xõy dng bng cỏc quy nh
ca phỏp lut chm dt tỡnh trng hn
mang trong xó hi.
Khỏc vi h thng phỏp lut Anglo-
saxon trong giai on ny h thng phỏp
lut chõu u lc a khụng phi l kt qu
ca s tp trung quyn lc ca nh vua m
nú l kt qu ca nhng truyn thng vn

tng phỏp lut ca nhõn loi. Trc ht
phi k n bn Tuyờn ngụn nhõn quyn v
cụng dõn quyn nm 1789 ca Phỏp.
Nhng quy nh c bn ca bn tuyờn
ngụn ni ting ny ó tr thnh nhng
nguyờn tc c bn ca cỏc bn hin phỏp
ca cỏc quc gia lc a chõu u. ú l
cỏc quy nh sau õy:
1. Ngi ta sinh ra t do v bỡnh ng
v quyn li v phi luụn luụn c t do
v bỡnh ng v quyn li.
2. Mc ớch ca tt c cỏc t chc
chớnh tr l bo v cỏc quyn t nhiờn v
bt kh xõm phm ca con ngi. ú l
cỏc quyn t do, s hu, an ton v chng
li ỏp bc.
3. Nguyờn tc tt c ch quyn nh
nc thuc v dõn tc. Khụng mt t chc
hay cỏ nhõn no c vi phm ch quyn
ca dõn tc.
4. T do l kh nng c lm tt c
nhng gỡ khụng hi n ngi khỏc. Vic
thc hin quyn t nhiờn ca con ngi
c gii hn bi nhng quy nh nhm
m bo cho mi thnh viờn khỏc trong xó
hi cng c thc hin quyn ú. Nhng
gii hn ny ch cú th c xỏc nh bi
vn bn lut.
5. Ch cú lut mi cú th cm oỏn cỏc
hnh vi m nú xỏc nh l cú hi cho xó

điểm của họ, kể cả khi đó là quan điểm tôn
giáo, miễn là sự biểu hiện quan điểm đó
không gây ra sự rối loạn trật tự xã hội mà
pháp luật đã thiết lập.
11. Tự do giao lưu tư tưởng và quan
điểm là một trong những quyền quan trọng
nhất của con người. Công dân có quyền tự
do nói, viết, in ấn, ngoại trừ sự lạm dụng
quyền đó trong những trường hợp mà luật
quy định.
12. Sự đảm bảo các quyền con người
và quyền công dân cần thiết một sức mạnh
nhà nước. Sức mạnh này được thiết lập vì
lợi ích chung của mọi người chứ không
phải vì lợi ích của những người được trao
sức mạnh đó.
13. Để duy trì quyền lực công cộng và
những chi phí hành chính mỗi công dân tuỳ
theo khả năng của mình phải đóng góp một
khoản nhất định cho nhà nước.
14. Tất cả mọi công dân có quyền tự
mình xác lập sự cần thiết về đóng góp công
cộng, về cơ sở xác lập, về xác định định
suất về việc thu và thời hạn.
15. Xã hội có quyền đòi hỏi tất cả các
viên chức nhà nước phải thẩm kế về chi
tiêu hành chính của mình.
16. Mọi xã hội mà trong đó quyền con
người và công dân không được đảm bảo,
không có sự phân chia quyền lực thì không


73

- Bộ luật thương mại 1866;
- Bộ luật hình sự 1871;
- Bộ luật tố tụng hình sự 1877;
- Bộ luật tố tụng dân sự 1877;
- Bộ luật dân sự 1896.
Với các bộ luật nổi tiếng trên đây, hệ
thống pháp luật châu Âu lục địa đã đạt được
những thành tựu lớn, đánh dấu giai đoạn
phát triển rực rỡ của khoa học pháp lí.
Do Pháp có nhiều thuộc địa ở Bắc Phi,
Trung Phi, Tây Phi, Đông Nam Á, Nam Mĩ
nên pháp luật của Pháp đã vượt ra ngoài
lãnh thổ châu Âu vươn tới châu Phi, châu
Á và Nam Mĩ, đặc biệt là cuối thế kỉ XIX,
đầu thế kỉ XX.
Pháp luật của Đức (chủ yếu là Bộ luật
dân sự 1896) do tính khoa học và hợp lí của
nó cũng đã ảnh hưởng đến nhiều quốc gia
ngoài châu Âu. Ngoài một số quốc gia trước
đây là thuộc địa của Đức như Namibia,
Burundi và một phần của Cameroon,
Tanzania ở châu Phi, Tây Samua tại Nam
Thái Bình Dương, pháp luật của Đức còn
ảnh hưởng đến nhiều quốc gia khác như
Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Hy Lạp và
một phần Trung Quốc.
2. Các đặc điểm cơ bản của hệ thống

luật hành chính, luật hình sự, luật ngân
hàng, luật tài chính… Tư pháp bao gồm
các ngành luật điều chỉnh các quan hệ giữa
tư nhân với tư nhân. Tư pháp bao gồm các
ngành luật như luật dân sự, luật hôn nhân
và gia đình, luật thương mại.
Cơ sở để phân chia pháp luật thành
công pháp và tư pháp là phương pháp điều
chỉnh (phương pháp tác động pháp luật lên
các quan hệ xã hội). Phương pháp điều
chỉnh đặc trưng của tư pháp là phương
pháp tự do thỏa thuận ý chí và bình đẳng
giữa các bên tham gia quan hệ pháp luật.
Còn phương pháp điều chỉnh của công
pháp chủ yếu là phương pháp mệnh lệnh. Nhà nớc & pháp luật nớc ngoài
74

Tạp chí luật học số 2/2004

Tuy nhiờn, cng cú quan im cho rng
vic phõn chia phỏp lut thnh cụng phỏp
v t phỏp cú liờn quan ti cỏc cuc u
tranh v quyn lc chớnh tr th k XVII,
bi vỡ vic phõn chia ny c xem l ý
mun ca nhng ngi bo hong mun ỏp
t ch quõn ch trong phỏp lut,
(2)

nhng trớ tu bỏc hc. B lut dõn s c
1896 (BGB) c gi l lut ca cỏc giỏo
s (Professorenrecht) .
d. H thng phỏp lut chõu u lc a
l h thng phỏp lut cú trỡnh h thng
hoỏ, phỏp in hoỏ cao
Ngoi cỏc b lut hỡnh s, b lut t
tng hỡnh s, b lut dõn s, b lut t
tng dõn s, cỏc quc gia lc a chõu u
ó xõy dng nhiu b lut khỏc nh b lut
thng mi, b lut t ai, b lut hnh
chớnh, b lut t tng hnh chớnh, b lut
hng hi, b lut hng khụng, b lut bu
c, b lut t ai, b lut lao ng
. H thng phỏp lut chõu u lc a
khụng coi tin l phỏp lut l mt hỡnh
thc phỏp lut thụng dng
Khỏc vi h thng phỏp lut Anglo-
saxon, h thng phỏp lut chõu u lc a
do chu nh hng sõu sc ca hc thuyt
phõn chia quyn lc nờn khụng tha nhn
vai trũ lp phỏp ca cỏc c quan xột x.
Cỏc lut gia lc a chõu u hu nh cú
quan im tng i thng nht rng lp
phỏp l hot ng ca ngh vin, to ỏn l
c quan ỏp dng lut xột x ch khụng
phi bng hot ng xột x to ra lut. n
l l hỡnh thc phỏp lut khụng c
khuyn khớch phỏt trin v ch ỏp dng mt
cỏch hn ch./.