nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 5/2006 67
TS. Phạm văn Tuyết *
rong xu th ton cu hoỏ, bt kỡ s thay
i no ca nn kinh t th gii cng
u nh hng n nn kinh t ni b
ca mi mt quc gia. Vit Nam ngy nay
ó cú quan h lm n, buụn bỏn vi rt nhiu
quc gia v tng bc ho nhp vo nn
kinh t th gii. Tin trỡnh ny ó em n
cho Nh nc ta nhiu thun li trong vic
phỏt trin kinh t t nc nhng theo ú
cng kộo theo khụng ớt cỏc tr ngi, khú
khn. Hin ti, nn kinh t Vit Nam vn ch
yu l kinh t nụng nghip vi hng hoỏ mi
nhn trong xut khu l cỏc sn phm nụng
nghip, vỡ th s bin ng v giỏ ca cỏc
sn phm ny s nh hng trc tip n
tỡnh hỡnh sn xut, lm cho ngi sn xut
lõm vo tỡnh trng khú khn vỡ thua l do s
rt giỏ. H s khụng dỏm u t cho nm sn
xut tip theo nu khụng nm bt c thụng
tin v giỏ c hoc khụng cú s n nh v giỏ

bao gm hai loi:
1) Hp ng kì hạn: L tha thun, theo
ú bờn bỏn cam kt giao v bờn mua cam kt
nhn hng hoỏ ti mt thi im trong tng
lai theo hp ng. Trong hp ng ny, nu
cỏc bờn khụng cú tho thun gỡ khỏc thỡ
ngi bỏn buc phi giao hng theo hp
T

* Ging viờn chớnh Khoa lut dõn s
Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
68
T¹p chÝ luËt häc sè 5/2006
đồng, bên mua có nghĩa vụ nhận hàng và
thanh toán. Trường hợp các bên có thoả
thuận về việc bên mua có thể thanh toán
bằng tiền và không nhận hàng thì bên mua
phải thanh toán cho bên bán một khoản tiền
bằng mức chênh lệch giữa giá thoả thuận
trong hợp đồng và giá thị trường do sở giao
dịch hàng hoá công bố tại thời điểm hợp
đồng được thực hiện.
Nếu các bên có thoả thuận về việc bên
bán có thể thanh toán bằng tiền và không
giao hàng thì bên bán phải thanh toán cho
bên mua một khoản tiền bằng mức chênh
lệch giữa giá thị trường do sở giao dịch hàng

phải bán hàng hoá đã giao kết trong hợp
đồng. Trường hợp bên giữ quyền chọn bán
quyết định thực hiện hợp đồng thì bên mua
có nghĩa vụ phải mua hàng hoá của bên giữ
quyền chọn bán. Trường hợp bên mua không
mua hàng thì phải thanh toán cho bên giữ
quyền chọn bán một khoản tiền bằng mức
chênh lệch giữa giá thị trường do sở giao
dịch hàng hoá công bố tại thời điểm hợp
đồng được thực hiện và giá thoả thuận trong
hợp đồng. Trường hợp bên giữ quyền chọn
mua hoặc giữ quyền chọn bán quyết định
không thực hiện hợp đồng trong thời hạn
hợp đồng có hiệu lực thì hợp đồng đương
nhiên hết hiệu lực.
Theo nội dung của các điều luật trên thì
hợp đồng mua bán hàng hoá qua sở giao
dịch hàng hoá được quy định trong Luật
thương mại của nước ta giống với hợp đồng
giao sau đã được nhiều quốc gia trên thế giới
quy định. Đây là một loại hợp đồng đã tồn
tại và rất phát triển trong thực tiễn hoạt động
thương mại của nhiều quốc gia trên thế giới
và cũng được ghi nhận và điều chỉnh bằng
pháp luật của các quốc gia đó.
Trên thế giới hiện đã có trên 40 quốc gia
có thị trường giao sau là môi trường giao
dịch cho các bên trong hợp đồng giao sau
với sự quy định chặt chẽ của pháp luật để
điều chỉnh nó.

rớt giá, người mua có cơ hội ép giá và người
sản xuất gánh chịu rủi ro và ngược lại, nếu
hàng hoá tăng giá thì người sản xuất có cơ
hội giữ lại hàng hoá để tăng thêm giá thì rủi
ro lại thuộc về người mua. Trên thế giới, để
tránh tình trạng trên, thương gia và nông dân
đã tìm đến với nhau trước đó để thoả thuận
trước về giá cả. Các thoả thuận đó được gọi
là hợp đồng giao sau. Tuy nhiên, các hợp
đồng này ở giai đoạn khởi thuỷ của nó chỉ
đơn thuần là sự thoả thuận trước về giá cả
cho một loại sản phẩm sẽ hình thành vào
một thời điểm trong tương lai. Vì thế, hợp
đồng này chỉ có tác dụng nhỏ bé là phần nào
định hướng và giữ sự ổn định trong sản xuất,
kinh doanh. Còn nếu giá cả tăng thì người
bán vẫn chịu thiệt, giá cả giảm thì người mua
chịu thiệt. Dần dần, người ta nghĩ đến việc
mua đi, bán lại các hợp đồng đó để kiếm lời
hoặc tránh thua lỗ lớn. Thương nhân không
muốn mua sản phẩm thì có thể bán lại cho
người khác để hưởng một khoản lời nếu giá
cả tiệm cận với thời điểm giao sản phẩm cao
hơn giá cả được thoả thuận trước đó hoặc để
giảm bớt khoản lỗ nếu giá cả ở thời điểm
tiệm cận thấp hơn giá đã thoả thuận. Hoặc
người sản xuất nếu không muốn giao hàng
thì có thể bán lại hợp đồng cho người khác
cũng với một trong hai mục đích nói trên.
Hoạt động mua đi bán lại các hợp đồng này

c trờn th gii cng nh cn ti mt bin
phỏp no ú m bo v giỏ tiờu th sn
phm. Vỡ th, xỏc nh mụi trng phỏp lớ
cho s tn ti ca th trng giao sau Vit
Nam l mt cụng vic ht sc cn thit.
Trong hai loi hp ng mua bỏn hng
hoỏ qua s giao dch hng hoỏ ó c quy
nh trong Lut thng mi ca nc ta thỡ
hp ng kỡ hn cú tớnh cht tng t vi
loi giao dch th nht ca hp ng giao
sau, hp ng quyn chn cú tớnh cht
tng t vi loi giao dch th hai ca hp
ng. Trong hai loi giao dch ny thỡ loi
th hai l loi giao dch th cp v chớnh vỡ
cú loi ny nờn mi hỡnh thnh th trng
giao sau v vic hp ng giao dch nhn
nhp trong th trng ny l do cỏc giao
dch th cp to ra. Chớnh vỡ th loi hp
ng giao sau ny mang nng tớnh thng
mi, ti chớnh. Tuy nhiờn, bờn cnh ú, loi
hp ng giao sau th nht li hon ton ch
mang tớnh cht dõn s.
phự hp vi thc t ca s hỡnh thnh
loi hp ng ny cng nh xu hng ghi
nhn v iu chnh nú bng phỏp lut nờn
loi ti sn l vt c quy nh trong BLDS
nm 1995 (vn l i tng ch yu ca cỏc
hp ng) ó c sa li trong BLDS nm
2005 vi ni dung nh sau: Trong BLDS
nm 1995 quy nh vt ch l ti sn nu ú

cnh ú, phm vi iu chnh ca B lut dõn
s nm 2005 cũn bao gm cỏc quan h
thng mi. Vỡ th, khi giao kt v thc hin
hp ng mua bỏn hng húa qua s giao
dch hng hoỏ ngoi vic phi tuõn th cỏc
quy nh ca Lut thng mi, cỏc ch th
cũn phi tuõn th cỏc nguyờn tc chung v
hp ng m B lut dõn s ó quy nh./.