VÊn ®Ò chung vÒ hîp ®ång th−¬ng m¹i

t¹p chÝ luËt häc sè 11/2008 19 TS. NguyÔn ViÕt Tý *
1. Mối quan hệ giữa pháp luật hợp đồng
dân sự và pháp luật hợp đồng thương mại
- cơ sở lí luận cho việc áp dụng Bộ luật dân
sự trong điều chỉnh hợp đồng thương mại
Hợp đồng là hình thức pháp lí thích hợp
nhất thể hiện bản chất của các giao dịch liên
quan đến tài sản. Quan hệ kinh tế và giao
dịch dân sự liên quan đến tài sản có chung
hình thức pháp lí là hợp đồng. Hợp đồng dù
thể hiện dưới hình thức nào, bởi ngôn ngữ
nào cũng phản ánh bản chất là sự thoả thuận,
sự thống nhất ý chí của các bên nhằm làm
phát sinh, thay đổi và chấm dứt các quyền và
nghĩa vụ pháp lí. Xuất phát từ vai trò quan
trọng của hợp đồng mà nhiều nước trên thế
giới đã ban hành luật hợp đồng, trong đó xác
định rõ các nguyên tắc, điều kiện, thủ tục
chung nhất cho các loại hợp đồng và xây
dựng điều lệ cụ thể cho từng loại hợp đồng
trên cơ sở luật hợp đồng chung.
Ở Việt Nam trước đây, hợp đồng dân sự
được quy định trong Bộ luật dân sự còn hợp

vậy không có nghĩa là không có những quy
định riêng dành cho các hợp đồng trong lĩnh
vực thương mại. Hiện nay, các quy định về
hợp đồng không chỉ được quy định trong Bộ
luật dân sự mà còn được ghi nhận trong các
văn bản pháp luật chuyên ngành như: Luật
xây dựng năm 2003, Luật kinh doanh bảo
hiểm năm 2003, Luật đấu thầu năm 2005,
Luật giao dịch điện tử năm 2005 v.v Đặc biệt,
trong Luật thương mại 2005 cùng với việc ghi
nhận nội dung các hoạt động thương mại cụ
thể, hợp đồng - hình thức biểu hiện của các
hành vi đó cũng được pháp luật quy định.
Như vậy, có thể nhận thấy trong hệ
thống pháp luật về hợp đồng, những quy
* Giảng viên chính Khoa pháp luật kinh tế
Trường Đại học Luật Hà Nội
Vấn đề chung về hợp đồng thơng mại

20 tạp chí luật học số 11/2008

nh chung cho tt c cỏc hp ng dõn s
c ghi nhn trong B lut dõn s, ngoi ra
cũn cú nhng quy nh cỏc vn bn phỏp
lut chuyờn ngnh dnh cho cỏc hp ng c
th, trong ú cú cỏc hp ng thng mi.
ỏp dng ỳng n v cú hiu qu cỏc quy
nh trong h thng phỏp lut ú cn thit
phi xỏc nh rừ mi quan h gia hp ng
dõn s v hp ng thng mi.

nhng c thự riờng ca nú.
Vi c s lớ lun v mi quan h gia
hp ng dõn s v hp ng thng mi
nh trờn, cú th i n kt lun rng cựng
vi vic s dng cỏc vn bn phỏp lut
chuyờn ngnh, cú th ỏp dng B lut dõn s
iu chnh hp ng thng mi.
2. Nhng quy nh ca B lut dõn s
nm 2005 c ỏp dng iu chnh
hp ng thng mi
Xut phỏt t mi quan h gia hp ng
dõn s v hp ng thng mi l mi quan
h gia cỏi chung (general) v cỏi riờng
(specific) cng nh s thng nht trong iu
chnh quan h hp ng Vit Nam hin
nay, vic ỏp dng quy nh phỏp lut iu
chnh quan h hp ng thng mi c
thc hin theo nguyờn tc chung, ú l:
Nhng quy nh v hp ng dõn s trong
B lut dõn s l cn c chung, mang tớnh
nguyờn tc cho hp ng thng mi; nhng
quy nh v hp ng thng mi cỏc vn
bn phỏp lut chuyờn ngnh c u tiờn ỏp
dng trc B lut dõn s. Nh vy, khi iu
chnh quan h hp ng thng mi (vớ d,
quan h mua bỏn hng hoỏ), trc ht dựng
lut chuyờn ngnh (Lut thng mi nm
2005), trong trng hp ni dung cn iu
chnh no ú (vớ d, hp ng vụ hiu) m
lut chuyờn ngnh (Lut thng mi) khụng

ca Nh nc. Trong nn kinh t th trng,
khụng c quan, t chc, cỏ nhõn no cú
quyn ỏp t, bt buc i vi cỏc ch th
trong vic giao kt hp ng, h t mỡnh la
chn bn hng, la chn thi im kớ kt v
t do by t ý chớ, thng nht ý chớ xỏc
lp cỏc iu khon ca hp ng phự hp
vi mong mun ca mỡnh.
Mt khỏc, trong c ch th trng, cỏc
n v kinh t dự thuc thnh phn kinh t
no, do cp no qun lớ i na u cú quyn
bỡnh ng trong quan h hp ng thng
mi. Nh vy, nguyờn tc t nguyn, bỡnh
ng khụng phi l nguyờn tc riờng ca hp
ng dõn s m nú cng l nguyờn tc kớ
kt hp ng thng mi.
Ngoi nguyờn tc t nguyn, bỡnh ng,
B lut dõn s cũn quy nh nguyờn tc m
khi kớ kt hp ng thng mi cỏc ch th
nht nh phi tuõn theo, ú l nguyờn tc
khụng trỏi vi phỏp lut v o c xó hi.
T do kinh doanh, trong ú cú t do hp
ng phn ỏnh bn cht ca nn kinh t th
trng. T do kinh doanh núi chung v t do
hp ng núi riờng phi c thc hin
trong khuụn kh ca phỏp lut. Cú nh vy,
t do ca ngi ny mi khụng lm hn ch
hoc mt i quyn t do ca ngi khỏc. Vỡ
vy, cựng vi vic quy nh quyn t do giao
kt hp ng cho cỏc ch th, phỏp lut cng

Thc hin hp ng cng l vn quan
trng ca ch nh hp ng, vỡ quyn li ca
mi bờn cú c ỏp ng hay khụng ph
Vấn đề chung về hợp đồng thơng mại

22 tạp chí luật học số 11/2008

thuc vo vic thc hin hp ng nh th
no ca mi bờn. Do ú, m bo vic
nghiờm chnh thc hin hp ng, bo v
quyn v li ớch cỏc bờn, B lut dõn s quy
nh rừ cỏc nguyờn tc thc hin hp ng
(iu 412). B lut cũn quy nh vic thc
hin hp ng trong mt s trng hp c th
nh hp ng n v, hp ng song v, hp
ng vỡ li ớch ngi th ba v trỏch nhim
trong khi thc hin cỏc hp ng ú.
(
5
)

B lut dõn s cng quy nh v cỏc cn
c sa i, chm dt, hy b, n phng
ỡnh ch hp ng.
(6)
Mt b phn cỏc quy
nh trờn cú th thay th nhng quy nh v
thanh lớ hp ng kinh t trong phỏp lnh
hp ng kinh t. Trong thc t, vic thanh
lớ hp ng kinh t khụng cũn ý ngha phỏp

quyn v ngha v i vi ngi th chp,
cm c thm chớ i vi ngi th ba gi ti
sn cm c, th chp m cũn quy nh rừ
rng v vic th chp, cm c ti sn m
bo thc hin ngha v cng nh th t u
tiờn thanh toỏn trong trng hp ny.
Mt khỏc, B lut dõn s cũn quy nh
nhiu bin phỏp bo m thc hin hp
ng. Ngoi bin phỏp th chp, cm c, bo
lónh ti sn cũn cú cỏc bin phỏp khỏc nh
t cc, kớ cc, kớ qu. Cỏc ch th ca hp
ng thng mi cú th ỏp dng cỏc bin
phỏp ny bo m cho vic thc hin hp
ng, c bit l bin phỏp kớ qu.
Chỳng tụi cho rng nhng quy nh ca B
lut dõn s v cỏc bin phỏp m bo thc hin
hp ng hon ton l cn c phỏp lớ tin cy
cho cỏc ch th hp ng thng mi ỏp dng.
Th nm, ỏp dng nhng quy nh ca
B lut dõn s v hp ng vụ hiu:
(8)
Trc
õy, v vn hp ng kinh t vụ hiu ch
c quy nh trong Phỏp lnh hp ng
kinh t nm 1989. Tuy nhiờn, Phỏp lnh hp
ng kinh t cng ch quy nh cỏc trng
hp hp ng kinh t vụ hiu (iu 8). Phỏp
lut hp ng kinh t quy nh hỡnh thc ca
hp ng bt buc phi bng vn bn nhng
li khụng quy nh hp ng s b vụ hiu

như các quan hệ hợp đồng thương mại.
Cuối cùng, áp dụng những quy định của
Bộ luật dân sự về các loại hợp đồng
Các văn bản pháp luật chuyên ngành về
các loại hợp đồng thương mại chỉ mới đề cập
những vấn đề chung của hợp đồng thương
mại mà chưa đi vào quy định những vấn đề
cụ thể cho từng loại hợp đồng thương mại.
Vì vậy, việc áp dụng các quy định về hợp
đồng thương mại gặp rất nhiều khó khăn.
Trong khi đó, Bộ luật dân sự quy định khá
chi tiết về 13 loại hợp đồng dân sự thông
dụng,
(10)
phổ biến nhất trong giao lưu dân sự,
trong đó có các loại hợp đồng có liên quan
đến kinh doanh. Do đó, các chủ thể của hợp
đồng thương mại chắc chắn sẽ phải áp dụng
những quy định của Bộ luật dân sự khi kí kết
hợp đồng thương mại.
Tóm lại, hợp đồng thương mại và hợp
đồng dân sự có chung bản chất, do đó, những
quy định của Bộ luật dân sự về hợp đồng là
căn cứ chung mang tính nguyên tắc cho hoạt
động thương mại, những quy định đó có thể áp
dụng cho cả hợp đồng thương mại. Đó sẽ là
bước tiến quan trọng để hoàn thiện pháp luật
hợp đồng, tạo điều kiện cho các quan hệ kinh
doanh được thực hiện một cách ổn định, vững
chắc. Để nâng cao hiệu quả điều chỉnh các

chí luật học, (số chuyên đề về Bộ luật dân sự), tr. 20 - 28.
(10).Xem: Chương XVIII, Phần thứ 3, Bộ luật dân sự
của nước CHXHCN Việt Nam năm 2005.