………… o0o…………
Nghiên cứu triết học

Đề tài:" DẠY VÀ HỌC TRIẾT HỌC MÁC -
LÊNIN Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH
TOÀN CẦU HOÁ "
DẠY VÀ HỌC TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN Ở VIỆT NAM TRONG BỐI
CẢNH TOÀN CẦU HOÁ

TRẦN ĐĂNG SINH (*)
Bài viết đề cập đến vấn đề đổi mới hoạt động dạy – học triết học Mác - Lênin
ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá. Theo tác giả, triết học Mác - Lênin
có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình đào tạo và phát triển nguồn
nhân lực có chất lượng cao đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá,

duy lý luận”, “nhưng tư duy lý luận chỉ là một đặc tính bẩm sinh dưới dạng
năng lực của người ta mà thôi. Năng lực ấy cần phải phát triển hoàn thiện, và
muốn hoàn thiện nó thì cho tới nay, không có một cách nào khác hơn là
nghiên cứu toàn bộ triết học thời trước”(1).
Việt Nam đang từng bước hội nhập với thế giới. Để hội nhập và phát triển,
Đảng ta chủ trương tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Để thực
hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá thành công, Đảng đặc biệt chú trọng tới
nhân tố con người, coi phát huy nhân tố con người, khơi dậy tiềm năng vô tận
của con người là nhân tố quyết định thắng lợi trên con đường xây dựng xã hội
theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Nguồn lực con người là vô tận trong quá trình khai thác và sử dụng để đẩy
mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Nó còn là nhân tố quyết định
hiệu quả sử dụng các nguồn tài nguyên khác, như tài nguyên thiên nhiên,
nguồn vốn, thành tựu khoa học và công nghệ… Để có nguồn nhân lực có chất
lượng cao, đủ sức đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện
đại hoá đất nước, cần phải phát triển con người toàn diện cả về thể lực, đạo đức
lẫn tài năng; cần xây dựng con người có kỹ năng lao động giỏi, có ý chí và bản
lĩnh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Triết học Mác - Lênin là khoa học góp phần tích cực vào việc hoạch định
đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về đào tạo, phát triển nguồn
nhân lực và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực trong sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước. Theo đó, công tác dạy và học triết học Mác -
Lênin ở Việt Nam trong xu thế toàn cầu hoá, hơn lúc nào hết, phải được đổi
mới cả về nội dung lẫn phương pháp. Giảng viên ở các trường đại học và cao
đẳng khi dạy triết học Mác – Lênin không thể chỉ dừng lại ở việc giảng các
nguyên lý, quy luật, các cặp phạm trù mà quan trọng hơn, phải chỉ ra được
các quy luật cơ bản, những định hướng lớn để phát triển đất nước trong xu thế
hội nhập. Đường lối của Đảng về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần,… thể hiện sự vận
dụng một cách sáng tạo triết học Mác – Lênin ở Việt Nam trong thời gian

Việc dạy và học triết học Mác - Lênin ở Việt Nam ngày nay không nên tiến
hành theo kiểu “đóng kín”, “một chiều”, mà nên theo hướng “mở”. Những
nguyên lý, quy luật, phạm trù của triết học Mác - Lênin phải được lý giải,
minh hoạ bằng thực tiễn sinh động, phải được thẩm thấu qua việc nghiên cứu
lịch sử triết học một cách có hệ thống. Trước khi dạy các nội dung của triết học
Mác – Lênin, cần cho sinh viên hiểu được lịch sử triết học, bởi triết học Mác -
Lênin là sự tiếp nối lịch sử triết học nhân loại ở một trình độ cao. Căn cứ vào
thực tiễn xã hội hiện đại, bổ sung và phát triển những luận điểm còn nguyên giá
trị, phù hợp với điều kiện mới của thời đại mới, đồng thời cũng chỉ ra những
luận điểm không còn phù hợp với điều kiện mới hiện nay.
Các giá trị văn hoá truyền thống, như tính nhân văn, tính khoan dung, hoà
đồng, chủ nghĩa yêu nước,… phải được gìn giữ, bảo lưu và phát triển. Mặt
khác, chúng ta cũng hết sức chú trọng tiếp thu các giá trị tinh hoa văn hoá
nhân loại, trong đó có văn hoá triết học. Cần đẩy mạnh việc giao lưu, học hỏi
kinh nghiệm của các nước đã vận dụng sáng tạo và thành công triết học Mác-
Lênin vào công cuộc phát triển đất nước, như Trung Quốc; nghiên cứu một
cách có hệ thống với thái độ khách quan và khoa học đối với các hệ thống
triết học ngoài mácxít, tiếp thu những nhân tố hợp lý, chỉ rõ và phê phán trên
cơ sở khoa học những yếu tố bất hợp lý của các hệ thống đó.
Dạy và học là một quá trình có điểm bắt đầu và dường như không có điểm
kết thúc. Có chăng chỉ là sự kết thúc một giai đoạn trong cả quá trình dạy và
học suốt đời của cả người dạy lẫn người học. Trong thời đại kinh tế tri thức,
học suốt đời là phương châm hành động có ý nghĩa đảm bảo cho sự tồn tại và
phát triển không chỉ đối với một con người, mà còn có ý nghĩa đối với một
quốc gia, dân tộc.
Quá trình dạy và học môn triết học Mác - Lênin cũng giống các môn học
khác, thường xuất hiện một số mâu thuẫn, như:
- Mâu thuẫn giữa mục đích, yêu cầu của môn học với khả năng nhận thức của
người học.
- Mâu thuẫn giữa nội dung chương trình với thời gian dạy và học.

gia, dân tộc.
Với những vai trò quan trọng đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quyết định chọn
triết học Mác- Lênin là một trong những môn thi tốt nghiệp trong các trường
đại học và cao đẳng. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu đúng vai trò của
môn học này.
Có một số sinh viên cho rằng, đây là môn học thuần tuý chính trị, nặng về
đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước, không liên quan gì tới
chuyên môn sau này của mình; vì thế, học chỉ để thi cho qua, học có tính đối
phó.
Cũng có phụ huynh không muốn cho con em mình đầu tư nhiều thời gian và
công sức cho môn học và theo họ, chỉ nên tập trung vào những môn chuyên
ngành…
Để nâng cao chất lượng dạy và học môn triết học Mác - Lênin, ngoài những
cố gắng của sinh viên, còn cần phải nâng cao trình độ, năng lực giảng dạy và
nghiên cứu khoa học của đội ngũ giáo viên. Thực tế cho thấy, chúng ta cần
quan tâm đúng mức tới việc bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, tạo điều kiện thuận
lợi cho họ được đi học để nâng cao trình độ tại các cơ sở đào tạo có uy tín ở
trong và ngoài nước, đi tập huấn, tìm hiểu thực tế chuyên môn. Mặt khác, cần
trang bị cơ sở vật chất, phương tiện giảng dạy hiện đại… Cụ thể là, tăng
cường đầu tư phòng học hiện đại; trang bị cho giáo viên phương tiện dạy học
tiên tiến, như máy tính xách tay, máy chiếu đa năng, sách báo, tạp chí chuyên
ngành, tăng cường các hoạt động khoa học với các trung tâm đào tạo lớn
trong nước và quốc tế… Động viên giáo viên dạy giỏi, thực hiện có hiệu quả
việc đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy bằng lợi ích vật chất, tôn
vinh về danh dự, tinh thần. Bên cạnh đó, cũng phải nghiêm khắc nhắc nhở,
thậm chí có hình thức kỷ luật thoả đáng đối với những giáo viên chây lười, ỷ
lại, vi phạm nội quy, quy chế đào tạo.
Thực tế giảng dạy môn triết học Mác - Lênin ở các trường đại học và cao
đẳng của nước ta trong những năm vừa qua cho thấy, để nâng cao chất lượng
giảng dạy, giáo viên không những cần có vốn kiến thức vừa cơ bản, vừa sâu

khó học hỏi, tiếp thu và vận dụng phương pháp giảng dạy tiên tiến kết hợp
với phương pháp truyền thống.
Chất lượng dạy và học môn triết học Mác - Lênin chỉ có thể được nâng cao
trên cơ sở kết hợp nhân tố chủ quan với điều kiện khách quan. Xã hội, nhà
trường, các nhà quản lý giáo dục, đội ngũ giáo viên và đặc biệt là sinh viên
phải nhận thức đúng vị trí, vai trò của môn triết học Mác - Lênin; từ đó,
thường xuyên thực hiện đổi mới nội dung và phương pháp dạy, học theo
hướng tích cực, thiết thực.
Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều biện pháp thiết thực
nhằm nâng cao chất lượng giáo dục các môn học nói chung và môn triết học
Mác - Lênin nói riêng. Tuy nhiên, do tính chất của thời đại, do đòi hỏi nguồn
nhân lực có chất lượng cao đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước, cần phải có những biện pháp hữu hiệu để có thể
tạo ra sự chuyển biến về chất trong công tác nghiên cứu và giảng dạy triết học
Mác – Lênin ở nước ta trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay.r

(*) Tiến sĩ, Trưởng Bộ môn Triết học, Khoa Giáo dục chính trị, Đại học Sư
phạm Hà Nội.
(1) C. Mác và Ph. Ăngghen. Toàn tập, t.20. Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,
1994, tr. 487.