Văn hoá Việt Nam trong bối cảnh ton cầu hoá
thời cơ v thách thức

CN. Hoàng hải yến
Bộ môn Lịch sử đảng
Khoa Mác Lênin, t tởng Hồ Chí Minh
Trờng Đại học GTVT

Tóm tắt: Giao lu văn hoá v sự hội nhập giữa các cộng đồng vốn l quy luật chung của
sự phát triển văn hoá nhân loại. Ngy nay, hơn lúc no hết, trong xu thế ton cầu hoá, giao lu
văn hoá l động lực, l mục tiêu thúc đẩy sự phát triển văn hoá v rộng hơn nữa l sự phát triển
xã hội. Xu thế ton cầu hoá đã v đang đặt nền văn hoá của dân tộc ta trớc những thời cơ v
thách thức mới. Nền văn hoá Việt Nam với bản sắc độc đáo của mình có thể tồn tại thế no v
phát triển ra sao trong xu thế ton cầu hoá, điều đó phụ thuộc hon ton vo bản lĩnh v sức
mạnh của văn hoá Việt Nam.
Summary: Cultural exchange and integration between communities have been the
common law of human cultures development. Today, in the trend of globalization, cultural
exchange has been the driving force as well as the target for the development of culture and
more over, of the society. The trend has been giving our culture new chances and challenges.
How Vietnamese culture, with its unique identities, can exist and develop in globalization
depends totally on its stuff and power.

KT-ML
i. đặt vấn đề
Lịch sử đã cho thấy rằng, không có một
nền văn hoá nào có thể phát triển nếu không
có sự giao lu với các nền văn hoá khác. Có
nhiều nền văn hoá đã từng phát triển rực rỡ,
nhng do chính sách đóng cửa mà lụi tàn và
ngợc lại những dân tộc mở rộng giao lu thì

Theo quan điểm chính trị, văn hoá là trình
độ phát triển các quan hệ nhân tính của một
xã hội, của mỗi con ngời, nó đợc cộng đồng
khẳng định thành một hệ giá trị trên cơ sở
chân, thiện, mỹ.
Văn hoá tồn tại dới hình thức cơ bản:
văn hoá hữu hình (các công trình kiến trúc,
chùa, miếu, mộ, lăng ) và văn hoá vô hình
(âm nhạc, ngôn ngữ, tập quán, tôn giáo ).
Tuy nhiên, sự phân chia này cũng chỉ có ý
nghĩa tơng đối, vì đó cũng là hai mặt của một
nội dung, gắn bó chặt chẽ với nhau.
Văn hoá hình thành và phát triển trong
mối quan hệ thích nghi giữa con ngời với tự
nhiên, con ngời với con ngời. Trải qua hàng
thế kỷ nhận thức, thích nghi, khai thác và cải
tạo thế giới, những thành tựu, tri thức, kinh
nghiệm sống đã đợc tích luỹ và trở thành nền
tảng cơ bản cho sự hình thành và phát triển
văn hoá. Văn hoá không chỉ bó hẹp trong mối
quan hệ giữa cá nhân gia đình và cộng đồng
xã hội mà còn mở rộng trong mối quan hệ
giữa các quốc gia, dân tộc và khu vực trên thế
giới. Lịch sử hình thành và phát triển văn hoá
đồng thời là lịch sử của quá trình giao lu, tiếp
xúc, ảnh hởng, hội nhập văn hoá, sàng lọc
và cải tiến, bản địa hoá văn hoá, cũng là quá
trình tác động và dung hợp nhiều nền văn hoá
của các địa phơng, khu vực. Theo nghĩa đó,
văn hoá vừa mang những giá trị, những nét

chất xã hội hoá của nó, trở thành lực lợng
sản xuất đợc quốc tế hoá thì tất yếu quan hệ
sản xuất cũng có sự phát triển tơng ứng.
Trên cơ sở đó, các quan hệ về kinh tế, chính
trị và đặc biệt là văn hoá cũng đợc mở
rộng, tạo ra sự liên kết và phụ thuộc mang
tính toàn cầu. Toàn cầu hoá đã và đang ngày
càng có những ảnh hởng mạnh mẽ và toàn
diện tới các quốc gia trên thế giới, trong đó có
Việt Nam. Và vấn đề giữ gìn bản sắc văn hoá
Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá đang
KT-ML

đặt ra cấp thiết đối với nớc ta.
Nói đến văn hoá tức là nói đến một cái gì
đó tơng đối ổn định, song không phải là cái
cố định, cái bất biến. Bởi lẽ ngay trong bản
thân văn hoá đã bao hàm sự tiếp xúc, giao lu
với nhau. Văn hoá cha và sẽ không chấp
nhận sự biệt lập. Bởi sự biệt lập trong văn hoá
đồng nghĩa với tự huỷ diệt mình.
Lịch sử nhân loại đã chứng minh rằng,
giao lu nói chung và giao lu văn hoá nói
riêng là điều kiện không thể thiếu đối với sự
tồn tại và phát triển của bất cứ một quốc gia,
một dân tộc nào trên thế giới. Bởi vậy, giao
lu văn hoá trở thành một đòi hỏi tất yếu, một
quy luật trong sự phát triển của tất cả các nền
văn hoá và của tất cả các quốc gia đó. Và nh
vậy, mở cửa, giao lu nhằm hội nhập văn hoá

quốc tế.
Trong xu thế toàn cầu hoá đang diễn ra
một cách tất yếu, khách quan trên toàn thế
giới, việc xây dựng và phát triển nền văn hoá
tiên tiến và hiện đại nhng vẫn giữ gìn bản
sắc dân tộc có vai trò đặc biệt quan trọng
trong việc phát triển con ngời Việt Nam bớc
vào thế kỷ XXI, thực hiện công nghiệp hoá -
hiện đại hoá đất nớc trong bối cảnh hội
nhập. Với đờng lối đa dạng hoá, đa phơng
hoá, các mối quan hệ quốc tế đợc Đảng
Cộng sản Việt Nam đề ra tại Đại hội đại biểu
toàn quốc lần thứ VI (tháng 12/1986) đã tạo ra
sự năng động trong tiến trình đổi mới. Thành
quả lớn nhất của công cuộc đổi mới là đã đa
đất nớc ta thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh
tế xã hội, tạo tiền đề tiếp tục quá độ đi lên
chủ nghĩa xã hội. Cùng với quá trình hợp tác
quốc tế trên các lĩnh vực khác nhau đợc mở
rộng, xu thế toàn cầu hoá đã, đang và sẽ tiếp
tục tác động vào nớc ta ngày càng toàn diện
và sâu sắc hơn. Trong lĩnh vực văn hoá, sự
tác động của xu thế toàn cầu hoá theo cả
chiều thuận, nghịch khác nhau, thông qua các
phơng tiện thông tin đại chúng và hệ thống
viễn thông toàn cầu, thông qua hệ thống
chơng trình giáo dục, dịch vụ du lịch, thông
qua các hoạt động giải trí, thể thao, văn học
v.v Có thể thấy rằng, phơng tiện truyền
thông đại chúng, trong đó sự tiến bộ khoa học

bạn bè thế giới, quảng bá cho các giá trị đó
một cách tốt nhất, có hiệu quả nhất. Cũng qua
đó, để thẩm định, đánh giá và mở rộng các
giá trị văn hoá của chúng ta.
Tuy nhiên, giao lu văn hoá cũng nh
tiếp nhận văn hoá của thế giới đều phải có
định hớng của ta và giao lu văn hoá vào với
ta cũng phải theo định hớng của họ. Hội
nhập trên cơ sở định hớng với sự lựa chọn tối
u làm sao tích hợp đợc cái tinh hoa đặc sắc
của nền văn hoá các dân tộc trên thế giới một
cách hợp lý, phù hợp với điều kiện của Việt
Nam, sáng tạo thành các giá trị văn hoá mới
của dân tộc. Hội nhập với ý nghĩa thực của nó
nhằm làm phong phú và hiện đại, làm đậm đà
và bền vững thêm bản sắc văn hoá Việt Nam.
Văn hoá Việt Nam trong quá trình toàn
cầu hoá bên cạnh thời cơ cũng đứng trớc
nhiều thách thức đáng kể. Sự giao lu văn
hoá trong bối cảnh toàn cầu hoá sẽ làm cho
không ít những tệ nạn xã hội, lối sống xa lạ
đang huỷ hoại một bộ phận trong chúng ta,
đặc biệt là tầng lớp thanh niên. Toàn cầu hoá
cũng có thể tạo ra nguy cơ đánh mất bản sắc
dân tộc và mất độc lập tự chủ quốc gia, nhất
là huỷ hoại đời sống tinh thần con ngời thông
qua mặt phản giá trị, phản văn hoá của nó.
Chính toàn cầu hoá đã tạo ra một trong những
khả năng phản tiến bộ là quốc tế hoá các hiện
tợng tiêu cực của đời sống xã hội nh: sự

cờng khả năng ngăn chặn các sản phẩm
phản văn hoá đang tác động mạnh và trực
tiếp vào Việt Nam.
Mỗi nền văn hoá tồn tại và phụ thuộc ra
sao trớc những thách thức của quá trình toàn
cầu hoá, điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào sức
sống và bản lĩnh của nền văn hoá mới. Để giữ
gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc trong
xu thế toàn cầu hoá hiện nay, cần phải chú ý
một số vấn đề sau:
- Khẳng định giá trị tốt đẹp của dân tộc,
đặc biệt là truyền thống yêu nớc và đại đoàn
kết dân tộc, tinh thần độc lập tự hào dân tộc,
thể hiện ở các giá trị vật thể và phi vật thể của
văn hoá nớc ta.
- Tăng cờng giáo dục lịch sử cách mạng
hào hùng hàng mấy nghìn năm dựng nớc và
giữ nớc của dân tộc ta nhằm tạo ra sự tiếp
nối của lịch sử để xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc trong thời kỳ mới.
KT-ML
- Nền văn hoá Việt Nam - đa dạng trong
thống nhất là t tởng chỉ đạo quan trọng
nhằm phát huy truyền thống đại đoàn kết dân
tộc, chống lại mọi âm mu chia rẽ dân tộc
trong quá trình xây dựng văn hoá. Đặc biệt,
cần thực hiện tốt bảo tồn, phát huy và phát
triển văn hoá dân tộc thiểu số.
- Tăng cờng mở rộng giao lu hợp tác
về quốc tế về văn hoá. Mở rộng giao lu văn

lu, mở rộng tiếp nhận - giữ gìn bản sắc dân tộc: từ
năm 1999 nhìn sang thế kỷ XXI, Tạp chí nghiên
cứu troa đổi số 4, tháng 2/1999.
[4]. GS.TS. Lê Hữu Nghĩa, TS. Lê Ngọc Tòng:
Toàn cầu hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn,
NXB Chính trị Quốc gia, 2004.
[5]. Ngô Đức Thịnh. Đa dạng hoá và sự phát triển
xã hội hiện nay. Tạp chí nghiên cứu trao đổi số 15
tháng 9/1996.
[6]. Tìm hiểu khái niệm. Tạp chí nghiên cứu trao đổi
số 13 tháng 7/1996