Website: Email : Tel : 0918.775.368
Lời nói đầu

Kế thừa, đổi mới và phát triển là đặc trng mang tính quy luật của mọi quá
trình phát triển diễn ra trong tự nhiên, xã hội và t duy. Theo quan điểm của chủ
nghĩa duy vật biện chứng, phát triển chính là sự vận động theo khuynh hớng đi
lên từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện, ... Kết quả của quá trình
vận động đó là sự ra đời sự vật mới, hoàn thiện hơn sự vật cũ. Trong quá trình
này, những yếu tố tích cực của cái cũ đợc giữ lại, cải biến để tham gia vào cái
mới với t cách là yếu tố cấu thành của nó. Có thể nói, không có một sự vật mới
nào lại ra đời từ h vô, mỗi sự vật mới ra đời luôn kế thừa những yếu tố, những
mặt của cái cũ mà nó phủ định. Cứ nh vậy, mọi sự vật, hiện tợng trong tự nhiên,
xã hội, t duy luôn vận động, phát triển không ngừng. đó chính là quy luật
chung của sự phát triển.
Sự vận động của truyền thống và những giá trị truyền thống cũng không
nằm ngoài quy luật đó. Trong các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc Việt
Nam, giá trị văn hoá sinh thái có một vị thế đặc biệt, đợc thể hiện một cách độc
đáo trong t tởng, đạo đức và lối sống của con ngời Việt Nam. Các giá trị văn
hoá sinh thái truyền thống Việt Nam càng có ý nghĩa hơn trong bối cảnh toàn
cầu hoá hiện nay, khi mà vấn đề bảo vệ môi trờng sống đang là một trong
những vấn đề gay cấn nhất, bức xúc nhất, đồng thời cũng khó giải quyết nhất
của thời đại.
Phần lớn khi nói tới giá trị truyền thống, mọi ngời thờng hay nghĩ tới giá
trị đạo đức truyền thống mà không nghĩ tới giá trị sinh thái truyền thống. Do
đó, đây là đề tài đầu tiên đề cập đến vấn đề sinh thái truyền thống ở Việt Nam.
Đề tài này có một giá trị to lớn, đã giải quyết tốt mối quan hệ giữa truyền thống
và hiện đại, giữa văn hoá và trí tuệ, tạo ra sức mạnh to lớn và đảm bảo chắc
chắn cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nớc trong kỷ nguyên mới.
Tuy nhiên, đề tài cũng còn nhiều hạn chế, thiếu sót.
Nhờ sự hớng dẫn và giúp đỡ tận tình của giảng viên TS. Dơng Thị Liễu mà
tôi có thể hoàn thành đề tài này. Vì vậy, em xin gửi đến cô lời cảm ơn chân

mới ra đời thay thế. Sự thay thế diễn ra liên tục tạo nên sự vận động và phát
triển không ngừng của sự vật. Sự vật mới ra đời là kết quả của sự phủ định sự
vật cũ. Điều đó cũng có nghĩa là sự phủ định là tiền đề, điều kiện cho sự phát
triển liên tục, cho sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Đó là phủ định biện
chứng.
1.2. Phủ định biện chứng
Phủ định biện chứng là phạm trù triết học dùng để chỉ sự phủ định tự
thân, sự phát triển tự thân, là mắt khâu trong quá trình dẫn tới sự ra đời sự
vật mới, tiến bộ hơn sự vật cũ.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
2. Các đặc trng cơ bản của phủ định biện chứng

Phủ định biện chứng có hai đặc trng cơ bản sau đây: thứ nhất, nó mang
tính khách quan, là điều kiện của sự phát triển; thứ hai, nó mang tính kế thừa,
là nhân tố liên hệ giữa cái cũ và cái mới.
2.1.Tính khách quan
Phủ định biện chứng mang tính khách quan do nguyên nhân của sự phủ
định nằm ngay trong bản thân sự vật. Đó chính là kết quả giải quyết những mâu
thuẫn bên trong sự vật. Nhờ việc giải quyết những mâu thuẫn mà sự vật luôn
phát triển, vì thế, phủ định biện chứng là một tất yếu khách quan trong quá
trình vận động và phát triển của sự vật. Đơng nhiên, mỗi sự vật có phơng thức
phủ định riêng tuỳ thuộc vào sự giải quyết mâu thuẫn của bản thân chúng. Điều
đó cũng có nghĩa, phủ định biện chứng không phụ thuộc vào ý muốn, ý chí của
con ngời. Con ngời chỉ có thể tác động làm cho quá trình phủ định ấy diễn ra
nhanh hay chậm trên cơ sở nắm vững quy luật phát triển của sự vật.

Chẳng hạn, trong lịch sử triết học, sự phát triển của phép biện chứng duy
vật là quá trình phủ định biện chứng liên tục từ phép biện chứng tự phát thời cổ
đại qua phép biện chứng duy tâm của triết học cổ điển Đức đến phép biện
chứng duy vật. Sự phát triển của các học thuyết khoa học là kết quả của những

chất trong phép biệc chứng ... mà là sự phủ định coi nh là vòng khâu của liên
hệ, vòng khâu của sự phát triển, với sự duy trì cái khẳng định.

Những điều phân tích trên cho thấy, phủ định biện chứng không chỉ là sự
khắc phục cái cũ, sự vật cũ, mà còn là sự liên kết giữa cái cũ với cái mới, sự vật
cũ với sự vật mới, giữa sự khẳng định với sự phủ định, quá khứ với hiện thực.
Phủ định biện chứng là mắt khâu tất yếu của mối liên hệ và sự phát triển.

Quá khứ không bao giờ lại biến mất hoàn toàn.Trong dòng chảy vô tận
của thời gian, những nhân tố của quá khứ sẽ để lại dấu ấn nhất định ở hiện tại.
Những nhân tố của quá khứ sẽ tham gia vào việc tạo lập cái hiên tại, tạo nên sợi
dây liên hệ sinh động giữa quá khứ và hiện tại.

Song, ngay cả đối với nhân tố tích cực của cái bị phủ định đợc giữ lại, nó
vẫn đợc duy trì dới dạng lọc bỏ. Chẳng hạn, trong khi phủ định chủ nghĩa t bản
với t cách là một chế độ lỗi thời, chũ nghĩa xã hội cũng kế thừa toàn bộ những
thành quả của sự phát triển tiến bộ xã hội đã đạt đợc trong chủ nghĩa t bản.
Song, những yếu tố đợc giữ lại đó cũng phải đợc cải tạo, đợc biến đổi trên cơ sở
những nguyên tắc của chủ nghĩa xã hội để trở thành những yếu tố nội tại của xã
hội xã hội chủ nghĩa.

3. Quy luật phủ định của phủ định. Hình thức xoáy ốc
của sự phát triển

Phủ định biện chứng mới nói lên một giai đoạn, một nấc thang trong quá
trình phát triển. Với t cách là kết quả của phủ định làn thứ nhất, cái mới cũng
chứa đựng trong bản thân mình xu hớng dẫn tới những lần phủ định tiếp theo
phủ định của phủ định. Chỉ có thông qua phủ định của phủ định mới dẫn tới
việc ra đời một sự vật, trong đó có sự lặp lại một số đặc trng cơ bản của cái
xuất phát ban đầu, nhng trên cơ sở cao hơn. Đến đây mới hoàn thành một chu

chứng của quá trình phát triển, một số nhà triết sau này đã tuyệt đối hoá tính
lặp lại sau một chu kỳ phát triển, từ đó hình thành quan niệm siêu hình xem sự
phát triển nh là một quá trình diễn ra theo vòng tròn khép kín.

Phủ định của phủ định với t cách là một quy luật cơ bản của phép biện
chứng lần đầu tiên đợc trình bày trong triết học Hêghen. Nhng quy luật đó đợc
xây dựng trên cơ sở duy tâm khách quan và theo công thức ba đoạn một cách
máy móc.

Việc quan sát thấu đáo các quá trình tự nhiên, xã hội và t duy đã chỉ ra
rằng, sự vận động diễn ra theo rất nhiều xu hớng.Tính vô cùng tận của thế giới
vật chất cũng biểu hiện cả trong tính vô cùng tận của các khuynh hớng vận
động, trong đó, sự vận động theo vòng tròn khép kín chỉ là một trong những
khuynh hớng có thể có, đó không phải là khuynh hớng duy nhất.

Sự phát triển biện chứng thông qua những lần phủ định biện chứng, nh
trên đã nói, là sự thống nhất giữa loại bỏ, giữ lại (kế thừa) và phát triển. Mỗi lần
phủ định biện chứng đợc thực hiện sẽ mang lại những nhân tố tích cực mới. Do
đó, sự phát triển thông qua những lần phủ định biện chứng sẽ tạo ra xu hớng
tiến lên không ngừng, sự vật sẽ ngày càng phát triển.

Quy luật phủ định của phủ định biểu hiện sự phát triển của sự vật là do
mâu thuẫn trong bản thân sự vật quyết định. Mỗi lần phủ định là kết quả đấu
tranh và chuyển hoá giữa các mặt đối lập trong bản thân sự vật giữa mặt
khẳng định và mặt phủ định. Sự phủ định lần thứ nhất đợc thực hiện một cách
căn bản làm cho sự vật cũ chuyển thành cái đối lập với mình. sự phủ định lần
Website: Email : Tel : 0918.775.368
thứ hai đợc thực hiện dẫn tới sự vật mới ra đời. Sự vật này đối lập với cái đợc
sinh ra ở lần phủ định thứ nhất. Nh vậy, về hình thức, sẽ trở lại cái xuất phát,
song, thực chất, không phải giống nguyên nh cũ, mà dờng nh lặp lại cái cũ, nh-

hình thức cho phép biểu đạt đợc rõ ràng nhất các đặc trng của quá trình phát
triển biện chứng : tính kế thừa, tính lặp lại nhng không quay trở lại và tính chất
tiến lên của sự phát triển. Mỗi vòng mới của đờng xoáy ốc thể hiện một trình
độ cao hơn của sự phát triển, đồng thời dờng nh quay lại cái đã qua, dờng nh
lặp lại vòng trớc. Sự nối tiếp nhau của các vòng thể hiện tính vô tận của sự phát
triển, tính vô tận của sự tiến lên từ thấp đến cao.

Nghiên cứu quá trình phát triển của sự vật theo quy luật phủ đinhj của phủ
định, chúng ta không đợc hiểu một cách máy móc là mọi sự vật trong thế giới
hiện thực đều phải trải qua hai lần phủ định mới hoàn thành một chu kỳ phát
triển của chúng. Trong hiện thực, một chu kỳ phát triển của sự vật cụ thể có thể
bao gồm số lợng các lần phủ định nhiều hơn hai. Có sự vật trải qua hai lần phủ
định, có sự vật phải trải qua ba, bốn, năm lần phủ định,... mới hoàn thành một
Website: Email : Tel : 0918.775.368
chu kỳ phát triển. Điều đó phụ thuộc vào tính chất của một quá trình phát triển
cụ thể, nhng ít nhất cũng phải hai lần.Chẳng hạn:

Vòng đời của con tằm : trứng - tằm nhộng ngài trứng. ở đây
vòng đời của tằm phải trải qua bốn lần phủ định.

Các nguyên tố hoá học trong bảng Hệ thống tuần hoàn do Menđêleep thể
hiện rõ điều khái quát nêu trên. Các nguyên tố hoá học phải trải qua rất nhiều
lần phủ định mới hoàn thành chu kỳ phát triển của chúng.

Mặt khác, trong số rất nhiều lần phủ định của một chu kỳ phát triển biện
chứng, tất cả các lần phủ định đó vẫn có thể khái quát lại là hai lần : phủ định
biện chứng lần thứ nhất là loại phủ định chuyển cái xuất phát thành cái đối
lập với mình, phủ định biện chứng lần thứ hai là loại phủ định chuyển cái
trung gian thành cái đối lập của nó, và do đó làm xuất hiện sự vật dờng nh lặp
lại cái xuất phát, nhng trên cơ sở mới cao hơn.

phát triển nhanh hoặc phát triển chậm. Điều này phụ thuộc vào tác dụng của sự
vật đối với đời sống của con ngời. Chẳng hạn, nếu sự vật có ích lợi cho con ng-
ời thì phải đẩy nhanh sự phát triển của nó, còn nếu nó có hại thì phải kìm hãm
sự phát triển của nó.

Theo quy luật phủ định của phủ định, mọi sự vật luôn luôn xuất hiện cái
mới thay thế cái cũ, cái tiến bộ thay thế cái lạc hậu; cái mới ra đời từ cái cũ trên
cơ sở kế thừa tất cả những nhân tố tích cực của cái cũ, do đó nó luôn luôn biểu
hiện là một giai đoạn phát triển cao của sự vật vận dụng vào xem xét sự vật,
điều này tránh cho chúng ta thái độ phủ định sạch trơn cái cũ.

Trong giới tự nhiên, cái mới xuất hiện một cách tự phát; còn trong xã hội,
cái mới ra đời gắn liền với hoạt động có ý thức của con ngời. Chính vì thế,
trong công tác, chúng ta phải biết phát hiện và quý trọng cái mới, phải tin tởng
vào tơng lai phát triển của cái mới. Khi mới ra đời, cái mới luôn còn yếu ớt, ít
ỏi; vì vậy, chúng ta phải ra sức bồi dỡng, tạo điều kiện cho nó chiến thắng cái
cũ, phát huy u thế của nó. Trong khi đấu tranh chống lại cái cũ, chúng ta phải
biết sàng lọc, bỏ thô lấy tinh, biết giữ lấy những gì là tích cực, là có giá trị của
cái cũ, cải tạo cái cũ cho phù hợp với những điều kiện mới, phải chống thái độ
h vô chủ nghĩa trong khi nhìn nhận lịch sử, đánh giá lại quá khứ. Chẳng hạn,
trớc tình trạng tạm thời khủng hoảng,thoái trào hiện nay của chế độ xã hội chủ
nghĩa ở Liên Xô cũ và Đông Âu, không chỉ có những kẻ chống cộng, có cả một
số ngời vốn là macxit cũng ra sức phủ nhận những thành quả to lớn mà chủ
nghĩa xã hội đã tạo dựng đợc ở những nớc trớc đó. Họ không thấy đợc rằng,
trong hơn 70 năm tồn tại, chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô đã để lại những giá trị
tích cực có ảnh hởng lâu dài đối với lịch sử toàn thế giới.

Trong khi chống thái độ h vô chủ nghĩa, phủ định sạch trơn quá khứ,
chúng ta cũng phải khắc phục thái độ bảo thủ, kh kh giữ lại cả những cái lỗi
thời cản trở sự phát triển của lịch sử. Khi đề cập lệnh lạc này trên lĩnh vực văn

chịu sự quy định của tồn tại xã hội. Bởi vậy, truyền thống của một dân tộc
không phải tự nhiên mà có, cũng không phải do con ngời tự lựa chọn cho mình;
nó đợc hình thành, đợc quy định bởi chính những điều kiện lịch sử, kinh tế, xã
hội mà dân tộc đó đã trải qua.
Chức năng của truyền thống là chuyển tải các chuẩn mực định hớng giá trị
của hành vi và hoạt động nhằm bảo tồn cốt cách của một nền văn hoá và lối
sống nhất định. Trong điều kiện giao lu văn hoá giữa các quốc gia, dân tộc và
rộng hơn là trên phạm vi toàn cầu, đòi hỏi các chủ thể xã hội phải có định hớng
hoạt động đúng đắn, nói cách khác là đề ra các chơng trình hoạt động văn hoá
thích hợp để sao cho hoà nhập mà không bị hoà tan, tức là không đánh mất
các giá trị truyền thống của mình trong tiếp biến văn hoá.
Hình thức tồn tại của truyền thống phụ thuộc vào khả năng chuyển tải các
chuẩn mực định hớng giá trị, với t cách là những mẫu tợng bền vững, lặp đi lặp
lại. Trong lễ nghi, tập quán, các giá trị truyền thống mang ý nghĩa biểu tợng,
dẫn dắt chủ thể vào môi trờng văn hoá và đến lợt mình, các giá trị truyền thống
ấy thông qua đó mà đợc bảo tồn, bổ sung thêm những cái mới, có giá trị đã đợc
thẩm định theo không gian, thời gian và chuyển tải cho các thế hệ tiếp theo.

Phơng thức tác động vừa mang tính tự nhiên, vừa thông qua sự sàng lọc của
chủ thể hoạt động văn hoá. Mặc dù cả hai phơng thức tác động đều dựa trên uy
tín của truyền thống cái uy tín đã đợc chủ thể hoạt động thừa nhận thông qua
sự suy ngẫm, tiếp cận giá trị một cách có ý thức và trở thành yếu tố quan trọng
trong chơng trình hoạt động của nó. Nếu chủ thể hoạt động tiếp thu truyền thống
một cách vô thức hoặc có thể là mù quáng, thì truyền thống đó tác động tới các
yếu tố khác trong đời sống xã hội thờng chỉ đạt đợc ý nghĩa nhất định nào đó
chứ cha phải là giá trị, có khi lại trở thành phản giá trị.