Đề tài môn học GVHD: TS – Nguyễn Hồng Cử
NỘI DUNG
PHẦN THỨ NHẤT
LÝ LUẬN VỀ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN
1.1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CNH, HĐH NÔNG NGHIỆP,
NÔNG THÔN:
1.1.1. Khái niệm nông nghiệp, nông thôn:
1.1.1.1. Khái niệm nông nghiệp:
Nông nghiệp theo nghĩa hẹp là ngành sản xuất ra của cải vật chất mà con
người phải dựa vào quy luật sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi để tạo ra sản
phẩm như lương thực, thực phẩm… để thỏa mãn các nhu cầu của mình. Nông
nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm cả lâm nghiệp, ngư nghiệp.
1.1.1.2. Khái niệm nông thôn:
Nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông
nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Nông thôn có thể được xem xét trên nhiều góc độ:
Kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… Kinh tế nông thôn là một khu vực của nền
kinh tế gắn liền với địa bàn nông thôn. Kinh tế nông thôn là một khu vực của
nền kinh tế gắn liền với địa bàn nông thôn. Kinh tế nông thôn vừa mang những
đặc trưng chung của nền kinh tế về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, về
cơ chế kinh tế… vừa có những đặc điểm riêng gắn liền với nông nghiệp, nông
thôn.
1.1.2. Khái niệm CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn.
Theo Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII và hội nghị Trung
ương lần thứ bảy (khóa VII), công nghiệp hóa nông thôn là quá trình chuyển
dịch cơ cấu kinh tế gắn với việc đổi mới căn bản về công nghệ và kỹ thuật ở
nông thôn, tạo nền tảng cho việc phát triển nhanh, bền vững theo hướng nâng
cao hiệu quả kinh tế ở nông thôn, góp phần phát triển bền vững nền kinh tế quốc
dân với tốc độ cao.
Công nghiệp hóa nông nghiệp là một bộ phận của công nghiệp hóa, hiện
đại hóa nông thôn. Nội dung chủ yếu là đưa máy móc thiết bị, ứng dụng các

và đặc biệt là cách mạng sinh học để tạo ra những giống cây trồng vật nuôi mới
có năng suất cao, chất lượng tốt thích hợp với điều kiện của từng vùng, từng địa
phương.
Nông nghiệp là một ngành có tính thời vụ cao. Đó là nét đặc thù điển hình
nhất của sản xuất nông nghiệp. Vì thế CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn phải
đặc biệt chú ý đến tình thời vụ này, tập trung vật lực vào những thời điểm nhất
định để làm giảm bớt tính thời vụ này.
- Đối tượng CNH, HĐH nông nghiệp là các hoạt động sản xuất trong
nông nghiệp mà các hoạt động sản xuất trong nông nghiệp liên quan đến rất
nhiều những hoạt động có tính đặc thù khác như: hoạt động thủy lợi hóa, hoạt
động cơ giới hóa, điện khí hóa, đất đai, giống cây trồng vật nuôi, kỹ thuật canh
tác…
SVTH: Võ Thị Phước
2
Đề tài môn học GVHD: TS – Nguyễn Hồng Cử
1.2. NỘI DUNG V À VAI TRÒ CỦA CNH, HĐH NÔNG NGHIỆP,
NÔNG THÔN:
1.2.1. Nội dung của CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn
1.2.1.1. Chuyển dịch cơ cấu các ngành kinh tế ở nông thôn theo hướng
CNH, HĐH.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nhiệm vụ trung tâm trong suốt cả thời kỳ
quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Một trong ba nội dung cơ bản của công
nghiệp hóa là xây dựng cơ cấu ngành kinh tế hợp lý. Kinh tế nông thôn là một
bộ phận của nền kinh tế, vì vậy, xây dựng cơ cấu kinh tế nông thôn theo yêu cầu
công nghiệp hóa, hiện đại hóa là tất yếu khách quan.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng CNH, HĐH có nghĩa là
sự hoán đổi tỷ lệ ngành kinh tế nông thôn theo hướng:
- Giảm dần tỷ trọng của nông nghiệp, tăng dần tỷ trọng tiểu thủ công
nghiệp, công nghiệp chế biến và dịch vụ. Sản xuất nông nghiệp phụ thuộc rất
nhiều vào tự nhiên, năng suất lao động và hiệu quả rất thấp. Trong khi đó, phát

các ngành của nền kinh tế theo hướng hiện đại. Do đó, việc thực hiện CNH,
HĐH nông nghiệp, nông thôn cũng đòi hỏi phải đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ
KHCN vào sản xuất nông nghiệp thể hiện ở những lĩnh vực sau:
- Cơ giới hóa: Các hoạt động sản xuất ở nông thôn chủ yếu dựa vào lao
động thủ công, kỹ thuật lạc hậu, do đó, năng suất lao động và chất lượng sản
phẩm rất thấp. Cơ giới hóa trước hết là cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp vừa
giảm nhẹ lao động của con người, vừa nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả.
Tuy nhiên, cơ giới hóa phải đặc biệt chú ý những đặc điểm riêng của sản xuất
nông nghiệp, nông thôn.
Cơ giới hóa phải tập trung vào các khâu lao động nặng nhọc (chẳng hạn
như làm đất) và những khâu trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và
hiệu quả sản xuất, kinh doanh (chế biến).
- Thủy lợi hóa: Sản xuất nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào tự nhiên.
Việt Nam là nước nông nghiệp nhiệt đới, nắng lắm, mưa nhiều, do đó, hạn hán
và úng lụt thường xuyên xảy ra. Để hạn chế tác động tiêu cực của thiên nhiên,
việc xây dựng hệ thống thủy lợi để chủ động tưới tiêu có ý nghĩa đặc biệt quan
trọng.
- Điện khí hóa: Điện khí hóa vừa nâng cao khả năng của con người trong
việc chế ngự tự nhiên, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh tế, tạo điều
kiện cho cư dân nông thôn tiếp cận với văn minh dân loại, phát triển văn hóa –
xã hội ở nông thôn.
- Phát triển công nghệ sinh học: Công nghiệp sinh học là “mọi kỹ thuật sử
dụng những cơ chế hay quá trình sống để tạo ra hay thay đổi sản phẩm, để tăng
chất lượng cây, con hay phát triển những vi sinh vật cho những ứng dụng đặc
biệt”. Những thành tựu của công nghệ sinh học đã đem lại những lợi ích to lớn,
không chỉ tạo ra những sản phẩm mới, làm cho sản phẩm có năng suất cao hơn
và chất lượng tốt hơn mà còn tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ KHCN vào nông nghiệp, nông thôn chịu sự
tác động mạnh mẽ của các nhân tố thị trường: giá cả các yếu tố đầu vào, đầu ra,
vốn liếng; thông tin… Do vậy, rất cần sự hỗ trợ của Nhà nước.

Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ỏ nông thôn bao gồm: hệ thống đường sá,
hệ thống thông tin, hệ thống thuỷ lợi, trạm biến thế, trạm giống, trờng học, nhà văn
hoá hết sức cần thiết cho sự phát triển nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên, việc xây
dựng, cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội trên đây vượt quá khả năng của cư dân nông thôn.
Đầu tư của nhà nước cho cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội ở nông thôn là hết sức cần thiết.
1.2.2 Vai trò của CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn:
1. 2 . 2 . 1 . T ă n g c ư ờ n g k h ả n ă n g c u n g c ấ p lư ơ n g t h ự c t h ự c p h ẩ m c h o xã hội.
Cùng với tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nhu cầu về nông sản của
Việt Nam sẽ ngày càng tăng. Một mặt do dân số Việt Nam không ngừng gia tăng, mặt
SVTH: Võ Thị Phước
5
Đề tài môn học GVHD: TS – Nguyễn Hồng Cử
khác do trình độ tiêu đùng của nông dân tăng. Mục tiêu của nước ta là trong những
năm tới sẽ là thời kỳ tiêu dùng của người dân chuyển từ no ấm sang bắt đầu có tích luỹ
và chuyển sang mức sống khá giả, tiêu dùng những thực phẩm có chất lượng cao, hàm
lượng dinh dưỡng nhiều, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm Do đó, việc tiến hành
CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn có ý nghĩa quyết định đối với việc thoả mãn nhu
cẩu ngày càng cao này của con người. Ngoài ra còn là cơ sở phát triển các mặt khác
của đời sống kinh tế xã hội.
1.2.2.2. Đảm bảo n g u ồ n n g u y ê n l i ệ u p h á t t ri ể n c ô n g n g h i ệ p nh ẹ :
Các ngành công nghiệp nhẹ như: Chế biến lương thực thực phẩm, chế biến hoa quả, công
nghiệp dệt, giấy, đường phải dựa vao nguồn nguyên liệu chỷ yếu từ nông nghiệp.
Quy mô, tốc độ tăng trưởng của các nguồn nguyên liệu là nhân tố quan, trọng quyết
định quy mô, tốc độ tăng trưởng của các ngành công nghiệp này.
1. 2.2.3. Cung cấp một phần vốn cho CNH đất nước:
Công nghiệp hoá đất nước là nhiệm vụ trung tâm trong suốt cả thời kỳ quá độ
lên chủ nghĩa xã hội. Để công nghiệp hoá thành công, đất nước phải giải quyết rất
nhiều vấn đề và phải có vốn. Là nước nông nghiệp, thông qua việc xuất khẩu nông sản
phẩm, nông nghiệp nông thôn có thể góp phần giải quyết nhu cầu vốn cho nền kinh tế.
1.2.2.4. Phát triển nông nghiệp, nông thôn là cơ sở ổn định kinh tế - chính

Nước ta có số đông dân số trẻ, thông minh, cần cù lao động. Nhưng ngược lại
điểm xuất phát thấp du chịu hậu quả của chiến tranh kéo dài và ảnh hưởng của cơ chế
kế hoạch hoá tập trung bao cấp. Những yếu tố đó ảnh hưởng hai mặt thuận lợi và trở
ngại trong quá trình hình thành và thúc đẩy CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn.
1.3.4. Khoa học và công nghệ.
Khoa học và công nghệ được xác định là động lực của CNH, HĐH. Khoa học
và công nghệ có vai trò quyết định lợi thế cạnh tranh và tốc độ phát triển kinh tế nói
chung, cuả CNH, HĐH nói riêng.
Là một nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nền kinh tế kém phát triến nên
tiềm lực khoa học và công nghệ của nước ta còn yếu. Muốn tiến hành CNH, HĐH
thành công thì phải xây dựng một tiềm lực khoa học và công nghệ thích ứng với đòi
hỏi của sự nghiệp CNH.
1.3.5. Các quan hệ kinh tế đối ngoại.
Trong xu thế toàn cầu hoá, quan hệ kinh tế đối ngoại càng phát triển rộng rãi
và có hiệu quả bao nhiêu thì sự nghiệp CNH, HĐH càng được tiến hành thuận lợi và
càng thành công nhanh chóng bấy nhiêu. Thực chất của việc mỏ rộng quan hệ kinh tế
đối ngoại là việc thu hút nhiều nguồn vốn bên ngoài, là việc tiếp thu nhiều kỹ thuật và
công nghệ hiện đại, là việc mở rộng thị trường cho sự nghiệp CNH, HĐH được thuận
lợi. Do đó, việc mở rộng các quan hệ kinh tế tạo điều kiện để tranh thủ được nguồn
vốn, kỹ thuật, công nghệ, kinh nghiệm tổ chức quản lý của các nước để đẩy nhanh sự
nghiệp CNH; HĐH đất nước.
1. 3 . 6 . V a i t r ò l ã n h đ ạ o Đ ả n g v à s ự q u ả n l ý c ủ a N h à n ư ớ c .
Nông nghiệp, nông thôn là khu vực đặc biệt của nền kinh tế. Sự phát triển của
khu vực này có vai trò quan trọng trong việc thực hiện thành công công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhưng vai trò đó không hình
thành tự phát, mà tuỳ thuộc rất nhiều vào sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của nhà
nước thông qua các đưòng lối, quan điểm của Đảng và các chính sách của nhà nước.
SVTH: Võ Thị Phước
7
Đề tài môn học GVHD: TS – Nguyễn Hồng Cử

Chỉ tiêu này phản ánh toàn bộ mạng lưới điện quốc gia. Thể hiện ở những
chỉ tiêu: tỷ lệ xã có điện; tỷ lệ thôn có điện; tỷ lệ hộ nông dân có điện: mức độ tiêu thụ
điện năng trên ha đất; giá bán điện bình quân 1 kwh nay hệ thống điện cung cấp cho
thuỷ lợi
Chỉ tiêu của Đảng ta là tới năm 2010 toàn bộ dân cư nông thôn có điện, đảm
bảo đáp ứng yêu cầu về điện của các ngành sản xuất nông nghiệp và phi nông nghiệp ở
SVTH: Võ Thị Phước
8
Đề tài môn học GVHD: TS – Nguyễn Hồng Cử
nông thôn, phát triển sản xuất các loại máy phát điện cơ nhỏ, động cơ điện dùng trong
nông nghiệp, nông thôn.
1.4.2. Kết quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn„
Chỉ tiêu này phản ánh sự thay đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng tiến
bộ hay không tiến bộ. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp thay đổi theo hướng tiến bộ là :
Giảm dần tỷ trọng của nông nghiệp, tăng dần tỷ trọng thuỷ sản. Trong nội
bộ ngành nông nghiệp thì giảm tỷ trọng ngành trồng trọt và tăng tỷ trọng ngành chăn
nuôi. Chỉ tiêu của Đảng ta là đến năm 2010, tỷ trọng nông nghiệp trong GDP khoảng
16% - 17%, tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp khoảng 25%. sản lượng thuỷ sản đạt
khoảng 3,0 - 3,5 triệu tấn (trong đó 1/3 ỉà sản phẩm nuôi trồng). Ngành chăn nuôi có
tốc độ phát triển cao hôn trồng trọt 4,5% - 5%.
1.4.3. Mức độ hoàn thiện quan hệ sản xuất trong nông nghiệp.
Chỉ tiêu này phản ánh sự họp lý hay không hộp lý của chế độ đất đai hay
việc phổ biến các mô hình kinh tế HTX, tập thể, kinh tế hộ ở nông thôn. Biểu
hiện cụ thể như là: Nông dân đã được giao đắt, giao rừng và cấp giấy chứng nhận
quyền sử đụng đất lâu dài chưa; thành phần kinh tế nào giữ vị trí chủ đạo trong sản
xuất nông nghiệp,
1.4.4 Thu nhập bình quân và mức sống của nông dân.
Chỉ tiêu này phản ánh kết quả tổng hợp của quá trình CNH, HĐH nông nghiệp,
nông thôn. Ngoài việc phát triển các chỉ tiêu trên thì quá trình CNH, HĐH nông
nghiệp, nông thôn còn đòi hỏi đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao. Chỉ tiêu

- Phát triển nông nghiệp toàn diện theo hướng chuyên canh với cơ cấu
hợp lý, có sản phẩm hàng hoá nhiều về số lượng, tốt về chất lượng gắn với công
nghiệp chế biến nông lâm - thuỷ sản với công nghệ ngày càng cao.
- Ứng dụng rộng rãi tiến bộ K H K T trong sản xuất, chế biến và mở rộng ngành
nghề phi nông nghiệp ỏ nông thôn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng
tích cực.
- Xây dựng nông thôn mới văn minh, hiện đại có hệ thống cơ sở hạ tầng hoàn
chỉnh, bồi dưỡng và phát huy nhân tố con người.
Quan điểm bao trùm của Đảng về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn
chính là tạo ra sự chuyển biến về mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội của đất nước theo
hướng CNH, HĐH.
SVTH: Võ Thị Phước
10