Chuyên đề - Ngân sách nhà nớc là một trong những chính sách quan
trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng

lời nói đầu
Những biến động về kinh tế của khu vực trong những năm cuối của
thế kỉ 20 đã tác đông mạnh mẽ tới nhận thức kinh tế cũng nh sự phát
triển kinh tế của Việt nam . Trải qua một thời gian phát triển kinh tế
một cách mạnh mẽ các nớc Đông nam á vừa mới trải qua một
cuộckhủng hoảng tiền tệ lớn mà điểm suất phát là Thái lan . Do sự
quyết định thả nổi đồng bạt của Chính phủ thái lan. Điều đó đã
tácđộng trực tiếp tới nền kinh tế của Thái lan mà còn lan rộng ra các
nớc trong khu vực . Nó đã chứng minh một cách mạnh mẽ các tác
động vĩ mô của Chính phủ tới nền kinh tế nh thế nào . Qua kinh
nghiệm của các nớc đi trớc ta thấy vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế
thị trờnglà rất to lớn . Chính phủ thông qua ngân sách nhà nớc để thực
hiện điều tiết vĩ mô qua hoạt động thu chi ngân sách . Vậy vấn đề cấp
bách đặt ra là nhà nớc ta cần phải xem xét sác định một cách đúng đắn
vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng của ngân sách nhà nớc
trong điều kiện nớc ta chuyển đổi nền kinh tế tập chung bao cấp sang
kinh tế thị trờng bên cạnh đó ta thấy thực hiện ngân sách nhà nớc ở
Việt nam trong những năm qua là rất bất ổn định thờng xuyên thâm
hụt ngân sách . Việc sử dụng ngân sách kém thờng xuyên.
Hiệu quả phần trăm thất thoát ngân sách nhà nớc là cao nhất . Vai trò
điều tiết vĩ mô nền kinh tế của ngân sách nhà nớc trong những năm qua là rất
thấp. Đặc biệt những năm 1980-1986 ngân sách bị thâm hụt nay chính phủ
đã điều tiết bằng cách phát hành tiền đã rẫn đến tình trạng lạm phát phi mã
nền kinh tế rơi vào tình trạng khủng hoãng.
Để khắc phục tình trạng trên một lần nữa chúng ta lại khẳng định sự
cần thiết phải nghiên cứu về vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế của ngân sách
nhà nớc .
1

trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
Ch ơng ba
Giải pháp để nâng cao vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế
thị trờng
3
Chuyên đề - Ngân sách nhà nớc là một trong những chính sách quan
trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
Nội dung
Chơng 1
tổng quan về ngân sách nhà nớc và những
tác động vĩ mô nền kinh tế thị trờng của ngân
sách nhà nớc .
I> Luận cứ khoa học cơ bản của ngân sách nhà nớc tác động đến điều tiết
vĩ mô nền kinh tế thị trờng .
1.Ngân sách nhà nớc :
Ngân sách nhà nớc là một bản dự toán thu và chi nhà nớc và đã đợc cơ
quan chúc năng (quốc hội ) quyết định và đợc thực hiện trong một năm từ
1/1-31/12 nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nớc đối với
nền kinh tế xã hội .
Vậy nếu ta nhìn bề ngoài thì ngân sách nhà nớc là một bản cân đối một
bên là thu của nhà nớc một bên là phản ánh nguồn chi của nhà nớc . từ đó ta
thấy đợc ngan sách bôị thu hay bội chi .
Ngân sách nhà nớc phản ánh mối quan hệ kinh tế trong quá trình hình
thành quĩ ngân sách nhà nớc và trong quá trình sử dụng quĩ ngân sách nhà n-
ớc-ngân sách nhà nớc phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa một bên là nhà nớc
và một bên là các thành phần còn lại trong nền kinh tế .
Các mối quan hệ đó là :
Nhà nớc với doanh nghiệp
Nhà nớc với các tổ chức xã hội
4

5
Chuyên đề - Ngân sách nhà nớc là một trong những chính sách quan
trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
t của nhà nớc , thu từ việc bán và cho thuê các tài sản của nhà nớc , vay viện
trợ của nớc ngaòi , một số nguồn thu khác nh thu từ việc hợp tác lao động n-
ớc ngoài .
*Chi ngân sách nhà nớc là các khoản mà nhà nớc phải chi ra để duy trì
hoạt động và đạt đợc những mục tiêu , nhiệm vụ của mình .
Chi ngân sách nhà nớc bao gồm : chi thờng xuyên , chi cho đầu t phat
triển , chi trả nợ vay của chính phủ của ngân sách nhà nớc .
*Bội chi ngân sách nhà nớc :
Khi các khoản thu ngân sách nhà nớc không kể các khoản vay mà không
đủ chi trả cho ngân sách nhà nớc gọi là bội chi ngân sách nhà nớc. Thông th-
ờng khi nói đến ngân sách nhà nớc thờng là nói đến bội chi . Bội chi thờng
mang tính quy luật .
ở đề tài này ta nghiên cứu tác động vĩ mô của ngân sách nhà nớc tới nền
kinh tế thị trờng hay thực chất là nghiên cứu vấn đề bội chi tác động vĩ mô
tới nền kinh tế thị trờng nh thế nào ? bội chi trong phạm vi giới hạn nào là tốt
nhất ? và muốn đạt đợc phạm vi giới hạn tốt nhất đó nhà nớc ta cần phải thực
hiện những chính sách nhu thế nào ? chính sách phải bám sát vào những vấn
đề tác động đến bội chi ngân sách nhà nớc nh nghiên cứu về thuế , chi tiêu
thờng xuyên...
Muốn hiểu đợc những tác động vĩ mô nền kinh tế thị trờng của ngân sách
nhà nớc là ngân sách nhà nớc thông qua hoạt động của mình điều tiết bao
quát sự vận động nền kinh tế thị trờng.
Mục tiêu của chúng ta khi nghiên cứu kinh tế vĩ mô không phải chỉ dừng
lại ổ phạm vi lý giải các biến cố kinh tê mà còn nhằm cải thiện chất lợng của
chính sách kinh tế . các công cụ tài chính tiền tệ của chính phủ có thể tác
động mạnh mẽ tới nền kinh tế bao gồm cả mạt tích cực và mặt tiêu cực. Giúp
cho các nhà kinh tế hoạch định chính sách , đánh giá những chính sách khác

phải trả .
7
Chuyên đề - Ngân sách nhà nớc là một trong những chính sách quan
trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
Ta thấy rằng quan điểm của friedmal là hoàn toàn đúng trên góc độ tiền
tệ : ( trong mọi trờng hợp mà tỉ lệ lạm phát của một nớc là cực kỳ cao trong
bất cứ thời gian kéo dài nào tì tỷ lệ tăng trởng của cung ứng tiền tê là cực kỳ
cao )
Trong góc độ bài viết này ta chỉ đề cập đền ảnh hởng của ngân sách nhà
nớc tới việc cung ứng tiền tệ từ đó tác động đến tỉ lệ lạm phát .
Trớc hết đứng trên góc độ chi của ngân sách nhà nớc :
Kết quả của việc tăng thờng xuyên từng đợt trong chi tiêu của chính phủ
là việc tăng thơngf xuyên của mức giá cả . mức giá cả tăng ta có tỉ lệ lạm
phát dơng . nhng việc tăng một đợt trong chi tiêu của chính phủ chỉ đ ađến
một sự tăng tạm thời của tỷ lệ lạm phát chứ không phải là một mức lạm phát
mà trong đó mức giá cả tăng kéo dài ,
Đứng trên góc độ thu ngân sách nhà nớc:
Việc kéo dài giảm thuế sẽ dẫn đến việc tăng giá hàng hoá dẫn đến lạm
phát. Từ các tác động trên chímh phủ có thể điều chỉnh đợc lạm phát thông
qua quá trình hoạt động . Nếu chính phủ muốn giảm lạm phát thì chính phủ
tăng thuế và giảm chi tiêu
Lạm phát và việc làm luôn là hai vấn đề tỷ lệ với nhau có nghĩa là khi lạm
phát tăng thì tỷ lệ thất nghiệp giảm , khi lạm phát giảm thì tỷ lệ thất nghiệp
tăng . Điều này quyết định chi phối rất lớn trong chiến lợc phát triển kinh tế
mà chính phủ đa ra , tuỳ thuộc rất lớn vào mục tiêu đề ra trong thời gian tới
của chính phủ để điều chỉnh . Nếu trong thời gian vừa qua lạm phát tăng lên
quá cao vợt ra ngoài hai con số thì lúc này chính phủ cần đa ra chính sách
giảm tỷ lệ lạm phát đồng nghĩa với việc chấp nhận một tỷ lệ thất nghiêp tăng
cao. Hay khi tỷ lệ thất nghiệp trong nớc tăng lên quá cao ảnh hởngđến đời
sống của lực lợng lao động nhất là từng lớp sinh viên mới ra trờng không tìm

Đối tợng chi ngân sách chủ yếu trên các lĩnh vực tài trợ trực tiếp , thực
hiện cácchơng trình nghiên cứu và phát triển về sản suất hàng hoá cũng nh
đổi mới công nghệ , điện khí hoá , quy hoạch đô thị và dân c , lãi suất và
thuế u đãi.
9
Chuyên đề - Ngân sách nhà nớc là một trong những chính sách quan
trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
Tài trợ trực tiếp :
nhằn đảm bảo những mục tiêu về kinh tế xã hội , chinh phủ thờng sử dụng
những khoản tài trợ trực tiếp từ ngân sách cho các doanh nghiệp để duy trì ,
ổn định mở rộng các hoạt đọng kinh doanh.
Đối tợng đợc tài trợ bao gồm các ngành độc quyền nhà nớc , cơ sở hạ
tầng nh vận tải đờng sắt, bu điện viển thông , năng lợng các dịch vụ công
cộng nh điện nớc. Các ngành công nghiệp thay thế nhập khẩu nh công
nghiệp luyện kim , cơ khí
+ Lĩnh vực quốc gia: phát triển các ngành nhằm làm giảm phụ thuộc
nớc ngoài nh lơng thực , thực phẩm , cơ khí chế tạo.
+Lĩnh vực dân thuần tuý : nhằm bảo đảm phát triển các ngành nghề
truyền thống sử dụng triệt để tài nguyên, phát huy tay nghề ,...
Các biện pháp tài trợ thờng dùng là: trợ giá , giảm thuế sản suất và tiêu
dùng cho vay với lãi suất u đãi , cung cấp máy móc thiết bị , vật t từ các ch-
ơng trình viện trợ lãi suất thấp , viện trợ không hoàn lại và miễn thuế , mua
sản phẩm với giá cao . chi phí của chính phủ cho việc tài trợ các doanh
nghiệp là rất lớn .
- Thực hiện các chơng trình nghiien cứu phát triển và hàng hoá . công việc bảo
đảm hàng hoá của chính phủ khong chỉ nhằm vào việc nâng cao phucs lợi
cho một bộ phận lớn dân c mà còn có những tác dụng nhất định đối với việc
phát triển nền kinh tế , thông qua việc chi phí tiêu dùng hàng hoá công cộng
chính phủ thể hiện sự điều tiết của mình trong quá trình tăng trởng kinh tế
- Khi chi tiêu công cộng tăng lên , trên thị trờng vật phẩm tiêu dùng sẽ cần có

ở việt nam trong những năm vừa qua thuế còn nhiều điều bất hợp lí , số
thu còn thấp , thất thu còn nhiều , dẩn đến việc liên tục bội chi ngân sách nhà
nớc .
Nếu phân biệt theo tính chất có hai loại thuế :
11
Chuyên đề - Ngân sách nhà nớc là một trong những chính sách quan
trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
-Thuế trực thu : thuế thu nhập và thuế lợi tức (thuế thu nhập công ty ,thuế
doanh nghiệp ) thuế tài sản, thuế đất ...
-Thuế gián thu : thuế doanh thu , thuế tiêu thụ đặc biệt , thuế xuất nhập
khẩu , thuế độc quyền nhà nớc , thuế VAT ...
Các loại thuế trực thu chủ yếu nhằn điều chỉnh phân phối phúc lợi nền
kinh tế , thực hiện phân phối lại tổng sản phẩm quốc gia tạo nguồn thu , thuế
trực thu còn có khả năng điều chỉnh đầu t , điều tiết sản xuất , đổi mới công
nghệ ...
Các loại thuế mang tính chất gián thu chủ yếu có tác dụng khuyến
khích điều tiết sản xuất đầu t , hớng dẩn tiêu dùng và tạo nguồn thu ngân
sách cho nhà nớc , vừa khuyến khích XNK vừa phải bảo vệ khuyến khích
phát triển trong nớc . thuế gián thu cũng đóng góp một phần quan trọng ổn
định cho ngân sách nhà nớc .
Nói chung trong nền kinh tế thị trờng có điều tiết của chính phủ thuế
ngày càng trở nên một dụng cụ quan trọng nhằm thể hiện vai trò điều chỉnh
kinh tế của chính phủ . chính sách thuế hợp lý tạo ra nguồn thu chủ yếu cho
phần ngân sách tác động điều chỉnh mạnh mẽ các hoạt động sản xuất kinh
doanh , đảm bảo công bằng và kích thích cạnh tranh.
*Chính sách tài chính tiền tệ :
Nội dung của bộ phận cấu thành chính sách tài chính tiền tệ :
- Chính sách tài khoá : chính sách tài khoá gắn liền với những điều chỉnh
trong các hoạt động thu và chi của chính phủ nhằm hớng nền kinh tế tới mức
sản lợng và sử dụng nhân công mong muốn . các công cụ chủ yếu của chính

doanh nghiệp théo những hớng khác nhau . trên thực tế , thuế gián thu vừa
tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nớc , vừa tạo ra môi trờng bình
đẳng ban đầu cho các doanh nghiệp và trên cơ sở đó các doanh nghiệp hoạt
động , cạnh tranh để phát triển . thuế gián thu không làm ảnh hởng tới quá
trình đầu t , và thực hiện tái đầu t của các doanh nghiệp . Tuỳ theo các chính
sách thuế của nhà nớc cho từng thời kỳ với việc đánh thuế gián thu vào lĩnh
13
Chuyên đề - Ngân sách nhà nớc là một trong những chính sách quan
trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
vực tiêu dùng cao hay thấp nhà nớc sẽ điều chỉnh giá cả , cơ cấu cầu của xã
hội và sản lợng tiềm năng của nền kinh tế quốc dân . Chính vì vậy cần phối
hợp chặt chẽ các loại thuế trực thu và thuế gián thu để điều chỉnh sản xuất và
tiêu dùng thực hiện các hệ thống thuế theo hớng coi trọng thuế gián thu hơn
thuế trực thu, giảm mức thuế trực thu đánh vào lợi nhuận đạt đợc của khu
vực kinh doanh để đạt điều kiện thuận lợi cho khu vực này thực hiện tiết
kiệm đầu t cho kinh doanh . tránh đánh thuế trùng lắp chồng chéo mà trớc
đây là thay thế doanh thu bằng thuế giá trị gia tăng , đánh thuế vòng bằng và
có hiệu quả thì mới có tác dụng thúc đẩy khu vực doanh nghiệp và dân c thực
hiện tích tụ , đầu t , đổi mới kỷ thuật và công nghệ .nâng cao chất lợng và
hiệu quả hoạt động kinh doanh .
Chi đầu t phát triển của ngân sách nhà nớc đợc tập chung vào xây
dựng và phát triển cơ sở hạ tầng và một số ngành kinh tế mủi nhọn . Việc
đầu t này tạo ra môi trờng thuận lợi cho việc thu hút vốn đầu t của các thành
phần kinh tế và cho phép nhà nớc chủ động điều tiết sự hoạt động của toàn
bộ nền kinh tế quốc dân .
Việc sử dụng ngân sách nhà nớc với hai công cụ bộ phận quan trọng
của nó là thuế và chi tiêu đầu t phát triển cho phép ngân sách nhà nớc tác
động mạnh mẽ vào hoạt động nền kinh tế xã hội . ngân sách nhà nớc là một
công cụ đợc nhà nớc sự dụng để can thiệp vào lĩnh vực kinh tế do đó muốn
phát huy tác dụng hiểu hiệu của nó trong quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh

nền kinh tế sẽ dẫn tới lạm phát làm rôí loạn lu thông tiền tệ , rối loạn thị tr-
ờng tài chính và hoạt động của nền kinh tế quốc dân .
Để đạt đợc mục tiêu của chính sách tiền tệ là tăng trởng phát triển môi
trờng tài chính nâng cao tiết kiệm đầu t kiểm soát lạm phát ổn định tiền tệ và
tỉ giá hối đoái đòi hỏi ngân hàng nhà nóc phải phát huy hửu hiệu vai trò quản
lý và điiêù tiết vĩ mô các hoạt động tiền tệ tín dụng trong nền kinh tế quốc
dân bằng việc sử dụng các công cụ tài chính trực tiếp và gián tiếp để tác
động tới khả năng cung ứng khối lợng tiền tệ đang tồn tại .
15
Chuyên đề - Ngân sách nhà nớc là một trong những chính sách quan
trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
Ngoài ra ngân sách nhà nớc với việc chi tiêu của mình còn điều chỉnh
khối lợng tiền tệ thông qua ngoại hối tín dụng . khi thị trờng trong nớc xuất
hiẹn hiện tợng khan hiếm ngoại tệ thì lúc này chính phủ có thể sử dụng ngân
sách của mình để tác động đa lợng ngoại tệ dự trữ từ ngân hàng trung ơng ra
(chính phủ phải sử dụng ngân sách để bù lỗ cho ngân hàng trung ơng khi
hoạt động của ngân hàng trung ơng bị thua lổ do việc giúo nhà nớc thực hiện
đợc các mục tiêu của mình ) . Tác động đến cung cầu ngoại tệ . Từ đó ngân
sách nhà nớc gián tiếp tác động đến hoạt động xuất nhập khẩu trong và ngoài
nớc.
Còn khi nhà nớc bị rơi vào tình trạng bội chi . Muốn xử lý nó thì một
công cụ quan trọng đó là việc phát hành trái phiếu .muốn vậy chính phủ phải
đua công cụ thỉ trờng mở vào hoạt động và tăng cờng sử dụng công cụ này .
Bằng công cụ thị trờng mở đã tác động đến nguồn thu ngân sách nhà nớc
Và hỗ trợ cho việc phát hành trái phiếu thuận lợi . Do đó việc vận
dụng công cụ thị trờng mở đòi hỏi trớc mắt không chỉ đối với tín phiếu kho
bạc mà ngay cả với tín phiếu kho bạc và các loại chứng chỉ đầu t của nhà n-
ớc( trái phiếu công trình ) . Cần phải phát hành theo phơng thức đấu thầu
thông qua hoạt động của ngân hàng ngoại thơng trung ơng và các ngânhàng
thơng mại trong đó tăng cờng vai trò của ngân hàng nhà nớc trung ơng trong

xuống 32,1% (1980) do sự điều chỉnh của hệ thống giá cả dẫn đến phải tăng
khoản chi bù giá hàng cung cấp.
+ Thu từ thuế của kinh tế ngoài quốc doanh , nguồn thu thuế công th-
ơng nghiệp ngày càng tăng . Điều đó phản ánh chính sách kích thích phát
triển các thành phần kinh tế khác của nhà nớc ta .
Nhà nớc vẫn tiếp tục bù giá vào lơng cho công nhân viên chức ở xí
nghiệp quốc doanh và bù lổ cho xí nghiệp quốc doanh từ đó làm tăng bội chi
17
Chuyên đề - Ngân sách nhà nớc là một trong những chính sách quan
trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
ngân sách tăng lạm phát . Nhng tiền lơng của công nhân viên chức tơng đối
ổn định .
o Giai đoạn từ 1981-1985:
Cuối năm 1985 do sự đổi tiền dẫn đến hiện tơng jlam phát ch a từng
thấy trong những năm sau đó .
Các nguồn thu ngân sách nhà nớc trong giai đoạn này tiếp tục có
những thay đổi về cơ cấu .
+Thu khu vực kinh tế quốc doanh bình quân trong các năm
1981-1985 là 57,9% số thu ngân sách nhà nớc trong khi đó bình quân trong
thời gian 1976-1980 là 48$ tăng bình quân là 9,9% .
+ Thu khu vực kinh tế ngoài quốc doanh bình quân trong các năm
1981-1985 là 14,3 tổng số thu ngân sách nhà nớc . Nguồn thu ngoài nớc tiếp
tuc jgiảm xuống ,bình quân trong thời kì 1976-1980 là 38,2% tổng số thu
ngấnách nhà nớc , nhng trong giai đoạn 1981-1985 chỉ còn 22,5% .
Về chi ngân sách nhà nớc trong thời kì 1981-1985 đã thực hiện các cơ
chế chính sách sau :
+ Trợ cấp khó khăn theo tỉ lệ lơng cho công nhân cviên chức nhà nớc
bù giá hàng cung cấp . Trong thời kì 1981-1985 đã có mầm mống những
nhân tố không ổn định trong viêc pphát triển kinh tế cụ thể là
Bội chi ngân sách nhà nớc 1985 so với 1981 tăng 17,8 lần , bội chi

tổng ssố thu ngân sách nhà nớc bằng 23,63%tăng 8,1% , còn so với thu ngân
sách nhà nớc trong nớc bằng 30,04% tăng 11,3%
Nguyên nhân của tình hình trên là do :
Nhà nớc bỏ dần chế độ cung cấp tính vào lơng phụ cấp , trợ cấp , chi
bù giá hàng cung cấp giai đoạn 1986-1990 giảm 15,5% so với giai đoạn
1981-1985
19
Chuyên đề - Ngân sách nhà nớc là một trong những chính sách quan
trọng nhất điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
Do hậu quả của chính sánh giá , lơng , tiền và tình trạng sa sút trong
nhiều năm trớc đã dẫn đến bội chi ngân sách nhà nớc tăng cao trong những
năm đầu giai đoạn 1986-1990 , cụ thể nh sau .
+ Do bội chi lớn nên nhà nớc phải thực hiện chính sách phát hành tiền và
vay dân do nhà nớc sử dụng chính sách phát hành tiền dẫn đến việc gia tăng
lạm phát . năm1988 nhà nớc vay nớc ngoài 31,1%số tiền để bù đắp cho thiếu
hụt 67,3% từ phát hành tiền 1,6% vay dân
o Giai đoạn 1991-1995:
Do thực hiện từng bớc cơ chế kinh tế nhiều thành phần đã phát triển
kinh tế ngoài quốc doanh ỏ nhiều lỉnh vực giải quyết nhiều công ăn việc
làm , tăng thu nhập cho ngời lao động
Từ cuôi năm 1989 , nhà nớc dã thực hiện những chính sách chống lạm
phát có hiệu quả tích cực nên đã góp phần ổn đinhj kinh tế xã hội . Tỉ lệ tăng
giá hàng tháng của các năm 1990 1991 1992 và 6 tháng năm 1993 tơng
đối ổn định . Trong giai đoạn này , nhà nớc thực hiện chính sách đầu t cho
tiêu dùng xã hội . vì ở tầm quản lý vĩ mô đảng và nhà nớc đã xác định rỏ vị
trí của chiến lợc xây dựng con ngời trong mối quan hệ với chiến lợc phát
triển kinh té xã hội và trong nghị quyết hội nghị trung ơng lần 4 của đãng đã
làm rỏ thêm vai trò của chính sách văn hoá xã hội trong việc thực hiện chiến
lựơc con ngời do điều kiện ổn định kinh tế từ những năm 1990 đến nay đã
tạo tiền đề cho việc đầu t tăng trởng chi cho văn hoá xã hội hàng năm. Từ