Khoá luận tốt nghiệp Nguyen Manh Ha A2CN9
Mục lục
Lời nói đầu
Trang
ch
ch
ơng 1: khái quát chung về nguồn vốn
ơng 1: khái quát chung về nguồn vốn
hỗ trợ phát triển chính thức (ODA)
hỗ trợ phát triển chính thức (ODA)

i- khái niệm và phân loại ODA
i- khái niệm và phân loại ODA

1. Lịch sử hình thành
1. Lịch sử hình thành ODA 6
2. Khái niệm
2. Khái niệm
7
3. Đặc điểm
3. Đặc điểm
8
3.1. Ưu điểm
3.1. Ưu điểm
3.2. Hạn chế
3.2. Hạn chế
4. Phân loại ODA
4. Phân loại ODA

công nghệ hiện đại và phát triển nguồn nhân lực
công nghệ hiện đại và phát triển nguồn nhân lực
19
3.ODA hoàn thiện cơ cấu kinh tế
3.ODA hoàn thiện cơ cấu kinh tế
22
4. ODA tăng khả năng thu hút FDI và tạo điều kiện mở rộng đầu t
4. ODA tăng khả năng thu hút FDI và tạo điều kiện mở rộng đầu tphát triển trong n
phát triển trong n
ớc
ớc
5. Tác dụng của viện trợ ODA đối với các n
5. Tác dụng của viện trợ ODA đối với các n
ớc đang phát triển
ớc đang phát triển
24
iii- xu h
iii- xu h
ớng vận động của ODA trên thế giới
ớng vận động của ODA trên thế giới
26
1. Bảo vệ môI tr
1. Bảo vệ môI tr
ờng sinh thái là trọng tâm của nhiều nhà tài trợ
ờng sinh thái là trọng tâm của nhiều nhà tài trợ
2. Vấn đề Phụ nữ trong phát triển gần đây th
2. Vấn đề Phụ nữ trong phát triển gần đây th

Kho¸ ln tèt nghiƯp Nguyen Manh Ha A2CN9
ë ViƯt Nam thêi gian qua
ë ViƯt Nam thêi gian qua
i- c¬ chÕ qu¶n lý ODA
i- c¬ chÕ qu¶n lý ODA
1. Hµnh lang ph¸p lý
1. Hµnh lang ph¸p lý
2. Bé m¸y qu¶n lý Nhµ n
2. Bé m¸y qu¶n lý Nhµ n
íc
íc
34
ii- t×nh h×nh sư dơng ODA cđa ViƯt Nam
ii- t×nh h×nh sư dơng ODA cđa ViƯt Nam
35
1. Kh¸I qu¸t vỊ sè liƯu ODA qua c¸c n¨m
1. Kh¸I qu¸t vỊ sè liƯu ODA qua c¸c n¨m
1.1. T×nh h×nh cam kÕt ODA cho ViƯt Nam
1.1. T×nh h×nh cam kÕt ODA cho ViƯt Nam
1.2. §µm ph¸n vµ ký kÕt c¸c HiƯp ®Þnh vay nỵ, viƯn trỵ
1.2. §µm ph¸n vµ ký kÕt c¸c HiƯp ®Þnh vay nỵ, viƯn trỵ
1.3. T×nh h×nh gi¶i ng©n
1.3. T×nh h×nh gi¶i ng©n
2. C¬ cÊu ph©n bỉ ODA
2. C¬ cÊu ph©n bỉ ODA
41
2.1. C¬ cÊu ODA theo ngµnh
2.1. C¬ cÊu ODA theo ngµnh
2.2. C¬ cÊu ODA theo vïng
2.2. C¬ cÊu ODA theo vïng

3.1. Tån t¹i
3.2. Nguyªn nh©n
3.2. Nguyªn nh©n
ch
ch
¬ng 3: n©ng cao hiƯu qu¶ sư dơng oDA t¹i
¬ng 3: n©ng cao hiƯu qu¶ sư dơng oDA t¹iViƯt Nam
ViƯt Nam
81
i- ph
i- ph
¬ng h
¬ng h
íng sư dơng vèn ODA cđa ViƯt Nam
íng sư dơng vèn ODA cđa ViƯt Nam
1. Quan ®iĨm cđa §¶ng vµ Nhµ n
1. Quan ®iĨm cđa §¶ng vµ Nhµ n
íc ®èi víi viƯc sư dơng ODA
íc ®èi víi viƯc sư dơng ODA
2. Mơc tiªu khai th¸c ODA
2. Mơc tiªu khai th¸c ODA
ii- n©ng cao hiƯu qu¶ sư dơng vèn ODA
ii- n©ng cao hiƯu qu¶ sư dơng vèn ODA
83
1. Quy ho¹ch vµ ph©n bỉ ODA
1. Quy ho¹ch vµ ph©n bỉ ODA
2. VỊ thu hót vµ sư dơng vèn

Vốn là chìa khóa, là điều kiện hàng đầu cho mọi quá trình phát triển
Vốn là chìa khóa, là điều kiện hàng đầu cho mọi quá trình phát triển
Đối với nước ta, để đưa đất nước thoát khỏi tình trạng một nước nghèo, cải
Đối với nước ta, để đưa đất nước thoát khỏi tình trạng một nước nghèo, cảithiện đời sống nhân dân, củng cố an ninh quốc phòng, tạo điều kiện cho
thiện đời sống nhân dân, củng cố an ninh quốc phòng, tạo điều kiện chođất nước phát triển nhanh hơn vào đầu thế kỉ 21, thúc đẩy chuyển dòch cơ
đất nước phát triển nhanh hơn vào đầu thế kỉ 21, thúc đẩy chuyển dòch cơcấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hòa nhập vào nền
cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hòa nhập vào nềnkinh tế khu vực và thế giới.
kinh tế khu vực và thế giới.
Mỗi dân tộc đều phải tự mình vươn lên bằng chính năng lực của
Mỗi dân tộc đều phải tự mình vươn lên bằng chính năng lực củamình nhưng đồng thời cũng phải biết kết hợp sức mạnh dân tộc với sức
mình nhưng đồng thời cũng phải biết kết hợp sức mạnh dân tộc với sứcmạnh thời đại để thực hiện mục tiêu đề ra. mức xuất phát điểm thấp
mạnh thời đại để thực hiện mục tiêu đề ra. mức xuất phát điểm thấp


yếu kém, do vậy chúng ta cần phải thu hút và tận dụng triệt để nguồn vốn
yếu kém, do vậy chúng ta cần phải thu hút và tận dụng triệt để nguồn vốnODA cho cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội. Đây cũng là mục đích tôn chỉ của
ODA cho cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội. Đây cũng là mục đích tôn chỉ củacác nhà tài trợ.
các nhà tài trợ.
Từ 1993 đến nay, nhờ có nguồn vốn ODA mà Việt Nam đã đạt được
Từ 1993 đến nay, nhờ có nguồn vốn ODA mà Việt Nam đã đạt đượcnhững thành tựu kinh tế về mọi mặt của xã hội, kinh tế như trường học,
những thành tựu kinh tế về mọi mặt của xã hội, kinh tế như trường học,bệnh viện, đường xá, cầu cống vv....Chính vì vậy nguồn vốn ODA rất quan
bệnh viện, đường xá, cầu cống vv....Chính vì vậy nguồn vốn ODA rất quantrọng trong quá trình phát triển nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳ này.
trọng trong quá trình phát triển nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳ này.Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những bất cập và hạn chế như
Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những bất cập và hạn chế như


-
Đề ra những giải pháp nhằm thu hút được nhiều ODA không những
Đề ra những giải pháp nhằm thu hút được nhiều ODA không nhữngcủa Nhật Bản mà còn các nước khác trên thế giới.
của Nhật Bản mà còn các nước khác trên thế giới.
Chính vì những lý do này, em đã chọn đề tài “ODA đối với quá trình
Chính vì những lý do này, em đã chọn đề tài “ODA đối với quá trìnhphát triển nền kinh tế Việt Nam”
phát triển nền kinh tế Việt Nam”
Đề tài tập trung vào nghiên cứu hoạt động thu hút và sử dụng ODA ở
Đề tài tập trung vào nghiên cứu hoạt động thu hút và sử dụng ODA ởViệt nam trên cơ sở xem xét vận động của ODA thế giới, đặc biệt là
Việt nam trên cơ sở xem xét vận động của ODA thế giới, đặc biệt lànhững tác động của nguồn vốn này đến quá trình phát triển kinh tế việt
những tác động của nguồn vốn này đến quá trình phát triển kinh tế việt4
4
Kho¸ ln tèt nghiƯp Nguyen Manh Ha A2CN9
nam.Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phương pháp tổng hợp,
nam.Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phương pháp tổng hợp,

i- Kh¸i niƯm vµ ph©n lo¹i oda
1. LÞch sư h×nh thµnh ODA
Thêi nguyªn thđy, x· héi cha h×nh thµnh nªn nhµ níc, gi÷a c¸c bé l¹c ®·
cã sù hç trỵ nhau vỊ mỈt vËt chÊt. Khi mét bé l¹c thiÕu thèn sÏ ®ỵc bé l¹c kh¸c
d d¶ h¬n gióp ®ì. §Çu tiªn sù gióp ®ì nµy cßn v« t, vỊ sau nã mang s¾c th¸I
“vay tr¶”, bªn cho vay ®Ỉt ra mét sè ®iỊu kiƯn bc bªn ®I vay ph¶I tu©n theo.
Thêi nay, x· héi ngµy cµng ph¸t triĨn lµm hè s©u ng¨n c¸ch gi÷a c¸c
qc gia ngµy cµng lín. C¸c níc nghÌo bªn c¹nh viƯc huy ®éng ngn vèn tÝch
lòy trong níc vÉn cÇn ph¶I cã sù hç trỵ tõ phÝa bªn ngoµi.ChÝnh v× thÕ mµ nhu
cÇu vay mỵn gi÷a c¸c qc gia ngµy cµng t¨ng lªn, phøc t¹p h¬n.
Trªn thÕ giíi, viƯc cung cÊp ODA thùc chÊt ®· ®ỵc tiÕn hµnh tõ nhiỊu
thËp kØ tríc ®©y, b¾t ®Çu tõ kÕ ho¹ch Masan cđa MÜ viƯn trỵ cho c¸c níc T©y ¢u
5
5
Khoá luận tốt nghiệp Nguyen Manh Ha A2CN9
nhằm khôI phục kinh tế sau chiến tranh thế giới thứ 2. Thời gian này, các nớc
công nghiệp phát triển đã thỏa thuận trợ giúp các nớc đang phát triển dới dạng
viện trợ không hoàn lại hoặc cho vay với điều kiện u đãi. Tiếp đó hội nghị
Côlômbô năm 1955 hình thành những ý tởng và nguyên tắc đầu tiên về hợp tác
phát triển.
Ngày 14/12/1960, tổ chức hợp tác kinh tế và phát triển ra đời tại Paris
bao gồm 20 thành viên ban đầu tập hợp lại cùng hợp tác phát triển. Tổ chức này
đã đóng góp phần quan trọng nhất trong việc trợ giúp các nớc đang và chậm
phát triển. Trong khuôn khổ hợp tác và phát triển, các nớc thành viên OECD đã
lập ra ủy ban chuyên môn, trong đó có ủy ban hỗ trợ phát triển chuyên trách
giúp đỡ các nớc đang và chậm phát triển kinh tế, nâng cao hiệu quả đầu t, thành
viên ban đầu của DAC gồm 18 nớc:
áo
áo, Bỉ, Hà lan, Nauy.... các nớc trong ủy
ban này theo thờng kỳ thông báo các khoản đóng góp của họ cho chơng trình

khoản viện trợ có hoàn lại và các khoản tín dụng
u đãi của các Chính phủ, các
u đãi của các Chính phủ, cáctổ chức phi Chính phủ, các tổ chức thuộc hệ thống Liên hiệp quốc, các tổ chức
tổ chức phi Chính phủ, các tổ chức thuộc hệ thống Liên hiệp quốc, các tổ chứctài chính quốc tế dành cho Chính phủ và nhân dân các n
tài chính quốc tế dành cho Chính phủ và nhân dân các n
ớc đang và chậm phát
ớc đang và chậm pháttriển, đảm bảo 2 nguyên tắc sau:
triển, đảm bảo 2 nguyên tắc sau:
(1) ODA đ
(1) ODA đ
ợc cấp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế và công bằng của các n
ợc cấp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế và công bằng của các n
ớc
ớcđang phát triển và đây phải là mục đích chính của ODA.
đang phát triển và đây phải là mục đích chính của ODA.
(2) ODA phải thể hiện sự
(2) ODA phải thể hiện sự
u đãi, cụ thể phải bao hàm ít nhất 25% viện trợ


lãI suất, thời hạn trả nợ, thời gian
lãI suất, thời hạn trả nợ, thời gian aõn haùn
trong t
trong t
ơng quan so sánh với các yếu tố
ơng quan so sánh với các yếu tốt
t
ơng tự của ngân hàng th
ơng tự của ngân hàng th
ơng mại
ơng mại
Chính phủ Việt Nam quy định tại điều I quy chế quản lý và sử dụng
Chính phủ Việt Nam quy định tại điều I quy chế quản lý và sử dụngnguồn hỗ trợ phát triển chính thức- ban hành kèm theo nghị định số
nguồn hỗ trợ phát triển chính thức- ban hành kèm theo nghị định số17/2001/NĐ-CP ngày 04-05/2000: Hỗ trợ phát triển chính thức (sau đây gọi
17/2001/NĐ-CP ngày 04-05/2000: Hỗ trợ phát triển chính thức (sau đây gọitắt là ODA) trong quy chế này đ
tắt là ODA) trong quy chế này đ
ợc hiểu là hoạt động hợp tác phát triển gi

u đãI có yếu tố không hoàn lại ít nhất 25%
Ph
Ph
ơng thức cung cấp ODA bao gồm:
ơng thức cung cấp ODA bao gồm:
A, Hỗ trợ cán cân thanh toán
A, Hỗ trợ cán cân thanh toán
B, Hỗ trợ ch
B, Hỗ trợ ch
ơng trình
ơng trình
7
7
Kho¸ ln tèt nghiƯp Nguyen Manh Ha A2CN9
C, Hç trỵ dù ¸n
C, Hç trỵ dù ¸n
WB ®
WB ®
a ra kh¸I niƯm ODA bao gåm c¶ viƯn trỵ ®a ph
a ra kh¸I niƯm ODA bao gåm c¶ viƯn trỵ ®a ph
¬ng vµ song ph
¬ng vµ song ph
¬ng,
¬ng,nhÊn m¹nh tíi khÝa c¹nh tµI chÝnh cđa ODA mµ kh«ng ®Ị cËp tíi mơc ®Ých cđa
nhÊn m¹nh tíi khÝa c¹nh tµI chÝnh cđa ODA mµ kh«ng ®Ị cËp tíi mơc ®Ých cđa
¬ng tr×nh, hç trỵ theo kü tht hc theo dù ¸n.
¬ng tr×nh, hç trỵ theo kü tht hc theo dù ¸n.
3. §Ỉc ®iĨm
Trước tiên đây là nguồn vốn của chính phủ phân bổ cho mọi mặt của xã
hội nhằm thúc đẩy nền kinh tế nhưng bên cạnh đó là kèm theo các điều
kiện để có thể vay được nguồn vốn này.
ODA lu«n bÞ r»ng bc trùc tiÕp hc gi¸n tiÕp, ®I kÌm víi ODA bao giê
còng cã nh÷ng r»ng bc nhÊt ®Þnh vỊ chÝnh trÞ kinh tÕ hc khu vùc ®Þa lý. N-
íc nhËn viƯn trỵ cßn ph¶I ®¸p øng nh÷ng yªu cÇu cđa bªn cÊp viƯn trỵ nh thay
®ỉi chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i, chÝnh s¸ch kinh tÕ, thay ®ỉi chÕ ®é chÝnh trÞ.... cho
phï hỵp víi mơc ®Ých cđa bªn tµI trỵ. Trong giai ®o¹n hiƯn nay ®· xt hiƯn
mét sè ®Ỉc ®iĨm quan träng sau:
Thø nhÊt, tØ träng ODA song ph¬ng cã xu thÕ t¨ng lªn, ODA ®a ph¬ng cã
xu thÕ gi¶m ®i. Qu¸ tr×nh qc tÕ hãa ®êi sèng kinh tÕ thÕ giíi vµ xu thÕ héi
nhËp ®· t¹o ®iỊu kiƯn cho c¸c quan hƯ kinh tÕ, chÝnh trÞ.... gi÷a c¸c qc gia
ngµy cµng ®ỵc ®Èy m¹nh vµ t¨ng cêng. Ho¹t ®éng cđa mét sè tỉ chøc ph¬ng tá
ra kÐm hiƯu qu¶ lµm cho mét sè nhµ tµI trỵ ngÇn ng¹i ®ãng gãp cho c¸c tỉ chøc
nµy. §iỊu ®ã lµ nguyªn nh©n chÝnh t¹o nªn sù chun dÞch, tØ träng ODA song
ph¬ng cã xu thÕ t¨ng lªn, ODA ®a ph¬ng cã xu thÕ gi¶m ®I ®iỊu ®ã ®ỵc chøng
minh trªn thùc tÕ lµ trong c¸c n¨m tõ 1980-1994 trong tỉng sè ODA cđa thÕ
giíi, tØ träng ODA song ph¬ng tõ 67% t¨ng lªn69% trong khi ®ã tØ träng ODA
®a ph¬ng gi¶m tõ 33% xng cßn 31% (ngn cđa bé kÕ ho¹ch vµ ®Çu t)
8
8
Khoá luận tốt nghiệp Nguyen Manh Ha A2CN9
Thứ hai, sự cạnh tranh ngày càng tăng trong quá trình thu hút vốn ODA.
Trên thế giới một số nớc mới giành đợc độc lập, hoặc mới tách ra từ các nớc
liên bang tăng lên đáng kể và có nhu cầu lớn vế ODA.Một số nớc cộng hòa từ
Nam T cũ và một số nớc Châu Phi bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh sắc tộc
đang cần đến sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế. ở Châu á, Trung Quốc, các nớc

mối quan hệ với các nớc phát triển
Thứ t, triển vọng gia tăng nguồn vốn ODA ít lạc quan.
Mặc dù Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã khuyến nghị dành 1% GNP của các n-
ớc phát triển để cung cấp ODA cho các nớc nghèo. Nhng nớc có khối lợng
ODA lớn nh Nhật Bản, Mỹ... thì tỷ lệ này mới chỉ đạt ở mức trên dới 0,3%
trong nhiều năm qua. Tuy có một số nớc nh Thụy Điển, Na uy, Phần Lan, Đan
Mạch... đã có tỷ lệ ODA chiếm hơn 1% GNP, song khối lợng ODA tuyệt đối
của các nớc này không lớn. Thêm vào đó tình hình kinh tế phục hồi chậm chạp
ở các nớc đang phát triển cũng là một trở ngại gia tăng ODA. Ngoài ra, hàng
năm các nớc cung cấp ODA dựa vào kết quả hoạt động của nền kinh tế của
mình để xem xét khối lợng ODA có thể cung cấp đợc. Nhng hiện nay các nớc
phát triển đang có những dấu hiệu đáng lo ngại trong nền kinh tế của mình nh
khủng hoảng kinh tế hay hàng loạt các vấn đề xã hội trong nớc, chịu sức ép của
d luận đòi giảm viện trợ để tập trung giải quyết các vấn đề trong nớc.
Tuy nhiên, ở các nớc phát triển, kinh tế tăng bình quân 6%/năm trong các năm
1991 - 1994 (4%/năm trong thập kỷ 80). Đời sống nhân dân đang đợc cải thiện
rõ rệt. Do sự phục hồi kinh tế ở các nớc phát triển, nguồn vốn chuyển dịch vào
các nớc đang phát triển có thể sẽ giảm sút trong các năm tới, ODA là một
khoản vốn mà các nớc phát triển hỗ trợ cho các nớc đang phát triển nó đợc thực
hiện từ rất lâu, qua các giai đoạn nhất định, có những xu thế vận động riêng,
nhìn chung lại, xu hớng vận động hiện nay hàm chứa cả các yếu tố thuận lợi lẫn
khó khăn cho một số nớc đang phát triển nh nớc ta đang tìm kiếm nguồn hỗ trợ
phát triển chính thức, tuy nhiên các yếu tố thuận lợi là cơ bản. Xét trên phạm vi
quốc tế, ODA có thể huy động đợc lại tuỳ thuộc voà chính sách đối ngoại khôn
khéo và khả năng hấp thụ vốn nớc ngoài của chính nền kinh tế nớc đó. Qua đó
ta có thể thấy rõ đợc những đặc điểm riêng biệt của ODA so với các nguồn vốn
khác.
Thực tiễn nói trên đã phản ánh khá rõ tính hai mặt của nguồn vốn ODA.
10
10

11
11
Khoá luận tốt nghiệp Nguyen Manh Ha A2CN9
Bên cạnh những u điểm nêu trên thì nguồn vốn ODA cũng hàm chứa các mặt
trái của nó.

(1) Trong một số tr
(1) Trong một số tr
ờng hợp vốn ODA th
ờng hợp vốn ODA th
ờng đi liền với yếu tố kinh tế-
ờng đi liền với yếu tố kinh tế-
chính trị tiêu cực (do bên cung cấp vốn áp đặt) hơn là hiệu quả kinh tế
chính trị tiêu cực (do bên cung cấp vốn áp đặt) hơn là hiệu quả kinh tế. Các
nớc phát triển mà điển hình là Mỹ thờng sử dụng ODA nh một công cụ chính
trị, xác định vị trí và ảnh hởng của mình tại các nớc và khu vực tiếp nhận ODA,
buộc các nớc này phải chấp nhận một lập trờng nào đó của mình trong ngoại
giao hay tác động, can thiệp vào sự phát triển chính trị. Vì vậy khi tiếp nhận
nguồn vốn ODA các nớc đang và chậm phát triển cần cân nhắc kỹ lỡng những
điều kiện của các nhà tài trợ.
(2) Vay vốn ODA làm tăng gánh nợ quốc gia. Vốn vay ODA dù vay với
thời gian dài 30-40 năm vẫn không phải là vốn viện trợ, đến một lúc nào đó nớc
tiếp nhận phải dùng tiền của mình để trả nợ. Hơn thế nữa rủi ro tỷ giá là một
trong những nguy cơ đáng quan tâm nhất. Thực tế nhiều năm qua trên thế giới
đã chỉ rõ: cái đợc coi là lợi ích của các khoản ODA cho vay với lãi suất thấp và
thời hạn dài ngày hôm nay có thể không bù lại đợc cho những thiệt hại to lớn do
sự thay đổi bất lợi về tỷ giá hối đoái trong tơng lai. Vì vậy, nếu nh nớc tiếp nhận
không có chính sách quản lý nợ thận trọng sẽ dẫn đến mất khả năng trả nợ. Bài
học kinh nghiệm từ các nớc châu Phi cho thấy từ những năm 1960 các nớc này
chủ yếu là vay vốn ODA và đến cuối thập kỷ 80, đầu thập kỷ 90 các nớc nghèo

4.2. Theo mơc ®Ých
- Hç trỵ c¬ b¶n: lµ nh÷ng ngn lùc ®ỵc cung cÊp ®Ĩ ®Çu t x©y dùng c¬ së
h¹ tÇng kinh tÕ-x· héi vµ m«i trêng. §©y thêng lµ nh÷ng kho¶n cho vay u ®·i.
- Hç trỵ kü tht: lµ nh÷ng ngn lùc dµnh cho chun giao tri thøc, c«ng
nghƯ, x©y dùng n¨ng lùc, tiÕn hµnh nghiªn cøu c¬ b¶n hay nghiªn cøu tiỊn ®Çu
t ph¸t triĨn thĨ chÕ vµ ngn nh©n lùc v.v.. lo¹i hç trỵ nµy chđ u lµ viƯn trỵ
kh«ng hoµn l¹i.
4.3. Theo ®iỊu kiƯn
- ODA kh«ng rµng bc: viƯc sư dơng ngn tµi trỵ kh«ng bÞ rµng bc bëi
ngn sư dơng hay mơc ®Ých sư dơng.
- ODA cã rµng bc:
• Bëi ngn sư dơng: cã nghÜa lµ viƯc mua s¾m hµng ho¸, trang thiÕt bÞ
hay dÞch vơ b»ng ngn ODA chØ giíi h¹n cho mét sè c«ng ty do níc
13
13
Khoá luận tốt nghiệp Nguyen Manh Ha A2CN9
tài trợ sở hữu hoặc kiểm soát (đối với viện trợ song phơng), hoặc các
công ty của các nớc thành viên (đối với viện trợ đa phơng).
Bởi mục đích sử dụng: chỉ đợc sử dụng cho một số lĩnh vực nhất định
hoặc một số dự án cụ thể.
- ODA có thể ràng buộc một phần: một phần chi ở nớc viện trợ, phần còn
lại chi ở bất cứ nơi nào.
4.4. Theo hình thức
- Hỗ trợ dự án: là hình thức chủ yếu của ODA để thực hiện các dự án cụ thể.
Nó có thể là hỗ trợ cơ bản hoặc hỗ trợ kỹ thuật, có thể là cho không hoặc cho
vay u đãi.
- Hỗ trợ phi dự án bao gồm các loại hình nh sau:
Hỗ trợ cán cân thanh toán thờng là hỗ trợ tài chính trực tiếp (chuyển
giao tiền tệ), hỗ trợ hàng hoá hay là hỗ trợ nhập khẩu. Ngoại tệ hoặc
hàng hoá đợc chuyển vào qua hình thức này có thể đợc sử dụng để hỗ

là 25% theo quy đònh của các nước OECD. Theo số liệu của bộ tài chính từ
là 25% theo quy đònh của các nước OECD. Theo số liệu của bộ tài chính từ1993 đến năm 1999 Việt Nam đã ký vay của ODA 11.627 triệu USD trong
1993 đến năm 1999 Việt Nam đã ký vay của ODA 11.627 triệu USD trongđó có 9.632 USD là vay với thời hạn 30-40 năm và lãi suất từ 0,75% đến
đó có 9.632 USD là vay với thời hạn 30-40 năm và lãi suất từ 0,75% đến2%/năm. Thành tố viện trợ không hoàn lại của các khoản vay này đạt từ
2%/năm. Thành tố viện trợ không hoàn lại của các khoản vay này đạt từ25% đến 80%. Chỉ có nguồn vốn lớn với điều kiện vay ưu đãi như vậy
25% đến 80%. Chỉ có nguồn vốn lớn với điều kiện vay ưu đãi như vậyChính Phủ mới có thể tập trung đầu tư cho các dự án hạ tầng kinh tế lớn
Chính Phủ mới có thể tập trung đầu tư cho các dự án hạ tầng kinh tế lớnnhư đường xá, điện, nước, thủy lợi, cảng và các dự án hạ tầng xã hội khác
như đường xá, điện, nước, thủy lợi, cảng và các dự án hạ tầng xã hội khácnhư giáo dục y tế, có thời gian hoàn vốn lâu và tỷ lệ hòan vốn thấp. Bởi
như giáo dục y tế, có thời gian hoàn vốn lâu và tỷ lệ hòan vốn thấp. Bởi
15
15
Kho¸ ln tèt nghiƯp Nguyen Manh Ha A2CN9
vãng lai. Vốn ODA vào các nước này là nguồn bù đắp quan trọng cho cán
vãng lai. Vốn ODA vào các nước này là nguồn bù đắp quan trọng cho cáncân vãng lai. Trong điều kiện đồng nội tệ không có khả năng tự do chuyển
cân vãng lai. Trong điều kiện đồng nội tệ không có khả năng tự do chuyểnđổi mà một dự án nếu đã chuẩn bò 100% vốn đầu tư bằng nguồn vốn trong
đổi mà một dự án nếu đã chuẩn bò 100% vốn đầu tư bằng nguồn vốn trongnước nhưng nếu nhu cầu chuyển đổi tiền nội tệ sang ngoại tệ để nhập
nước nhưng nếu nhu cầu chuyển đổi tiền nội tệ sang ngoại tệ để nhậpkhẩu trang thiết bò cho dự án không được đáp ứng đầy đủ thì chắc chắn dự
khẩu trang thiết bò cho dự án không được đáp ứng đầy đủ thì chắc chắn dựán không khả thi, như vậy số tiền tiết kiệm nội tệ không thể chuyển thành
án không khả thi, như vậy số tiền tiết kiệm nội tệ không thể chuyển thànhđầu tư. Vậy nó đóng vai trò hết sức quan trọng với những tiêu chí sau:

Đài Loan theo kiểu cho vay u đãi và cho không mỗi năm 108 triệu USD (theo
thời giá). Khoản viện trợ này đến năm 1968 mới chấm dứt hẳn. Còn Hàn Quốc,
nhờ có mối quan hệ đặc biệt với Mỹ nên có đợc nguồn viện trợ rất lớn, chiếm
81,2% tổng số viện trợ của nớc này trong những năm 1970-1972. Nhờ đó mà
giảm đợc sự căng thẳng về nhu cầu vốn đầu t và đã có điều kiện thuận lợi để
thực hiện đợc các mục tiêu kinh tế.
Do tính chất u đãi, nguồn vốn ODA thờng dành cho đầu t vào cơ sở hạ tầng
kinh tế-xã hội nh đầu t vào đờng xá, cầu cảng, công trình điện, công trình cấp
thoát nớc và các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hoá, phát triển nguồn nhân lực...
Vào đầu những năm 1970, cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội của các nớc Đông Nam
á sau khi giành đợc độc lập rất nghèo nàn và lạc hậu. Các quốc gia đã sớm
nhận thấy vai trò quan trọng của việc phát triển các hoạt động giao thông vận
tải, thông tin liên lạc và bu chính viễn thông... Theo báo cáo của WB, từ năm
1971 đến năm 1974, tại Philipin vốn chi cho phát triển giao thông vận tải chiếm
tới 50% tổng số vốn dành cho xây dựng cơ bản và 60% tổng vốn vay ODA đợc
chi cho phát triển cơ cở hạ tầng. Kết quả là đến cuối năm 1994, Philipin đã có
811 cảng lớn nhỏ đạt tiêu chuẩn quốc gia, 329 cảng cấp tỉnh và vận tải thuỷ đã
đảm bảo đợc 85% lợng hàng hóa chuyên chở nội địa... tạo điều kiện cho giao lu
kinh tế quốc tế thực hiện nhanh chóng, thuận tiện.
Nhiều công trình hạ tầng kinh tế và xã hội nh sân bay, bến cảng, đờng cao
tốc, trờng học, bệnh viện, trung tâm nghiên cứu khoa học mang tầm cỡ quốc gia
ở Thái Lan, Singapore, Indonesia đã đợc xây dựng bằng nguồn ODA của Nhật
Bản, Mỹ, WB, ADB và một số nhà tài trợ khác. Một số nớc nh Nhật Bản, Hàn
Quốc trớc đây cũng đã dựa vào nguồn vốn ODA của Mỹ, WB, ADB để hiện đại
hoá hệ thống giao thông vận tải của mình.
17
17
Khoá luận tốt nghiệp Nguyen Manh Ha A2CN9
Tuy nhiên cũng vì tính chất u đãi của nguồn vốn ODA mà gánh nặng nợ th-
ờng không thấy rõ ngay. Nhng đó chỉ là nỗi lo sợ đối với các nớc không biết sử

những tri thức, kỹ năng thu đợc qua quá trình đào tạo và sự hiểu biết rộng về
Nhật Bản. Nhật Bản còn thực hiện một chơng trình đào tạo gọi là chơng trình
đào tạo ở nớc thứ ba. Chơng trình đào tạo ở nớc thứ ba cơ bản giống với hợp tác
kỹ thuật theo kiểu dự án, việc quản lý do nớc thứ ba đó tiến hành dựa trên việc
ký một văn bản về nghiên cứu và phát triển ... Còn Nhật Bản cung cấp viện trợ
hoặc cử chuyên gia, chịu phí tổn về đào tạo và các phơng tiện khác. Hệ thống
này nhằm thúc đẩy hợp tác kỹ thuật giữa các nớc đang phát triển và chuyển giao
đầy đủ công nghệ. Từ tháng 3/1975 Nhật Bản đã liên tục thực hiện một chơng
trình đào tạo ở nớc thứ ba, từ năm này sang năm khác tại trung tâm nghiên cứu
và đào tạo Korat (Thái Lan) về dâu tằm tơ...
Việc cử chuyên gia là một hình thức hợp tác kỹ thuật đã có lịch sử lâu dài.
Việc này đợc tiến hành theo các ký kết quốc tế giữa Nhật với các nớc đang phát
triển hoặc theo yêu cầu của các tổ chức đa phơng. Việc cử chuyên gia đợc tiến
hành theo các cách khác nhau. Trong mỗi trờng hợp, mục đích chính là chuyển
giao hiểu biết, công nghệ cho các nớc đang phát triển thông qua định hớng, điều
tra và nghiên cứu, góp ý... Việc cải tiến trình độ công nghệ của các nớc đang
phát triển cuối cùng sẽ góp phần vào sự phát triển kinh tế-xã hội của họ. Kể từ
khi Nhật Bản bắt đầu chơng trình hợp tác kỹ thuật sau khi chiến tranh thế giới
thứ II kết thúc, việc cử chuyên gia chủ yếu hớng về các nớc châu á. Tuy nhiên
gần đây các khu vực khác cũng có yêu cầu ngày càng gia tăng. Trong năm tài
chính 1982 châu á nhận đợc 59,5% tổng số chuyên gia Nhật, Trung Cận Đông
6,3%, châu Phi 5,9% và châu Mỹ La-tinh 19,7%. Trong các năm tài chính
1954-1990, tổng số chuyên gia Nhật Bản đợc cử là 32.034 ngời, phân theo khu
vực địa lý nh sau: châu á 18.947, châu Phi 2.564, Trung Cận Đông 2.702, châu
Mỹ La-tinh 5.766, châu Âu 216, châu Đại Dơng 477, những nơi khác 1.362.
Nhật Bản còn thực hiện hợp tác kỹ thuật theo thể loại từng dự án. Các ch-
ơng trình hợp tác kỹ thuật do Chính phủ Nhật giao cho JICA thực hiện gồm 3
loại: đào tạo kỹ thuật tại Nhật, cử chuyên gia sang các nớc, cung cấp thiết bị và
vật liệu. 3 thể loại hợp tác kỹ thuật này có thể đợc thực hiện một cách độc lập,
19

là chuyển giao từng mục, từng phần công nghệ mà là chuyển giao toàn bộ tri
20
20
Khoá luận tốt nghiệp Nguyen Manh Ha A2CN9
thức về các mặt kinh tế, kỹ thuật, tài chính và xã hội để chuẩn bị cho một dự án
phát triển có thể thành công đợc.
3. ODA giuựp hoaứn thieọn cụ caỏu kinh teỏ.
Do dân số tăng nhanh, sản xuất chậm và cung cách quản lý kinh tế, tài chính
kém hiệu quả, các nớc đang phát triển đặc biệt là các nớc châu Phi, đang vấp
phải nhiều khó khăn kinh tế nh nợ nớc ngoài và thâm hụt cán cân thanh toán
quốc tế ngày càng gia tăng. Để giải quyết các vấn đề này, các quốc gia đang cố
gắng hoàn thiện cơ cấu kinh tế bằng cách phối hợp với WB, IMF và các tổ chức
quốc tế khác tiến hành chính sách điều chỉnh cơ cấu. Chính sách này dự định
chuyển chính sách kinh tế Nhà nớc đóng vai trò trung tâm sang chính sách
khuyến khích nền kinh tế phát triển theo định hớng phát triển khu vực kinh tế t
nhân.
Thế giới đã thừa nhận sự cần thiết của loại hình viện trợ này đối với các nớc
đang phát triển. Hiện nay Nhật Bản - quốc gia đứng đầu về cung cấp ODA cũng
rất chú trọng tới loại hình này. Từ năm 1988 đến năm 1990, Nhật Bản đã dành
khoảng 52.000 triệu Yên để cấp viện trợ không hoàn lại dới dạng đồng tài trợ
với các tổ chức quốc tế. Nhật Bản cũng đã cấp viện trợ không hoàn lại nhằm hỗ
trợ cho việc hoàn thiện cơ cấu kinh tế ở châu Phi và các nớc khác. Trong 3 năm
từ 1987 đến 1989, Nhật đã cấp 61.700 triệu Yên để hỗ trợ hoàn thiện cơ cấu
kinh tế cho 26 nớc châu Phi, từ năm 1990 đến năm 1992 đã cấp 600 triệu USD
cho Mông Cổ, Pêru và các nớc khác ở châu á, Trung và Nam Mỹ. Trong giai
đoạn 3 năm từ 1993 đến 1995 Nhật Bản đã dành một khoản viện trợ tổng cộng
khoảng gần 700 triệu USD để hỗ trợ điều chỉnh cơ cấu kinh tế ở các nớc đang
phát triển.
Giúp cảI thiện thể chế và chính sách kinh tế
CảI thiện thể chế và chính sách kinh tế ở những nớc đang phát triển là chìa khóa

quan tâm tới khả năng sinh lợi của vốn đầu t tại nớc đó. Họ cảnh giác với những
nguy cơ làm tăng các phí tổn của đầu t. Một cơ sở hạ tầng yếu kém nh hệ thống
giao thông cha hoàn chỉnh, phơng tiện thông tin liên lạc thiếu thốn và lạc hậu,
hệ thống cung cấp năng lợng (điện, nhiên liệu) không đủ cho nhu cầu sẽ làm
22
22
Khoá luận tốt nghiệp Nguyen Manh Ha A2CN9
nản lòng các nhà đầu t, bởi vì những phí tổn mà họ phải trả cho việc sử dụng
những tiện nghi hạ tầng sẽ lên cao, cha kể đến thiệt hại nh hoạt động của nhà
máy, xí nghiệp phải dừng vì mất điện, công trình xây dựng bỏ dở vì không có n-
ớc. Một hệ thống ngân hàng lạc hậu cũng là lý do làm cho các nhà đầu t e ngại
vì những chậm trễ, ách tắc trong hệ thống thanh toán và sự thiếu thốn các dịch
vụ ngân hàng hỗ trợ cho đầu t sẽ làm phí tổn đầu t gia tăng, dẫn tới hiệu quả
đầu t giảm sút. Nh vậy, đầu t của Nhà nớc vào việc nâng cấp , cải thiện và xây
dựng mới các cơ sở hạ tầng, hệ thống tài chính ngân hàng đều hết sức cần thiết
nhằm làm cho môi trờng đầu t trở nên hấp dẫn hơn. Vốn đầu t cho việc xây
dựng cơ sở hạ tầng rất lớn, trong nhiều trờng hợp các nớc đang phát triển cần
phải dựa vào nguồn vốn ODA để bổ sung cho vốn đầu t hạn hẹp từ ngân sách
của nhà nớc. Một khi môi trờng đầu t đợc cải thiện sẽ tăng sức hút dòng vốn
đầu t trực tiếp nớc ngoài. Mặt khác, việc sử dụng vốn ODA để đầu t cải thiện cơ
sở hạ tầng sẽ tạo điều kiện cho các nhà đầu t trong nớc tập trung đầu t vào các
công trình sản xuất kinh doanh có khả năng mang lại lợi nhuận.
Rõ ràng là hỗ trợ phát triển chính thức ngoài việc bản thân nó là một nguồn
vốn bổ sung quan trọng cho các nớc đang và chậm phát triển nó còn có tác dụng
tăng khả năng thu hút vốn từ nguồn đầu t trực tiếp và tạo điều kiện để mở rộng
đầu t phát triển trong nớc cho các nớc này.
Nh vậy có thể khẳng định rằng nguồn vốn ODA giữ một vai trò quan trọng
trong chiến lợc phát triển kinh tế của các nớc đang và chậm phát triển. Cùng với
các nguồn vốn trong và ngoài nớc khác nhau, nguồn vốn ODA giúp các nớc này
giải quyết đợc những vấn đề về vốn, công nghệ, kỹ thuật và cả về trình độ của

sụp về kinh tế của các nớc bại trận cũng nh các nớc thuộc địa ở thế giới thứ ba,
một phơng thức nhằm vực dậy nền kinh tế thế giới đã đợc các quốc gia thông
qua: thành lập các tổ chức tài chính quốc tế nhằm mục đích sử dụng nguồn vốn
chung trong tiến trình điều hoà nền kinh tế thế giới nói chung và của các nớc có
nền kinh tế bị tàn phá hay chậm phát triển nói riêng. Tháng 7/1944 tại Bretton
Woods (thuộc bang Hamsphire- Mỹ) trong Hội nghị quốc tế về Tài chính - tiền
24
24
Khoá luận tốt nghiệp Nguyen Manh Ha A2CN9
tệ các tổ chức quốc tế nh Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF)
đã đợc thành lập. Tại hội nghị này, các nớc công nghiệp phát triển đã thoả thuận
về sự giúp đỡ dới dạng viện trợ không hoàn lại hoặc cho vay với điều kiện u đãi
cho các nớc chậm phát triển. Nh vậy một hình thức cung cấp vốn mới đã đợc
hình thành với tên gọi hỗ trợ phát triển chính thức (ODA). Tiếp đó ngày
14/12/1960 tại Paris Tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển (OECD) đã đợc
thành lập. Tổ chức này bao gồm 20 nớc thành viên ban đầu đã đóng một vai trò
quan trọng trong việc cung cấp ODA trực tiếp Chính phủ cho Chính phủ (song
phơng) và gián tiếp từ các tổ chức quốc tế cho các Chính phủ (đa phơng).
ODA là nguồn vốn bổ sung quan trọng đối với các quốc gia đang và chậm
phát triển. ODA đã hỗ trợ cho các quốc gia này tiếp thu những thành tựu khoa
học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, phát triển nguồn nhân lực; hoàn thiện cơ cấu
kinh tế; tăng khả năng thu hút vốn đầu t trực tiếp nớc ngoài và tạo điều kiện mở
rộng đầu t trong nớc. Trong thời đại ngày nay, nguồn vốn này đang chuyển biến
với nhiều sắc thái mới:

1. Bảo vệ môi trờng sinh thái là trọng tâm của nhiều nhà tài trợ
Một thực tế rất rõ ràng là ngày càng có sự nhất trí cao giữa nhà tài trợ và nớc
nhận viện trợ về vấn đề bảo vệ môi trờng. Vào tháng 10/1989 Quỹ Hợp tác
Kinh tế Hải ngoại (The Overseas Economic Cooperation Fund, Japan - OECF)
đã công bố nhiều tài liệu hớng dẫn liên quan tới vấn đề bảo vệ môi trờng. OECF