Đặc san 60 năm liên hợp quốc
62
Tạp chí luật học
ThS. Đoàn Thành Nhân *
t thỳc i chin th gii ln th II,
mt trt t th gii mi c thit
lp m trng tõm l cn phi cú mt c
ch m bo duy trỡ ho bỡnh v an ninh

hot ng gỡn gi ho bỡnh nhm giỏm
sỏt quỏ trỡnh ỡnh chin ti Palestin
(UNTSO), ỏnh du s ra i ca cỏc
hot ng gỡn gi ho bỡnh ca Liờn hp
quc. Trong bi cnh chin tranh lnh
vi s kim ch, mõu thun ln nhau gia
hai phe ụng - Tõy, hot ng gỡn gi
ho bỡnh ó ra i nh l bin phỏp tho
hip gia cỏc nc nhm thỳc y vic
gii quyt cỏc cuc tranh chp v trang.
Gỡn gi ho bỡnh l vic trin khai cỏc
hot ng quõn s v dõn s thit lp
mt s hin din ca LHQ ti ni cú vn
vi s chp thun trc ca tt c cỏc
bờn liờn quan.
Hot ng gỡn gi ho bỡnh cho n
nay ó tri qua ba th h phỏt trin khỏc
nhau. Hot ng gỡn gi ho bỡnh th h
u tiờn, cũn c gi l cỏc hot ng
gỡn gi ho bỡnh truyn thng, bao gm
cỏc hot ng ca cỏc lc lng LHQ
c v trang nh hoc khụng v trang
c trin khai gia cỏc bờn thự ch
giỏm sỏt ngng bn, rỳt quõn hay lm
K

* Gi
ng vi
ờn Khoa lu
t quc t

viên ở Angola, MONUA từ tháng 7/1997;
phái đoàn LHQ tại Cộng hoà Trung Phi,
MINURCA, từ tháng 4/1998. Ở khu vực
châu Mĩ có: Phái đoàn cảnh sát dân sự
LHQ tại Haiti, MIPONUH, từ tháng
12/1997. Ngoài ra, hoạt động này còn
được triển khai ở khu vực châu Á, châu
Âu và Trung Đông
Nhu cầu về gìn giữ hoà bình nảy sinh
khi hai bên tham chiến, hoặc tự mình
mong muốn, hoặc chịu thuyết phục chấm
dứt các hoạt động chiến tranh. Vấn đề là
làm sao duy trì chế độ ngừng bắn và thực
tiễn đã đi đến quyết định cử các nhân
viên gìn giữ hoà bình LHQ hoặc là các
quan sát viên quân sự, hay tham vọng
hơn là cả quân đội dưới sự chỉ huy của
Liên hợp quốc để giám sát và đảm bảo sự
tôn trọng ranh giới ngừng bắn. Những
hoạt động đầu tiên được triển khai ở
Casơmia và Palestin. Đến nay, đã có
nhiều sứ mạng như vậy, trong số đó các
sứ mạng còn tiếp tục hoạt động ở các khu
vực như Casơmia sau gần 60 năm tồn tại,
giữa Israel và Libăng, dọc cao nguyên
Gôlan của Xiri, giữa Đông Hy Lạp và
Thổ Nhĩ Kỳ ở Síp, dọc biên giới tranh
chấp giữa Ethiopia và Êritơria và cho đến
gần đây là dọc biên giới Iraq - Kuwait
Các hoạt động của Hội đồng bảo an đã

Hội đồng bảo an đã sử dụng các công
cụ cưỡng chế để hoàn thành nhiệm vụ gìn
giữ hoà bình và an ninh quốc tế của
mình, bởi không thể gìn giữ hoà bình chỉ
với những nghị quyết mang tính khuyến
nghị. Trong thập kỉ qua, một số quốc gia
đã phải chịu lệnh trừng phạt của Hội
đồng bảo an gồm: Iraq, Nam Tư (cũ),
Libi, Haiti, Libelia, Rwanda, Somalia,
lực lượng Unita tại Angola, Sudan, Sierra
Leone, Afghanistan, Êritrea và Ethiopia.
Các lệnh trừng phạt này ít nhiều góp
phần vào việc chấm dứt các cuộc xung
đột tại các quốc gia.
- Hoạt động chống khủng bố
LHQ nói chung và HĐBA nói riêng
đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây
dựng các khuôn khổ pháp lí quốc tế, thúc
đẩy các hình thức hợp tác giữa các quốc
gia, trợ giúp kĩ thuật và tư vấn cho các
quốc gia trong cuộc đấu tranh chống
khủng bố.
Các vụ tấn công khủng bố nhằm vào
Mĩ ngày 11/9/2001 đã làm cho cộng đồng
quốc tế đặc biệt quan tâm đến vấn đề
chống chủ nghĩa khủng bố. Ngay sau khi
sự kiện này xảy ra, HĐBA đã nhất trí
thông qua Nghị quyết 1368 và Nghị
quyết 1373. Các Nghị quyết này đã kịch
liệt lên án những hành động khủng bố

phạm chiến tranh
Với tư cách là một cơ quan của Liên
hợp quốc có chức năng đảm bảo hoà bình
và an ninh quốc tế, Hội đồng bảo an có
vai trò rất quan trọng trong quá trình hình
thành và phát triển hoạt động của các toà
án quốc tế xét xử tội phạm chiến tranh.
Cuối năm 1992, Hội đồng bảo an đã
thành lập Ủy ban điều tra tình hình vi
phạm Luật nhân đạo quốc tế ở Nam Tư,
Ủy ban này đã gợi ý Hội đồng bảo an
thiết lập một toà án quốc tế về Nam Tư.
Tháng 5/1993, Hội đồng bảo an đã thành Đặc san 60 năm liên hợp quốc
Tạp chí luật học

65

lp To ỏn quc t xột x cỏc thnh phn
vi phm lut nhõn o din ra trờn lónh
th Nam T c t nm 1991. Tip theo,
nm 1994 Hi ng bo an tip tc thnh
lp To ỏn v Rwanda nhm xột x ti
dit chng, ti phm chớnh tr v ti
chng nhõn loi din ra trờn lónh th
Rwanda trong nm 1994. Trong quỏ trỡnh
hot ng ca mỡnh cho n nay, 2 to ỏn
ny c coi l ó cú ớt nhiu thnh cụng

tit kim chi phớ cho ngõn sỏch quõn s
ca mi quc gia, gim nguy c e da i
vi dõn thng, c bit l i vi ngi t
nn, ph n v tr em ng thi cng gim
bt nguy c ụ nhim mụi trng.
- Nhng tn ti trong hot ng ca
Hi ng bo an
Cỏc hot ng ca Hi ng bo an
trong nhng nm qua, bờn cnh nhng
mt tớch cc nờu trờn, vn cũn nhng tn
ti m thc t ó chng minh qua cỏc
cuc xung t vn khụng ngng xy ra,
cỏc hot ng khng b, vic s dng cỏc
loi v khớ hoỏ hc, sinh hc hay cỏc
cuc th v khớ ht nhõn Nhng tn ti
trờn l do tớnh hiu qu ca cỏc cụng c
m Hi ng bo an s dng cũn gõy
nhiu tranh cói, bờn cnh ú l li ớch ca
cỏc quc gia, thm chớ l cỏc quc gia u
viờn Hi ng bo an chi phi vic s
dng nhng cụng c ú. Nhng tn ti
ny c th hin:
+ Vi cỏc hot ng ca lc lng
gỡn gi ho bỡnh, trong hot ng ca
Hi ng bo an, xỏc nh õu l nguy c
e do ho bỡnh v an ninh quc t l vn
m khụng ớt ln cỏc u viờn Hi ng
bo an, nht l cỏc u viờn thng trc,
li dng phc v cho li ớch riờng ca
mỡnh. Chõu Phi - ni cú rt nhiu cỏc

trừng phạt còn có những tác dụng phụ
không như mong muốn. Mục đích của các
lệnh trừng phạt là nhằm hạn chế tiềm lực
kinh tế, quân sự… để các chính phủ của
quốc gia vi phạm không còn tiềm lực đe
dọa hoà bình và an ninh thế giới. Nhưng
thực tế, thường dân lại là người trực tiếp
gánh chịu hậu quả của các lệnh trừng
phạt. Iraq là một ví dụ điển hình khi
người dân phải gánh chịu những hậu quả
nặng nề, thì nguy cơ đe dọa hoà bình và
an ninh thế giới vẫn không được dỡ bỏ.
Ngay cả đối với việc thành lập các toà
án ad hoc, ở Campuchia và một số nơi
khác, việc thành lập các toà này rất chậm
trễ, có nơi không thành lập được. Ngược
lại, ở Rwanda, toà án ad hoc ở đây được
thành lập trong thời kì nước này là uỷ
viên Hội đồng bảo an và đang nắm giữ
ghế chủ tịch luân phiên của cơ quan này.
Nếu không phải vì lí do nêu trên và vì lợi
ích của các uỷ viên Hội đồng bảo an khác
thì liệu vấn đề có được quan tâm đến như
vậy và liệu toà án có thành lập được?
+ Với vấn đề chống khủng bố quốc tế,
sau sự kiện 11/9 ở Mĩ, Hội đồng bảo an
đã đặc biệt quan tâm đến vấn đề này. Nếu
vấn đề này không trực tiếp động chạm tới
lợi ích của các uỷ viên Hội đồng bảo an,
đặc biệt là các uỷ viên thường trực thì

phiờn hp ca Hi ng. Cỏc vớ d v s
lm ng ca Hi ng bo an i vi hot
ng quõn s ca NATO ti Kosovo v s
bt lc trc ch ngha n phng nguy
him m liờn quõn do M v Anh ng u
trong cuc chin tranh Iraq ó chng minh
iu ú. Vn bc xỳc hin nay l Hi
ng bo an cn phi c ci cỏch v c
ch lm vic v ci t v thnh phn v c
cu nhm tng cng hiu qu hot ng
ca c quan ny.
2. Cỏc xut nhm tng cng hiu
qu hot ng ca Hi ng bo an
c im ni bt trong quan h quc
t t thp niờn cui ca th k XX tr li
õy l xu th ton cu hoỏ. Cỏc quc gia
ngy cng l thuc vo nhau trong quan
h quc t, li ớch ca cỏc quc gia ph
thuc vo nhau mt cỏch sõu sc, quan h
quc t ngy cng rng m. Xu hng
ch o trong ng li i ngoi ca
hu ht cỏc quc gia l tp trung mi
ngun lc cho phỏt trin kinh t v gii
quyt cỏc vn xó hi. c tn ti ho
bỡnh vn l nhu cu tha thit ca mi dõn
tc trờn th gii nay cng tr nờn cp
thit v thu hỳt s quan tõm ca mi
quc gia. Chớnh vỡ vy, nõng cao hiu
qu hot ng ca Hi ng bo an tr
thnh ti núng bng vi s quan tõm

Nhm tng cng hiu qu hot ng
ca Hi ng bo an, bờn cnh gii phỏp
ci t theo hng m rng thnh phn,
cn tin hnh ng b nhng gii phỏp
khỏc nh:
+ Ci tin phng phỏp lm vic ca
Hi ng bo an, tng cng nhng hỡnh
thc hp cụng khai vi s tham gia ụng
o ca cỏc quc gia thnh viờn Liờn hp
quc. Tng cng nhng hỡnh thc hp
cho phộp cỏc bờn liờn quan v cỏc bờn §Æc san 60 n¨m liªn hîp quèc
68
T¹p chÝ luËt häc

quan tâm đến vấn đề mà Hội đồng bảo an
giải quyết được nêu ý kiến và tham gia
tranh luận. Biện pháp này có tác dụng gia
tăng áp lực đối với các uỷ viên Hội đồng
bảo an, hạn chế việc họ lợi dụng hoạt
động của Hội đồng vì lợi ích cá nhân của
mình. Song song với đó là giảm bớt các
phiên họp kín, với thành phần hạn chế.
+ Cải cách phương thức bỏ phiếu
thông qua quyết định hoặc nghị quyết của
Hội đồng bảo an. Hiện nay, có một số ý
kiến cho rằng cần phải bỏ quyền véto của
các uỷ viên thường trực. Khả năng này

vậy, tính đại diện cho tất cả các thành
viên Liên hợp quốc sẽ được đảm bảo
đồng thời đảm bảo tính dân chủ, có lợi
cho các nước nhỏ, các nước chậm và
đang phát triển.
+ Một giải pháp nữa cần được đưa ra
thảo luận và cân nhắc là về mối quan hệ
giữa Hội đồng bảo an với các cơ quan
khác của Liên hợp quốc. Hiện nay, Hội
đồng bảo an được giao thẩm quyền rất
lớn, quyết định những vấn đề trọng đại
nhất của đời sống quốc tế nhưng trách
nhiệm của nó lại không tương xứng với
quyền lực được trao. Thật khó có thể nói
đến việc truy cứu trách nhiệm của uỷ
viên Hội đồng bảo an, nhất là các uỷ viên
thường trực khi họ đưa ra những quyết
định sai trái hay các giải pháp không hiệu
quả. Cần phải có cơ chế kiềm toả và chế
ước quyền lực dường như vô hạn này.
Chẳng hạn như cơ chế cho phép Đại hội
đồng xem xét lại các nghị quyết và quyết
định của Hội đồng bảo an trong một số
trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, cho
phép Đại hội đồng đánh giá hiệu quả hoạt
động và có những biện pháp đòi hỏi Hội
đồng bảo an phải có những động thái tích
cực hơn về một số tình huống và tranh
chấp cụ thể. Bên cạnh đó, cần nâng cao


ú cú c ng minh ca M trong Hi ng
bo an phn i v coi ú l biu hin ca
ch ngha n phng thỡ M v Anh li
cho rng h hnh ng phự hp vi Ngh
quyt 679 c Hi ng bo an thụng qua
ngy 29/11/1990 l c s cho cuc chin
chng Iraq vo nm 1991. Cuc tranh cói
n ra gay gt nhng khụng ngn cn c
M, Anh tn cụng Iraq. Hn th na, vic
chim úng Iraq sau ú li c chớnh Hi
ng bo an hp thc hoỏ bng cỏc ngh
quyt ca mỡnh. õy, rừ rng l ó khụng
cú mt c ch no cú hiu qu xem xột
v tớnh phỏp lớ ca cỏc ngh quyt ca Hi
ng bo an, dn n chớnh cỏc u viờn ca
nú cng cú mõu thun vi nhau v vn
khụng c gii quyt tho ỏng. Li dng
im ny, ch ngha n phng m M v
Anh ỏp dng ó cú c hi len li vo. Nh
vy, rừ rng cn phi cú nhng nh ngha
chun (ớt nht l c a s chp nhn) v
cỏc vn do Hi ng bo an gii quyt
ng thi cn cú c ch xỏc nh tớnh hp
chun ú.
Túm li, vai trũ v tm quan trng ca Hi
ng bo an Liờn hp quc ó c tha nhn
c di gúc phỏp lớ v ln thc tin. Tuy
nhiờn, vn m bo tớnh cht i din cho
ton b thnh viờn ca Liờn hp quc v hiu
qu hot ng ca c quan ny ang l ti