nghiên cứu - trao đổi
42 tạp chí luật học số 7/2006

pgs.ts. hoàng thị kim quế *
hỏp lut v o c l nhng vn
khụng mi k t khi xut hin cng nh
trong sut hnh trỡnh lch s ca mi quc
gia, dõn tc v ton nhõn loi. Nhng cú l,
cha bao gi vn phỏp lut v o c li
c t ra mt cỏch bc xỳc nh hin nay
trong xó hi phỏp quyn, kinh t th trng
v ton cu hoỏ. Phỏp lut v o c l mi
quan tõm thng trc khụng ch ca riờng ai.
Phỏp lut v o c l mt trong nhng
vn va c th, thng trc trong cuc
sng, va rng ln, h trng mang tm vúc
quc gia i s v nhõn loi. Phỏp lut v
o c luụn hin hu trong tng quan h xó
hi, tng hnh vi ca con ngi nhng ng
thi t mt phng din khỏc, li c coi l
nhng vn cao xa, khú thc hin nh mt
lớ tng cn t ti, t bao nhiờu tt by
nhiờu. Nhng vn hụm nay ca phỏp lut

nh tớnh trung thc, tụn trng thc t khỏch
quan, cú trỏch nhim cao, bo v mụi trng
sinh thỏi Nhng vic ỏp dng nhng tin
b ca khoa hc, cụng ngh cng t ra
nhiu vn v phỏp lut v o c. Xó hi
cng phỏt trin, cng hin i, cỏc quan h
xó hi cng a dng, an xen nhau thỡ vai trũ
ca nhng yu t o c, cng c cao.
Mt khi trong tay con ngi hin i cú y
nhng phng tin k thut mnh m, cú
th khin cho hng trm, hng nghỡn v hn
th na nhiu ln, nhng ngi xung quanh
phi ph thuc vo thỡ nhng phm cht o
P

* Khoa lut - i hc quc gia H Ni
nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 7/2006

43

c ca ngi s dng k thut y s l yu
t hng u m bo i sng an ton,
hnh phỳc ca nhng ngi khỏc. C mi
khi ny sinh nhng vn mi, quan h xó
hi mi li xut hin nhu cu v iu chnh
phỏp lut, v o c.


Phỏp lut v o c hụm nay c xem xột
t rt nhiu bỡnh din, nhiu cp khỏc nhau:
- S tỏc ng ca iu kin xó hi hin
nay n phỏp lut v o c
Phỏp lut v o c trong bi cnh hin
nay luụn chu s tỏc ng mnh m ca cỏc
nhõn t khỏch quan v ch quan trong nc
v quc t. Nhng vn quc k, dõn sinh,
nhng vn m ngy xa vn ch úng
khung trong mi quc gia, khu vc thỡ nay
sm mun cng chuyn hoỏ thnh nhng
vn khụng biờn gii, nhng vn chung
ca nhõn loi v cn n gii phỏp v phỏp lớ
v o c. Kinh t th trng, hi nhp ó
v ang tỏc ng n i sng phỏp lut v
o c theo c chiu hng tớch cc v tiờu
cc. Kinh t th trng cao trỏch nhim cỏ
nhõn, s tỡm tũi, nng ng, sỏng to ca cỏ
nhõn trong mi hot ng xó hi luụn c
khuyn kớch, li ớch cỏ nhõn c tụn trng
v m bo. Bng cỏch ú m to dng mụi
trng thun li cho con ngi tu dng,
rốn luyn o c mt cỏch thit thc hn v
cú nhng iu kin vt cht thc hnh
o c. Tuy vy, v phng din phỏp lut
v o c xó hi, nn kinh t th trng cú
nhng mt tiờu cc khụng th trỏnh khi nh
s cao quỏ mc li ớch cỏ nhõn, vỡ li
nhun, vỡ ng tin con ngi ta cú th bt

xó hi trong iu kin thụng tin a chiu,
nhanh nhy nh hin nay. Nhng t duy phỏp
lớ mi tin b, nhõn vn ó dn dn c
nhõn rng, ỏp dng vo cụng cuc hon thin
nh nc v phỏp lut nhng trong quỏ trỡnh
vn hnh c ch ú, cú khụng ớt nhng hnh
vi tiờu cc, li dng trc li bt chớnh c
v kinh t v tinh thn, danh d.
- Phỏp lut trong iu kin ca o c
hin nay
Xột t bỡnh din o c, phỏp lut ang
tn ti trong mụi trng o c rt phc tp
cú nhiu yu t tớch cc v khụng ớt nhng
yu t tiờu cc: S an xen gia o c
truyn thng vi nhng tn d ca o c
c phong kin, nhng yu t o c mi
tin b chen ln vi nhng hin tng suy
thoỏi o c
(2)
Nhng tỏc ng tiờu cc
ca kinh t th trng ó t mi i tng
di quan nim hng hoỏ hoc tớnh cht
hng hoỏ, t quan h o c, li sng vo
mi tng quan mua bỏn sũng phng, lnh
lựng. V phng din o c xó hi thỡ c
bn vn k tha nhng l sng nhõn bn
truyn thng nh ý thc t tụn dõn tc, cng
ng, khoan dung, tng tr ln nhau. Tuy
vy, trong quan nim ca nhiu ngi c
bit l thanh niờn ó coi nh o c trong

hnh vi o c ca con ngi. Tiờu chớ nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 7/2006

45

ỏnh giỏ o c cỏ nhõn ó c b sung
thờm ý thc v hnh vi chp hnh phỏp lut.
Xó hi ngy cng quan tõm hn v o c
ngh nghip, c bit l nhng lnh vc nh
o c t phỏp, y c, dc c, o c
cỏn b núi chung.
- o c trong iu kin hin nay ca
phỏp lut
o c n lt mỡnh cng ang tn
ti trong mụi trng phỏp lut ó cú nhng
i thay cn bn, mt mụi trng phỏp lut
ca nh nc phỏp quyn, kinh t th
trng, t do v dõn ch, minh bch v
cụng khai. Cỏc quan h xó hi c bn ó cú
phỏp lut iu chnh. Nú khỏc xa vi mụi
trng phỏp lut trong quỏ kh: Lit kờ, ỏp
t, trúi buc, cha tht s quan tõm n li
ớch chớnh ỏng ca cỏ nhõn; thiu cụng
khai, minh bch S i mi phỏp lut ó
v ang tỏc ng tớch cc n i sng o
c cỏ nhõn v xó hi nh ý thc v hnh vi
tụn trng phỏp lut, danh d, nhõn phm,

t phỏp lut thc hin nhng hnh vi trỏi
o c nhng v hỡnh thc vn l hp
phỏp. Nhiu khi ngi ta b oan gia, oan sai
l do cỏc vi phm t phớa cỏc c quan cụng
quyn m xem ra l do ó cú s hnh dõn
v th tc ch my ai dỏm hnh dõn v lut
ni dung õu. Lut th tc phi phự hp vi
lut ni dung thỡ mi cú th a lut ni
dung vo cuc sng, mi hn ch n mc
thp nht s ỏch tc ca cỏc quy nh phỏp
lut ni dung. i sng phỏp lut, i sng
o c xó hi ngy cng cú thờm nhiu
nhõn t mi vụ cựng a dng v phc tp
vi nhng vựng sỏng, ti. õy khụng cũn
ranh gii gia o c v phỏp lut m bc
l mt nhõn cỏch thiu vn hoỏ hoc phn
vn hoỏ. Tớnh phc tp, a dng ca hnh vi
phỏp lut v hnh vi o c chớnh l tõm
im giao thoa, ho quyn vo nhau ny.
Mt iu ỏng phi quan tõm na l o
c ang trong iu kin thc hnh
nguyờn tc ca nh nc phỏp quyn c nghiªn cøu - trao ®æi
46 t¹p chÝ luËt häc sè 7/2006


một nguyên tắc vàng mà cuộc sống thị
trường đã tạo dựng cho các cá nhân. Hiện
nay, tư tưởng và hành vi làm giàu chính
đáng là một phẩm chất đạo đức mới tiến bộ
được pháp luật, dư luận xã hội thừa nhận,
khuyến khích và bảo vệ.
- Đi tìm triết lí đúng đắn cho vấn đề đạo
đức và pháp luật hôm nay
Vấn đề hôm nay của đạo đức và pháp
luật, không chỉ là ở việc phải cải cách pháp
luật, phải tăng cường pháp chế. Cũng không
chỉ đơn thuần ở công việc giáo dục đạo đức
truyền thống mặc dù điều đó là vô cùng cần
thiết. Chính sự mong muốn của xã hội đối
với pháp luật và đối với đạo đức hôm nay là
tâm điểm của mối quan hệ mật thiết của hai
phương tiện điều chỉnh quan hệ xã hội đặc
biệt quan trọng này. Muốn có một hệ thống
pháp luật tốt, có hiệu lực và hiệu quả, đủ sức
điều chỉnh quan hệ xã hội trong bối cảnh
mới thì phải quan tâm đến giáo dục, nâng
cao và thực hành đạo đức. Ngược lại, trong
điều kiện quan hệ xã hội đa dạng, phức tạp
như hiện nay, đạo đức cần đến pháp luật hơn
bao giờ hết, cả pháp luật trên văn bản, cả
pháp luật trong thực tiễn. Đi tìm một triết lí
phát triển đúng đắn trong quá trình giải
quyết các mối quan hệ giữa đạo đức và pháp
luật đó chính là lời giải tối ưu nhất của
chúng ta hôm nay để xây dựng xã hội pháp

ch cn phỏp lut v cn c o c hn
ch nhng hnh vi cc oan, vụ chớnh ph
trong thc hnh dõn ch. o c cựng phỏp
lut l cụng c c lc bo m cho s hi
ho cỏc li ớch. Phỏp lut ch cú th thc
hin c vai trũ l phng tin hng u
trong vic iu chnh cỏc quan h xó hi khi
cú s b sung, h tr ca cỏc quy phm xó
hi khỏc. Hiu qu u tranh phũng v
chng cỏc vi phm phỏp lut, vi phm o
c s c nõng cao nu nh xó hi v Nh
nc quan tõm xõy dng mụi trng xó hi
phỏp lớ cho nhng hnh vi hp phỏp, hp
o c, mụi trng m trong ú con ngi
cú iu kin t do, bỡnh ng lao ng,
sỏng to, lm ra v hng th nhng
thnh qu vt cht, tinh thn. Cn to d
lun xó hi lờn ỏn nhng hnh vi vi phm
o c v phỏp lut, ng h, khuyn khớch,
to iu kin cho nhng hnh vi hp phỏp,
hp o c. Hnh vi hp phỏp l kt qu
ca quỏ trỡnh hỡnh thnh nhõn cỏch di tỏc
ng mnh m ca mụi trng xó hi.
Tuõn th phỏp lut tc khụng lm iu
phỏp lut cm ó khú song chp hnh
ngha v phỏp lớ hay lm bn phn o c,
s dng ỳng phỏp lut, gi cho cỏi tõm
trong sỏng li muụn ngn ln khú hn v
thng khú b kim soỏt. Tng cng nng
lc v phm hnh o c cho cỏc c quan,

thi phi cng c, giỏo dc o c phự hp
vi quan im tin b hin nay, cn kim
liờm chớnh hin nay phi c xỏc lp trờn
nn tng cỏi ỳng. Chớ cụng vụ t hin nay nghiên cứu - trao đổi
48 tạp chí luật học số 7/2006

phi c t trờn c s khoa hc, thanh
liờm chớnh trc ngy nay phi c t trờn
nn tng phỏp lut.
(5)

Khai thỏc, phỏt huy ti u nhng u th,
sc mnh riờng ca o c, b sung vo
nhng khim khuyt ca o c bng phỏp
lut luụn l trit lớ qun lớ xó hi ỳng n.
Nh nc phỏp quyn tụn vinh, thng tụn
phỏp lut nhng khụng loi tr o c, o
lut ch mang tớnh phỏp quyn khi phự hp
vi o c. Phn u khụng vi phm phỏp
lut l iu cn thit nhng cha m cũn
phi giỏo dc o c v kim soỏt v
phng din o c mi ni mi lỳc, cú
nh vy mi giỳp con ngi ta kỡm ch cỏi
ỏc, mi khuyn thin.

ngc li, tớnh o c trong cỏc vn
phỏp lut. Trong qun lớ xó hi, mun cho
phỏp lut c mi ngi dõn tụn trng, t
giỏc thc hin thỡ phỏp lut phi c bo
v, phi th hin c nhng giỏ tr o c,
c nhõn dõn chp nhn, ng h, ng tỡnh.
xõy dng, nõng cao li sng o c
truyn thng v o c tin b ca nhõn
loi cn phi tng cng hiu lc v hiu
qu ca phỏp lut, phi tớnh n cỏc yu t
o c trong cỏc vn bn phỏp lut v trong
cỏc quan h phỏp lut thng nht./.

(1).Xem: Giỏo trỡnh o c hc Mỏc-Lờnin dựng
cho cỏc trng i hc v cao ng, B i hc v
trung hc chuyờn nghip, H., 1983, tr. 10.
(2).Xem: GS.TSKH. Hunh Khỏi Vinh (ch biờn),
Mt s vn v li sng, o c, chun giỏ tr xó
hi, Nxb. Chớnh tr quc gia, H Ni, 2001.
(3).Xem: GS.TSKH. Hunh Khỏi Vinh, Sd.; Nguyn
Chớ M, Nguyn Th Kit, S bin i ca thang
giỏ tr o c trong xó hi ta hin nay v vicnõng
cao phm cht o c ca cỏn b, Tp chớ cng
sn, s 15/(8/1998.
(4).Xem: V Khiờu, Thnh Duy, o c v phỏp
lut trong trit lớ phỏt trin Vit Nam, Nxb. Khoa
hc xó hi, H Ni, 2000.
(5). Trng Lu (ch biờn), Vn hoỏ v tin b xó
hi, Vin vn hoỏ, Nxb. Vn hoỏ thụng tin, H Ni,
1998, tr. 373.