nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 4/2009 67 TS. Lê Thị Thu Thủy *
rờn th gii, thu thu nhp cỏ nhõn ó
cú lch s hng trm nm (c ỏp dng
u tiờn H Lan nm 1797). i vi cỏc
quc gia phỏt trin, hin thu ny l ngun
thu ch yu ca ngõn sỏch nh nc ( M
mc thu ny chim ti 56,11% tng thu ngõn
sỏch ca ton liờn bang). Tuy nhiờn, Vit
Nam hin nay mc thu t thu ny hon ton
khụng ỏng k (chim khong 4,1% trong
tng thu ngõn sỏch).
(1)
Vy lm th no
tng thu ngõn sỏch t loi thu trc thu ny
m vn m bo c cụng bng xó hi, phự
hp vi thụng l quc t trong vn ny?
Cõu tr li c th hin chớnh bng vic
thc thi Lut thu thu nhp cỏ nhõn (TNCN)
Vit Nam. Lut ny c Quc hi khúa
XII, kỡ hp th 2 thụng qua ngy 21/11/2007
v cú hiu lc t ngy 1/1/2009.
Trong bi cnh nc ta ó l thnh viờn

nhp cao phi np thu nhiu hn ngi cú
thu nhp trung bỡnh, cú thu nhp nh nhau
nhng ngi cú hon cnh khú khn hn thỡ
np thu ớt hn. Tinh thn ny luụn c
quỏn trit khi xõy dng Lut thu TNCN,
trc ht thụng qua cỏc quy nh v i
tng np thu. Cỏ nhõn dự l ngi nc
ngoi hay trong nc, dự l kinh doanh hay
khụng kinh doanh u phi chu s iu
chnh ca cựng o lut thu. Hn na o
lut khi cú hiu lc s dn n vic bói b
T
* Ging viờn Khoa lut
i hc quc gia H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
68 t¹p chÝ luËt häc sè 4/2009

các quy định về thuế chuyển quyền sử dụng
đất đối với cá nhân tại Luật thuế chuyển
quyền sử dụng đất. Ngoài ra, theo Luật thuế
TNCN (Điều 19), chỉ những người có thu
nhập lớn hơn tổng số tiền được giảm trừ gia
cảnh mới phải chịu thuế. Mức giảm trừ với
người nộp thuế là 4 triệu đồng/tháng, với
mỗi đối tượng phụ thuộc người nộp thuế sẽ
được trừ thêm 1,6 triệu đồng/tháng. Quy
định này nhằm đem lại sự công bằng cho các
đối tượng nộp thuế nhưng trên thực tế có thể

bằng. Hơn nữa, cần phân biệt mức giảm trừ
đối với người phụ thuộc có sức khoẻ bình
thường và những người bị mắc chứng bệnh
hiểm nghèo, từ đó giảm được sự bất công
bằng khi xác định thu nhập tính thuế.
Ngoài ra, về giảm trừ gia cảnh Luật thuế
TNCN cũng còn có những quy định cần
hướng dẫn cụ thể khi triển khai thi hành. Theo
điểm a khoản 1 Điều 19: Mức giảm trừ đối với
đối tượng nộp thuế là 4 triệu đồng/tháng (48
triệu đồng/năm). Quy định này vô hình trung
đã đánh đồng tất cả các đối tượng nộp thuế dù
là mới thuộc diện nộp thuế trong mấy tháng
cuối năm hay là thuộc diện nộp thuế từ đầu
năm. Theo điều này, cá nhân có thể không phải
nộp thuế thu nhập thậm chí họ có thu nhập bình
quân hơn 4 triệu đồng/tháng nhưng nhỏ hơn 48
triệu đồng/năm. Đây là kẽ hở của Luật, gây thất
thu cho ngân sách nhà nước. Hoặc Luật quy
định: “Mức giảm trừ đối với mỗi người phụ
thuộc mà người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi
dưỡng là 1,6 triệu đồng/tháng”. Tuy nhiên,
thời điểm phát sinh và thời điểm chấm dứt
nghĩa vụ nuôi dưỡng là thời điểm nào? Có cần
xác nhận của cơ quan chính quyền không?
Đây là vấn đề cũng tương đối nan giải, bởi lẽ
sẽ phát sinh rất nhiều trường hợp kê khai, gian
lận thuế khi người nuôi dưỡng đã chết hoặc đã
chuyển đi nơi khác sinh sống nhưng vẫn thuộc
diện được giảm trừ gia cảnh.

tớnh thu nhp chu thu bao gm c: chi phớ
ngh nghip, hon cnh bn thõn (cú nh ,
gia ỡnh hay cha, chi phớ y t, giỏo dc
Lut thu TNCN ca Vit Nam khụng cú
quy nh nh vy. iu ny l bt cp bi l
mun úng gúp thu cho Nh nc thỡ ngi
dõn phi cú thu nhp nhng to ra thu
nhp v úng gúp mt phn chi ngõn sỏch
nh nc thỡ bn thõn h phi kho mnh,
ngh nghip, ni phi ng hong, khang
trang Th nhng trong trng hp m au,
bnh tt thỡ nhng khon chi phớ cha
bnh, iu tr li khụng c khu tr.
Ngoi ra, do c thự ngh nghip vớ d
i vi ca s, cu th búng ỏ thng cú
tui th ngh nghip ngn, hay gp ri ro,
nhng ngi lm ngh ny phi t b ra
nhng khon chi phớ nht nh nõng cao
tay ngh, hc hi kinh nghim, duy trỡ s
tn ti v phỏt trin, thm chớ hn ch ri
ro do ngh nghip gõy ra. Nờn chng cn cú
nhng hng dn b sung v vn ny
to s ng viờn, khớch l ngi dõn yờu
ngh, tham gia tớch cc vo s nghip xõy
dng v phỏt trin t nc.
3. V quy nh thu nhp min thu
iu 4 Lut thu TNCN quy nh thu
nhp t chuyn nhng nh , quyn s dng
t v ti sn gn lin vi t ca cỏ nhõn
trong trng hp cỏ nhõn ch cú mt nh , t

70 tạp chí luật học số 4/2009

nh ny khụng hp lớ bi l cựng l thu nhp
nhng thu nhp t tha k gia cỏc i tng
nờu trờn li c min thu. Trong khi ú,
lut thu TNCN nhiu nc u cú quy nh
khon thu nhp trờn phi chu thu v tng
ng tng trng hp cú cỏc cỏch tớnh thu
khỏc nhau. Mc thu õy da vo giỏ tr ti
sn tha k (khi nú vt quỏ gii hn nht
nh) v ngi tha k - ngi np thu thuc
hng tha k no (vớ d, theo lut ca Nga,
c). c (khi ng EURO cha lu
hnh), nu giỏ tr ti sn t 50.000 DM, mc
thu phi np l 3% trờn giỏ tr ti sn ú, nu
ti sn ln hn 100 triu DM thỡ ngi tha
k np 35% giỏ tr ti sn.
(2)

Cú th thy rng TNCN quy nh nh
trờn lm cho Lut thu khú m bo tớnh cụng
bng. Ngoi ra, cng to tõm lớ li, sng
nh vo ngi khỏc bi vỡ cỏc ti sn tha
k nhiu khi cú giỏ tr khụng nh. Thờm vo
ú cng cú th to k h cho vic lỏch lut,
trn thu ca nhng ngi chuyn nhng
khi h s hu nhiu bt ng sn v l iu
kin cho hin tng ra tin Vit Nam.
4. V quy nh thu thu nhp i vi
chng khoỏn

iu tit cht ch ca Nh nc, nhiu lỳc
n mc khụng cn thit. Vỡ vy, nhng nh
u t chng khoỏn thc th hin rt ớt m
ch yu h n theo cỏc i gia, lt súng
theo tng thi v. Thc t ó chng minh,
chi chng khoỏn Vit Nam khụng phi
lỳc no cng cú lói nhng lut li khụng cho
phộp c bự l (trong khi ú cỏc nc, vớ
d M cho phộp khu tr l). õy l im
bt cp v to ra tõm lớ khụng tho ỏng khi
np thu thu nhp i vi chuyn dch chng
khoỏn. Khụng nhng th, khú cú th ỏnh
thu thu nhp t cỏc giao dch chng khoỏn
trao tay v ch yu bng tin mt trờn th
trng t do, bi l rt khú kim soỏt. Cú th
núi vic ỏnh thu vo chng khoỏn s nh
hng trc tip ti s phỏt trin ca th
trng chng khoỏn, dn n vic cỏc nh
u t cú th s khụng tham gia th trng
giao dch tp trung, lm cho th trng b suy
thoỏi. Vỡ vy nuụi dng th trng ny,
ngh Chớnh ph hng dn l trỡnh nht
nh cú th thu c loi thu ny, m
bo iu tit thu nhp hp lớ. nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 4/2009 71
5. V nhng khú khn ca vic qun lớ
thu thu nhp cỏ nhõn

ngh thụng tin v cỏc bin phỏp qun lớ thu
hin i c ỏp dng. iu ny giỳp ngnh
thu khụng b sút i tng np thu khi ó
c cp mó s thu. Tuy nhiờn vic cp mó
s thu cho tt c cỏc i tng np thu,
cho nhng ngi ph thuc n cui nm
2008 khú cú th t c Vit Nam. Kinh
nghim cỏc nc phỏt trin cho thy mi
ngi u cú mó s cụng dõn, vỡ vy vic
cp mó s thu tr nờn n gin hn nhiu.
Bờn cnh ú, qun lớ tt thu TNCN,
cn s h tr rt ln ca cỏc thit ch trung
gian nh ngõn hng, cụng ti chng khoỏn, c
quan chi tr thu nhp Tuy nhiờn, trờn thc
t cỏc t chc ny khụng phi lỳc no cng
sn sng phi hp vỡ õy khụng phi l hot
ng ch yu ca h.
Nn kinh t tin mt Vit Nam cng l
ro cn rt ln i vi vic thc thi Lut ny,
dn ti tỡnh trng khú kim soỏt thu nhp. Cỏc
giao dch liờn quan n chuyn nhng bt ng
sn, cỏc khon thu nhp t tha k, qu tng
l rt khú kim soỏt nu khụng qun lớ cht.
T nhng vn nờu trờn cho thy Lut
thu TNCN l lut thu ht sc nhy cm v
rt khú thc thi, tỏc ng mnh ti tõm lớ,
thu nhp ca mi ngi dõn trong xó hi. Vỡ
vy ũi hi phi cú s hp tỏc ca tt c cỏc
ch th: c quan thu v, ngi dõn (l ch
th quan trng nht), cỏc thit ch ti chớnh,