Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
66 tạp chí luật học số 11/2006

ths. mai thanh hiếu *
uy ch Rome v To ỏn hỡnh s quc
t
(1)
c thụng qua ngy 17/7/1998 v
cú hiu lc ngy 1/7/2002. Li núi u v
iu 1 Quy ch khng nh To ỏn hỡnh s
quc t b sung thm quyn t phỏp quc
gia. õy l mt nguyờn tc (principe) hoc
c ch (mộcanisme), nh cỏch din t ca
nhiu ti liu nc ngoi, iu chnh mi
quan h v thm quyn t phỏp gia To ỏn
hỡnh s quc t vi to ỏn quc gia.
(2)

I. TO N HèNH S QUC T B
SUNG THM QUYN T PHP QUC
GIA: NGUYấN TC KHễNG Cể TIN L
To ỏn hỡnh s quc t thnh lp theo
Quy ch Rome l to ỏn thng trc u tiờn
ca quc t xột x v hỡnh s. To ỏn ny
khụng phi l to ỏn cp trờn ca to ỏn quc
gia, khụng thay th m ch b sung cho thm

quõn s quc t vi to ỏn quc gia.
To ỏn Nuremberg v Tokyo l nhng
to ỏn quõn s quc t thnh lp ngay sau
Chin tranh th gii ln th II. To ỏn
Nuremberg thnh lp ngy 8/8/1945 theo
Hip nh Londres gia bn quc gia Anh,
M, Phỏp v Liờn Xụ. Khỏc vi To ỏn
Nuremberg thnh lp theo hip nh, To ỏn
Tokyo thnh lp ngy 19/1/1946 theo sc
lnh ca tng M Mac Arthur, ch huy ti
cao lc lng ng minh vựng Vin ụng.
To ỏn quõn s quc t l to ỏn ca ngi
Q

* Ging viờn Khoa lut hỡnh s
Trng i hc Lut H Ni Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
tạp chí luật học số 11/2006 67

chin thng i vi k chin bi trong xung
t quõn s quc t. Do thiu tớnh quc t
theo ngha ph bin, nhng to ỏn ny thc
cht l to ỏn ca mt s quc gia.
Mi quan h v thm quyn xột x gia
to ỏn quõn s quc t vi to ỏn quc gia
c gii quyt theo phng thc mc
nh.
(4)

loi tr thm quyn xột x ca to ỏn quc
gia. To ỏn hỡnh s quc t theo v vic cú
quyn yờu cu to ỏn quc gia chuyn v ỏn
cho mỡnh x lớ vo bt c thi im t tng
no (iu 9 Quy ch To ỏn hỡnh s quc t
v Nam T, iu 8 Quy ch To ỏn hỡnh s
quc t v Rwanda). To ỏn quc gia phi
chp nhn yờu cu chuyn v ỏn ca to ỏn
hỡnh s quc t theo v vic.
Phng thc thnh lp v thm quyn u
th ca to ỏn hỡnh s quc t theo v vic
thng b phờ phỏn theo hai lp lun:
Th nht, to ỏn hỡnh s quc t theo v
vic vi phm ch quyn quc gia. Vic Hi
ng bo an thnh lp to ỏn hỡnh s quc t
thay th mt cỏch ỏp t thm quyn t phỏp
quc gia.
Th hai, to ỏn hỡnh s quc t theo v
vic b nh hng chớnh tr v thiu tớnh c
lp, khỏch quan. Vic Hi ng bo an thnh
lp to ỏn hỡnh s quc t ỏp t lờn phỏp
lut mt s kim soỏt chớnh tr nguy him.
(5)

Tt nhiờn, cỏc to ỏn hỡnh s quc t
theo v vic u bỏc b cỏc lp lun trờn v
khng nh thm quyn hp phỏp ca mỡnh.
Cỏc quc gia liờn quan cú ngha v hp
tỏc vi to ỏn hỡnh s quc t theo v vic.
Tuy nhiờn, trờn thc t, to ỏn hỡnh s quc

phng thc c xõy dng trờn c s tụn
trng ch quyn quc gia. Bn thõn hnh
ng tham gia hay gia nhp Cụng c Rome
l s t nguyn trờn c s t do ý chớ v l
mt biu hin ca ch quyn quc gia.
Cụng c Rome cú hiu lc i vi cỏc
quc gia tham gia. Ngha l, cỏc quc gia
thnh viờn cụng nhn v chuyn giao thm
quyn t phỏp cho To ỏn hỡnh s quc t.
Tuy nhiờn, To ỏn hỡnh s quc t cng
cú th hn ch thm quyn t phỏp ca quc
gia khụng thnh viờn mc dự quc gia ny
khụng tha nhn thm quyn ca To ỏn
hỡnh s quc t. õy l mt trong nhng lớ
do quan trng khin M t chi tham gia
Cụng c Rome. S hn ch thm quyn ca
quc gia khụng thnh viờn th hin trong hai
trng hp:
Th nht, To ỏn hỡnh s quc t cú
thm quyn xột x cụng dõn ca quc gia
khụng thnh viờn phm ti trờn lónh th
quc gia thnh viờn (im a khon 2 iu
12 Quy ch Rome).
Th hai, trờn c s yờu cu ca Hi ng
bo an Liờn hp quc, To ỏn hỡnh s quc
t cú thm quyn xột x ti phm xy ra trờn
lónh th quc gia khụng thnh viờn hoc ti
phm c thc hin bi cụng dõn quc gia
khụng thnh viờn (im b iu 13 Quy ch
Rome). Trong trng hp ny, To ỏn hỡnh

sự người phạm tội, theo khoản 2 Điều 17
Quy chế Rome, bao gồm:
+ Thủ tục tố tụng và những quyết định
của quốc gia có mục đích tránh cho người
phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự;
+ Sự chậm trễ thiếu căn cứ trong việc
giải quyết vụ án chứng tỏ không muốn đưa
người phạm tội ra trước công lí;
+ Thủ tục tố tụng không độc lập, không
khách quan chứng tỏ không muốn đưa người
phạm tội ra trước công lí.
Để đánh giá các dấu hiệu trên, Toà án
hình sự quốc tế phải căn cứ vào quy định của
pháp luật quốc tế về những đảm bảo công
minh trong tố tụng. Những thủ tục tố tụng
cần phải kiểm tra để đánh giá ý chí của quốc
gia không chỉ bao gồm thủ tục tố tụng mà
quốc gia tiến hành để điều tra đối với sự việc
phạm tội mà còn là thủ tục điều tra đối với
người bị nghi phạm tội.
(6)
Nói cách khác, sẽ
không đầy đủ nếu Toà án hình sự quốc tế chỉ
căn cứ vào việc quốc gia đã tiến hành điều
tra đối với sự việc phạm tội để quyết định
không thụ lí vụ án theo điểm a khoản 1 Điều
17 Quy chế Rome.
(7)
Điểm quan trọng để
đánh giá ý chí của quốc gia là việc người bị

phạm vi thông tin cho các quốc gia. Quốc
gia có thể đề nghị công tố viên cung cấp
thêm thông tin. Công tố viên trả lời đề nghị
trong thời hạn ngắn nhất.
Trong thời hạn một tháng kể từ ngày
nhận được thông báo, quốc gia liên quan có
thể thông báo cho Toà án hình sự quốc tế là
mình đã hoặc đang điều tra. Theo đề nghị
của quốc gia, công tố viên có thể nhượng bộ Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
70 tạp chí luật học số 11/2006

(dộfốrement) cho quc gia tin hnh iu tra.
Quc gia ngh nhng b iu tra lp vn
bn ngh v cung cp nhng thụng tin v
hot ng iu tra m mỡnh ang tin hnh.
Cụng t viờn cú th yờu cu quc gia cung
cp thờm thụng tin. Sau khi nhng b iu
tra, cụng t viờn cú th yờu cu quc gia
thụng bỏo nh kỡ cho cụng t viờn v tin
t tng. Quc gia phi ỏp ng khụng chm
tr yờu cu ny. Vic nhng b iu tra cú
th b cụng t viờn xem xột li trong thi hn
sỏu thỏng sau ngy nhng b hoc vo bt
c thi im no khi cú s thay i quan
trng ca tỡnh hỡnh do quc gia khụng mun
hoc khụng cú kh nng tin hnh t tng
mt cỏch thc s.

gii dõn tc.
Nguyờn tc b sung thm quyn cú th
xung t vi thm quyn min trỏch nhim
hỡnh s hoc õn xỏ ca quc gia. Truyn
thng phỏp lut cho phộp mi quc gia cú
quyn ti cao trong vic min trỏch nhim
hỡnh s hay õn xỏ cho ngi phm ti. Tuy
nhiờn, To ỏn hỡnh s quc t cú th cho
rng quyt nh ca quc gia chng t khụng
mun a ngi phm ti ra trc cụng lớ v
nh vy, thm quyn xột x thuc v To ỏn
hỡnh s quc t.
Hi ng bo hin Cng ho Phỏp cho
rng trong trng hp quc gia cú ý chớ v
kh nng truy cu trỏch nhim hỡnh s
nhng trờn c s ni lut ó min trỏch
nhim hay õn xỏ cho ngi phm ti m
quyt nh ny khụng c To ỏn hỡnh s
quc t tụn trng thỡ to ỏn ú ó xõm hi
nhng iu kin ch yu ca vic thc hin
ch quyn quc gia.
(8)

Nguyờn tc b sung thm quyn cng cú
th xung t vi tin trỡnh ho gii dõn tc.
Cú nhng quc gia chuyn t ch c ti
sang ch dõn ch bng tho thun tiờn Nhµ n−íc vµ ph¸p luËt n−íc ngoµi

lần, trừ trường hợp ngoại lệ. Khiếu nại được
thực hiện trước hoặc vào thời điểm mở phiên
toà, hoặc sau khi mở phiên toà trong trường
hợp ngoại lệ.
Khiếu nại trước khi khẳng định việc
buộc tội do hội đồng tiền xét xử giải quyết.
Khiếu nại sau khi khẳng định việc buộc tội
do hội đồng xét xử cấp sơ thẩm giải quyết.
Quyết định của những hội đồng này có thể
bị kháng cáo trước hội đồng xét xử cấp
phúc thẩm.
Nếu quốc gia khiếu nại thẩm quyền tư
pháp của Toà án hình sự quốc tế thì công
tố viên tạm đình chỉ điều tra đến khi toà án
ra quyết định. Tuy nhiên, trong khi chờ
quyết định của toà án, công tố viên có thể
đề nghị toà án cho phép tiến hành một số
hoạt động điều tra. Việc khiếu nại không
ảnh hưởng đến giá trị pháp lí các hoạt động
tố tụng của công tố viên, các lệnh và quyết
định của toà án trước khi có khiếu nại. Nếu
toà án quyết định vụ án không thuộc
trường hợp thụ lí, công tố viên có thể yêu
cầu toà án xem xét lại quyết định đó khi có
những sự kiện mới phủ định những căn cứ
mà dựa vào đó toà án đã quyết định vụ án
không thuộc trường hợp thụ lí.
Đối với hai loại xung đột nêu trên, Toà
án hình sự quốc tế và quốc gia đều có thể
căn cứ vào những quy định của Quy chế

li v ỏn ó c xột x bi to ỏn khỏc
trong trng hp:
+ Th tc t tng ti to ỏn khỏc ú cú
mc ớch trỏnh cho ngi phm ti phi chu
trỏch nhim hỡnh s v cỏc ti phm thuc
thm quyn ti phỏn ca To ỏn hỡnh s
quc t;
+ Th tc t tng ti to ỏn khỏc ú
khụng c lp, khỏch quan theo quy nh
ca phỏp lut quc t v nhng m bo
cụng minh trong t tng v chng t khụng
mun a ngi phm ti ra trc cụng lớ.
V vic gii quyt xung t vi tin trỡnh
ho gii dõn tc, im c khon 2 iu 53
Quy ch Rome quy nh cụng t viờn khụng
phi m cuc iu tra nu vic truy t
khụng cú li cho cụng lớ khi cõn nhc n
mi tỡnh tit, k c mc nghiờm trng ca
ti phm, li ớch ca ngi b hi, tui hoc
nhc im th trng ca ngi b nghi
phm ti v vai trũ ca h trong vic thc
hin ti phm. õy l quy nh v quyn
tu nghi truy t ca cụng t viờn mang tớnh
chớnh tr hn l phỏp lớ. Quy nh ny cú th
c ỏp dng khụng cn tr tin trỡnh ho
gii dõn tc nh mt phng thc ụi khi
cn thit nhm hng ti dõn ch.
Túm li, b sung thm quyn l mt
trong nhng nguyờn tc quan trng nht
ca Quy ch Rome, t c s cho ton b

a. V ỏn ang c quc gia cú quyn ti phỏn iu
tra v truy t .
(8).Xem: Quyt nh s 98-408 ngy 22/1/1999 ca
Hi ng bo hin Cng ho Phỏp.
(9).Xem: Rapport dinformation 313 (98-99) enregistrộ
la Prộsidence du Sộnat franỗais le 12 avril 1999.