ĐỀ CƯƠNG LÍ LUẬN DẠY HỌC
I. Lí thuyết (2 điểm)
Câu 1:
Tại sao LLDH bộ môn vật lí ở trường phổ thông là 1 trong các khoa học giáo
dục? Nêu những phương hướng xây dựng giáo trình Vật lí phổ thông ở Việt
Nam?
Trả lời:
* LLDH bộ môn vật lí ở trường phổ thông là 1 trong các khoa học giáo dục là
do:
- Phương pháp dạy học vật lí là một ngành của khoa học giáo dục, nghiên
cứu lí thuyết và thực hiện dạy học những cơ sở vật lí ở trường THPT.
- Trong quá trình dạy học, có hai loại nhân vật hoạt động đồng thời: giáo
viên dạy, học sinh học. Giữa hai loại nhân vật này có nhiều mối quan hệ như
quan hệ giữa giáo viên và cá nhân mỗi học sinh, quan hệ giữa giáo viên với tập thể học sinh
trong lớp, giữa học sinh với nhau. Hoạt động của hai loại nhân vật này đều nhằm chung một
mục đích cuối cùng là làm cho mỗi cá nhân lĩnh hội được nội dung môn học bao gồm cả kiến
thức, kĩ năng, kĩ xảo, những năng lực và
phẩm chất đạo đức có liên quan đến môn học.
- Trong quá trình dạy học ta có mối liên hệ:
Mục đích →
N
ội dung →
Ph
ương pháp
Mục đích dạy học là phẩm chất nhân cách mà xã hội đòi hỏi. Nội dung dạy
học ở đây là môn vật lí học. Phương pháp dạy học ở đây là cách thức hoạt động và phối hợp
hành động của giáo viên và học sinh để đạt được mục đích đề ra. Ba thành phần này tác động
lẫn nhau, qui định lẫn nhau, trong đó mục đích dạy học
giữ vai trò chủ đạo.
- Nội dung:
+ Xác định những nhiệm vụ dạy học vật lí, nội dung và chương trình giáo trình vật lí, cách

+ Những ứng dụng quan trọng nhất của vật lí trong đời sống và sản xuất.
- Chương trình vật lí phổ thông bao gồm những kiến thức cơ bản của vật lí cổ điển,
những kiến thức ấy không coi là lạc hậu, lỗi thời nếu như việc trình bày chúng phù
hợp quan điểm vật lí hiện đại:
+ Quan điểm cấu trúc - cơ chế.
+ Quan điểm năng lượng.
+ Quan điểm trình bày các kiến thức phù hợp với tinh thần của vật lí hiện đại.
+> Chương trình phải bao gồm những kiến thức về phương pháp nghiên cứu vật lí:
Chương trình coi trọng về thuyết mô hình cấu tạo chất để giải thích hoặc tiên đoán
các hiện tượng, các định luật…
+> Chương trình phải có tính thực tiễn.
- Bên cạnh những kiến thức lí thuyết chương trình còn chú trọng đến những kiến thức
thực tiễn, đồng thời, cũng chú trọng khâu rèn luyện cho học sinh 1 số kĩ năng thực
nghiệm: quan sát, phân tích hiện tượng, đo lường, sử dụng các dụng cụ và máy đo phổ
biến.
+> Chương trình phải quán triệt tính sư phạm:
- Chương trình phải… học sinh
+ Phải chọn đúng kiến thức cơ bản về vật lí tạo ra chương trình vật lí khoa học.
+ Chỉ nghiên cứu 1 lần số kiến thức nặng về định tính mà có tác dụng không lớn ở cấp
THCS.
+ Tránh sự trùng lặp không cần thiết giữa các môn học bằng cách phối hợp môn vật lí
với các môn lân cận.
+ Chú ý đến đặc điểm lứa tuổi của học sinh.
Câu 2:
Những nhiệm vụ của việc dạy học vật lí ở trường PT và mối quan hệ giữa chúng.
Trả lời:
- Nhiệm vụ của việc dạy học vật lí ở trường PT là:
+ Trang bị cho học sinh những kiến thức phổ thông cơ bản, hiện đại, tương đối có hệ
thống và toàn diện về nội dung.
+ Phát triển tư duy học sinh trong việc chiếm lĩnh và vận dụng kiến thức vật lí 1 cách

- Ứng dụng của định luật trong thực tiễn.
- Phạm vi, giới hạn áp của định luật.
- Cách thức, quá trình hình thành.
Câu 4:
Nêu cấu trúc 1 thuyết vật lí và các biện pháp dạy học 1 thuyết vật lí ở trường
THPT.
Trả lời:
+ Cấu trúc của 1 thuyết vật lí:
- Thuyết khoa học được hiểu là 1 hệ thống tư tưởng, quy tắc…đúng làm cơ sở cho 1
ngành khoa học để giải thích các sự kiện, hiện tượng để tạo cho người có khả năng
tác động mạnh hơn vào thực tiễn, nó phản ánh quy luật khách quan của thực
nghiệm, xã hội và tư duy.
- Sơ đồ cấu trúc của thuyết vật lí:
+ Các biện pháp dạy học 1 thuyết vật lí ở trường THPT là:
- Cố gắng xây dựng thuyết vật lí trên cơ sở những sự kiện, thực ngiệm bằng cách cho
học sinh quan sát những thí nghiệm cơ bản và yêu cầu họ giải thích các hiện tượng
Hạt nhân
- Tư tưởng cơ bản
- Các định luật cơ bản
- Các phương trình cơ bản.
- Các hằng số cơ bản.
Hệ quả
- Các hiện tượng mới
- Các định luật mới
- Các ngành khoa học mới
- Các thuyết mới
- Bức tranh vật lí mới
Cơ sở
- Các định luật thực nghiệm
- Các đại lượng, qui tắc đo

+ Các giai đoạn của phương pháp thực nghiệm trong dạy học vật lí ở trường phổ thông
là:
- Giáo viên đưa câu hỏi yêu cầu học sinh dự đoán hiện tượng xảy ra, giải thích hiện
tượng hay xác lập mối quan hệ nào đó mà họ chưa biết câu trả lời.
- Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào quan sát, kinh nghiệm, vốn kiến thức đã có đưa
ra giả thuyết, dự đoán.
- Từ dự đoán bằng suy luận logic hay biến đổi toán học suy ra hệ quả.
- Đề xuất và thực hiện 1 phương án thực nghiệm, kiểm tra dự đoán. Nếu phù hợp thì
giả thuyết trên trở thành chân lí và học sinh thu được kiến thức nếu không phải bác
bỏ giả thuyết ban đầu và xây dựng giả thuyết mới.
- Học sinh vận dụng kiến thúc thu được để giải thích hay dự đoán 1 số hiện tượng
trong thực tiễn. Trong 1 số trường hợp họ sẽ phát hiện được phạm vi áp dụng của
kiến thức và nảy sinh các mâu thuẫn giữa các kiến thức mới cần giải quyết.
Câu 6:
Nêu nội dung và các giai đoạn của phương pháp mô hình trong dạy học vật lí ở
trường phổ thông
Trả lời:
+ Nội dung của phương pháp mô hình:
- Theo V.A Stopho: Mô hình là hệ thống được hình dung trong óc hay được biểu diễn
bằng vật thể. Hệ thống đó phản ánh được bản chất của đối tượng nghiên cứu hoặc
tái tạo nó. Bởi vậy, công việc nghiên cứu mô hình sẽ cung cấp cho ta thông tin mới
về đối tượng.
- Chức năng của mô hình tỏng vật lí học.
 Mô tả sự vật, hiện tượng
 Giải thích tính chất của hiện tượng có liên quan đến đối tượng.
 Tiên đoán các tính chất và hiện tượng mới.
- Có 2 loại mô hình:
 Mô hình vật chất: là mô hình bằng vật thể phản ánh đặc trưng cơ bản về hình học,
vật lí học, động lực học, chúc năng học của đối tượng nghiên cứu.
 Mô hình lí thuyết: Là những mô hình trừu tượng trên đó về nguyên tắc người ta chỉ

đã học vào việc tìm hiểu các quá trình sản xuất cũng như trong các hiện tượng đời
sống.
Câu 8:
Lập sơ đồ phân loại thí nghiệm vật lí trong dạy học ở trường phổ thông. Nêu
những yêu cầu đối với thí nghiệm biểu diễn.
Trả lời:
- Sơ đồ phân loại thí nghiệm vật lí trong dạy học ở trường phổ thông:
- Những yêu cầu đối với thí nghiệm biểu diễn:
 Thí nghiệm biểu diễn là thí nghiệm do giáo viên tiến hành trên lớp chủ yếu để hình
thành cho học sinh những biểu tượng ban đầu về hiện tượng, quá trình, quy luật vật
lí về cấu tạo của dụng cụ thiết bị kĩ thuật.
 Thí nghiệm biểu diễn phải liên hệ mật thiết với bài giảng và xuất hiện đúng lức cần
thiết.
 Thí nghiệm biểu diễn phải ngắn gọn 1 cách hợp lí.
 Thí nghiệm biểu diễn phải thành công ngay ở lần đầu.
 Thí nghiệm biểu diễn phải đảm bảo cho cả lớp quan sát được 1 cách rõ rang.
 Thí nghiệm biểu diễn đủ sức thuyết phục học sinh
Câu 9:
Nêu mục đích và các bước tiến hành thí nghiệm nghiên cứu, khảo sát trong dạy
học vật lí ở trường phổ thông.
Trả lời:
Thí nghiệm vật lí
Thí nghiệm biểu diễn
Thí nghiệm thực tập
Mở
đầu
Nghiên
cứu
Củng
cố

ra từ giả thuyết đề xuất, giải quyết được vấn đề lúc đầu giờ học do vậy xây dựng được
kiến thức mới cho học sinh.
+ Thí nghiệm nghiên cứu minh họa nhằm kiểm chứng lại những kiến thức đã được xây
dựng bằng con đường lí thuyết hoặc nhằm minh họa kiến thức.
- Các bước tiến hành thí nghiệm nghiên cứu, khảo sát trong dạy học vật lí ở trường
phổ thông:
 Bước 1: Đàm thoại nêu rõ mục đích thí nghiệm.
 Bước 2: Chuẩn bị thí nghiệm
+ Vạch kế hoạch tiến hành thí nghiệm
+ Lựa chọn dụng cụ thiết bị và nêu ra cách bố trí thí nghiệm.
+ Bố trí thí nghiệm và giải thích nguyên tắc hoạt động của các thiết bị kết hợp với
hình vẽ trên bảng nếu thấy cần thiết.
+ Kiểm tra cách bố trí thí nghiệm để cho cả lớp quan sát được hiện tượng cần
nghiên cứu 1 cách rõ rang.
 Bước 3: Tiến hành thí nghiệm:
+Tiến hành thì nghiệm theo kế hoạch đã vạch ra trong từng phần và học sinh phát
biểu những điều họ quan sát được và ghi lên bảng.
+ Hướng dẫn học sinh phân tích kết quả thí nghiệm và rút ra kết luận.
+ Tổng kết thí nghiệm.
Câu 10:
Nêu định nghĩa và cách thức tổ chức tiến hành loại thí nghiệm thực tập trực diện
(đồng loạt ở lớp) trong dạy học vật lí ở trưởng phổ thông?
Trả lời:
- Định nghĩa loại thí nghiệm thực tập trực diện (đồng loạt ở lớp) trong dạy học vật lí
ở trưởng phổ thông:
 Thí nghiệm thực tập là thí nghiệm do học sinh tiến hành ở lớp của phòng thí nghiệm
hoặc ở ngoài lớp, ở nhà.
 Thí nghiệm thực tập trực diện: là thí nghiệm được sử dụng khi học sinh chưa có
kiến thức sâu sắc và vững chắc về tài liệu nghiên cứu và chưa có kinh nghiệm đầy
đủ trong việc tiến hành thí nghiệm có liên quan đến tài liệu ấy. Thí nghiệm trực diện

+ Trong quá trình hệ thống hóa kiến thức sự chỉ đạo của giáo viên là bắt buộc, phải thể
hiện rõ rang.
+Là tập trung vào những vấn đề chủ yếu cho phép vận dụng đc vào thực tiễn và giúp
học sinh dễ nhớ, thấu triệt mối quan hệ phụ thuộc và quy luật.
- Yêu cầu của hình thức ôn tập tổng kết sau mỗi đề tài, chương hay phần.
+Yêu cầu học sinh nêu lên được tất cả những khái niệm, quy tắc, định luật, định lí cơ
bản của chương, phần ôn tập và nêu bật mối quan hệ giữa chúng.
+ Ôn tập phải có tác dụng nâng cao trình độ hiểu biết của học sinh về tài liệu đã học.
+ Tổng kết để học sinh dễ nắm, dễ nhớ. Nhờ vậy dễ vận dụng vào trong thực nghiệm.
Câu 12:
Nêu những yêu cầu kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo cần kiểm tra học sinh trong dạy học
vật lí ở trường THPT.
Trả lời:
Những yêu cầu kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo cần kiểm tra học sinh trong dạy học vật lí ở
trường THPT:
II. Hướng dẫn học sinh gải bài tập vật lí (3,5 điểm)
III.Soạn giáo án (4,5 điểm)
1. Chuyển động thẳng biến đổi đều.
2. Công và công suất.
3. Quá trình đẳng nhiệt. Định luật Bôilơ - Mariot.
4. Quá trình đẳng tích. Định luật Saclo.
5. Rơi tự do.
6. Điện tích. Định luật Culong.
7. Điện trường. Cường độ điện trường. Đường sức điện trường.
8. Điện thế. Hiệu điện thế.
9. Tụ điện
10.Lực từ, cảm ứng từ.
Yêu cầu:
- Mục tiêu (phải kiểm tra được)
+ Về kiến thức: