Để giúp trẻ em có « nguy cơ Tự Kỷ »
sử dụng và phát huy Ngôn Ngữ

Mục đích của ngôn ngữ bao gồm 2 thể loại chính yếu.
- Mục đích thứ nhất là diễn tả ra ngoài cho kẻ khác hiểu biết những xúc
động và lối nhìn của mình đang được cưu mang trong nội tâm : « tôi CẦN
gì ? » và « tôi có Ý ĐỊNH làm gì ? ».

- Mục đích thứ hai là thông đạt và trao đổi với kẻ khác đang kết dệt quan hệ
với chúng ta. Nhờ tiếp xúc qua lại như vậy, một đàng tôi trình bày cho kẻ khác
biết tôi ghi nhận và hiểu biết ý kiến của họ thế nào. Đàng khác, sau khi nghe họ
phát biểu, tôi kiểm chứng cách họ hiểu biết về tôi có ăn khớp với thực tế và nhu
cầu cơ bản của tôi hay không.

Nói một cách vắn gọn, xuyên qua vai trò trung gian của ngôn ngữ, con
người có khả năng gọi ra vùng ánh sáng của ý thức, những nội dung đang hiện
hình và có mặt trong nội tâm, thuộc 2 lãnh vực Tư Duy và Xúc Động. Nhờ đó,
hai chủ thể đang tiếp xúc với nhau, có thể thiết lập và kết dệt qua lại những
quan hệ trao đổi, đồng cảm và đồng hành, nhằm bổ túc và kiện toàn cho nhau.

Không nắm vững hai mục đích nầy, khi sử dụng ngôn ngữ, người nói chỉ
tác động giống như keo vẹt, lặp lại một cách máy móc, hay là giống như một
chiếc máy hoàn toàn vô tâm, vô trí, đang phát âm một cách tự động. Tệ hại hơn
nữa là chúng ta dùng lời nói để áp đặt, cưỡng chế, tố cáo, gây ra hận thù, bạo
động, chia rẽ và kỳ thị.

Để có thể sử dụng ngôn ngữ một cách có ý thức, trẻ em từ ngày ra khỏi
cung lòng của người mẹ, đã phải kinh qua một tiến trình học hỏi và tập luyện,
trong nhiều lãnh vực khác nhau, như : Bắt chước, Vận động Tinh và Thô, Phối
hợp các giác quan, Tư duy và nhất là Quan hệ với kẻ khác. Nói cách khác, ngôn

chuyên môn y khoa, nhất là trong lãnh vực Tai-Mũi-Họng và Hệ Thần Kinh
trung ương.

Hẳn thực, để có thể biết nghe và hiểu,

- Trẻ em không « khiếm thính » : những cơ quan và đường giây thần
kinh có liên hệ đến thính giác, vẫn nguyên vẹn.

- Trẻ em không thuộc diện « bại não » : thùy Thái Dương thuộc hệ
thần kinh trung ương có liên hệ đến thính giác vẫn hoạt động bình thường.
Thùy Trán có phần vụ điều khiển những cử động và phản ứng không bị tổn
thương.
1 Bài học thứ nhất : Ghi nhận và phát huy những phản ứng đối với
những loại tiếng động và âm thanh, trong nhiều tình huống khác nhau.

Điều kiện làm việc : 2 người lớn, các loại dụng cụ như chuông, lúc lắc,
trống, thanh la, kèn…

Một người lớn ở phía sau trẻ em, trong một lúc bất ngờ, tạo nên những
tiếng động hay là những âm thanh khá mạnh.

Một người lớn quan sát trẻ em và ghi nhận kết quả. Nếu trẻ em có những
phản ứng như giật mình, bịt tai, la ó…Hãy lại gần giải thích sự kiện, tạo an
toàn và khen thưởng. Ví dụ ôm choàng trẻ em và nói : « Em nghe tiếng kèn rất
lớn do cô C tạo nên, em giật mình, run rẩy, em thét la vì sợ…Như vậy, cô biết
là em có lỗ tai rất thính, nghe rõ ràng. Cô mừng. Hoan hô em. Cô sẽ báo tin
mừng cho cha mẹ của em…Để thưởng em, cô cho phép em chơi trò chơi nầy

em bộc lộ phản ứng tích cực.4 Bài học thứ tư : « Hãy nhìn Mẹ (cô) đây này », và ghi nhận cách trẻ
em trả lời, đáp ứng.

Vừa nói, vừa một tay giả bộ che mắt lại. Đưa ngón tay trỏ của tay kia chỉ
vào miệng của mình.

Với trẻ em có nguy cơ Tự Kỷ, chúng ta hãy tập cho trẻ em bắt đầu nhìn
miệng, trước khi em có thể nhìn thẳng vào mắt.5 Bài học thứ năm : Hiểu và Dừng lại khi người lớn nói « KHÔNG »

Khi trẻ em vừa khởi đầu một hành vi « rối loạn », như đánh một em khác,
nhổ tóc…tức khắc nói « KHÔNG » một cách rõ ràng và nghiêm nghị.

Những cách làm :

- Khởi đầu càng sớm càng hữu hiệu, vừa khi hành vi mới « chớm nở,
ló lên »,

- Vừa nói Không, vừa lại gần trẻ em,

- Chúng ta vừa tiến lại gần, nếu trẻ em còn tiếp tục, vừa đưa tay tách
rời và cản ngăn hành vi. Tách rời khỏi đối tượng của hành vi (như trẻ bị đánh,
đồ chơi bị ném xa…).

- Tuyệt đối không nói nhiều, để rồi trẻ em không hiểu rõ chúng ta

chính mình.

Một cách đặc biệt, bài học về từ « KHÔNG » cần được tổ chức thường
xuyên với những trẻ em có hành vi :

- tự hủy,

- tấn công trẻ em khác,

- lặp đi lặp lại.6 Bài học : « Thôi, dừng lại »

Song song với bài học về từ « KHÔNG », có giá trị rất quan trọng, trong
lãnh vực giáo dục và đời sống làm người, thoảng hoạt trong ngày, trong tuần,
chúng ta cần tổ chức những trò chơi hay bài học « Dừng lại ».

Bài học nầy cần được tổ chức một cách tập thể, để những trẻ em đã tiến bộ
có thể tác động và giúp đỡ những trẻ em bé dại.

Sau đây tôi xin giới thiệu một cách tổ chức « Ban Âm Nhạc », nhằm kích
thích hoặc xúc tác tài năng sáng tạo của mỗi cha mẹ và giáo viên :

Phát cho mổi trẻ em một dụng cụ làm tiếng động, như gõ mõ, đánh trống,
thổi kèn, quay lúc lắc…Ban đầu thầy hay cô làm nhạc trưởng ra lệnh cho trẻ
em chơi, với bàn tay ra hiệu hay là dùng một bảng hiệu với một bên đèn xanh,
bên kia dèn đỏ. Giải thích cho trẻ em hiểu về ý nghĩa của bảng hiệu hay là 2 cử
chỉ « Bắt đầu » và « Dừng lại ». Một cô khác làm giám thị, có phần vụ trịch thu
dụng cụ và loại ra ngoài vòng, khi trẻ em nào không thi hành đúng hiệu lệnh

tay mặt đưa ra trước : « Xuân ơi, hãy cho cô con búp-bê ở gần bên cạnh của
em ».

Nếu trẻ em vẫn chưa cho, chính cô giáo làm động tác cho : « Cô cho Xuân
con búp-bê của cô … Và bây giờ, Xuân cho cô con búp-bê của Xuân đi ».

Với những trẻ em còn bé dại, một cô giáo hay người trợ tá ở đằng sau,
hướng dẫn trẻ em bằng tay. Sau 2 hoặc 3 lần, chỉ hướng dẫn bằng ngón tay trỏ.

Sau khi tổ chức bài học nầy trong vòng 2-3 phút, dù có kết quả tích cực
hay không, chúng ta dừng lại ca hát, làm việc khác. Nhiều lần trong ngày và
nhiều lần trong tuần, chúng ta lặp lại bài học, cho đền khi trẻ em biết cách làm.

Từ khi đó, chúng ta thay đổi các vật dụng, mỗi khi lặp lại bài học.8 Bài học : « Hãy để xuống… »

Cách tổ chức bài học nầy cũng tương tự như trong bài học số 7.
Tiến trình :

- cô làm, trẻ em bắt chước.

- vừa ra lệnh bằng lời nói, vừa làm cử điệu bằng tay.

- Cô giáo ra lệnh, người phụ tá hướng dẫn trẻ em làm động tác « ĐỂ
xuống ». Hướng dẫn bằng tay, cho đến khi trẻ em hiểu cần phải làm gì. Sau đó
chỉ hướng dẫn bằng bộ điệu.

- Khi trẻ em đã biết làm, không còn hướng dẫn.


- Tổ chức bài học, với một người phụ tá ở bên cạnh trẻ em. Lúc đầu,
sau khi nghe lệnh của cô giáo, cô phụ tá hãy làm, không cần chờ trẻ em. Sau
khi trẻ em đã biết làm, làm sau trẻ em một chốc lát. Giả vờ quên làm một đôi
khi, để xem trẻ em có nhắc cho mình hay không.

- Nếu trẻ em vẫn không làm theo, cô trợ tá hướng dẫn bằng tay, lần lần
chuyển qua bằng cử điệu mà thôi.

- Vào giai đoạn cuối cùng, khi trẻ em đã hiểu và biết làm, cô giáo gọi
trẻ em ra xa, tại nơi không có ghế ngồi, đoạn ra lệnh : « Hãy ngồi xuống », và
quan sát phản ứng của trẻ em có biết tìm về chỗ ngồi của mình hay không ( hay
là tìm một chỗ ngồi khác). 11 Bài học : « Nhận biết những phần khác nhau của thân thể »

Cô giáo bảo trẻ em : « Đông ơi, đưa tay chỉ lỗ mũi nằm đâu ». Vừa nói, cô
giáo vừa chỉ mũi của mình.

Nếu cần, nhờ người phụ tá ngồi bên cạnh trẻ em và hướng dẫn.

Từ từ giảm đi những điệu bộ và cách hướng dẫn.

Sau đây là những phần thân thể quan trọng :

- chân,
- cánh tay,
- tay,
- ngón tay,


13 Bài học: “Nhận biết, phân biệt, cầm lấy và trao cho người khác,
những dụng cụ, đồ vật quen thuộc, nhưng có hình thức khác nhau.

Để gần trẻ em một số dụng cụ, ban đầu sắp thành hàng 4-5 đồ vật tối đa.
Dần dần tăng số lượng và đặt để các vật liệu tách rời khỏi nhau, nhưng không
sắp xếp theo thứ tự.

Cách làm:

- “Em Châu, tìm và đưa cho cô trái banh”.
- Khen thưởng, khi trẻ em làm đúng.
- Nói “Không phải, đây là chiếc vòng. Em hãy nhìn và tìm trái banh”,
khi trẻ em làm sai.
- Khi trẻ em làm sai nhiều lần (hơn 2 lần), chỉ giữ lại 2 dụng cụ rất
quen thuộc mà thôi. Sau mỗi lần, thay đổi 2 dụng cụ nầy với 2 dụng cụ khác.
- Từ từ đi lên 3 rồi 4…
- Nguyên tắc cần thực hiện: tạo mọi điều để cho trẻ em thành tựu. Nếu
cần, hãy trở lui với những giai đoạn mà trẻ em đã thành tựu một cách dễ dàng
trước đây. Có thành tựu, trẻ em mới phát huy lòng tự tin, vui thích và hứng thú.
- Nguyên tắc thứ hai cần tôn trọng là không bao giờ quá kéo dài thì giờ
làm việc và tăng lên độ khó quá nhanh chóng. Một cách vắn gọn, DỪNG LẬI,
trước khi trẻ em bước qua NGƯỠNG CHỊU ĐỰNG.
- Nguyên tắc thứ ba là vừa làm vừa chơi, làm một cách hứng thứ như
chơi. Và chính cô giáo hay là cha mẹ là trò chơi lớn lao nhất, có khả năng tạo
vui thú cho trẻ em. Nhờ vậy trẻ em mới thích học để biết, như lòng mong đợi
của cha mẹ và giáo viên…

- để cuốn sách trên bàn của cô,
- đi đóng cửa lại.

Lặp lại mỗi động tác 3-4 lần,
Tổ chức bài học nầy nhiều lần trong ngày và trong tuần, cho đến khi trẻ em
không còn do dự.17 Bài học: “Sơ đồ Thân Thể”Bài nầy tiếp nối các bài số 11 và 12. Ở đây, chúng ta chú trọng vào những
thành phần thoát khỏi tầm mắt của trẻ em. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu,
chúng ta vừa ra lệnh, vừa làm trên mình chúng ta, để giúp trẻ em vừa nghe, vừa
nhìn, vừa bắt chước.
Sau khi trẻ em đã quen thuộc với cách làm, chúng ta chỉ dùng lời nói mà
thôi.

“Em hãy lấy tay chỉ cho thầy… ”
- đầu,
- mắt,
- miệng,
- mũi,
- tóc,
- răng,
- lưỡi,
- lưng,
- ót.
Khi trẻ em líu lo, bập bẹ một cách tự phát, người lớn bắt chước và khuyến
khích trẻ em kéo dài thêm, một cách vui thú.
Bắt chước nhưng tiếng mèo kêu, chó sủa, chim hót, em bé khóc…
Tổ chức trò chơi với một vài trẻ em khác, để trẻ em bắt chước nhau, như
giả bộ khóc hu hu, cười ha ha, thút thít.

Phần thứ hai: Những bài học Bắt Chước

Trong phần thứ nhất vừa qua, cũng như trong 2 cuốn sách “Trẻ em Tự Kỷ”
(2005) và “Nguy cơ Tự Kỷ” (2006), tôi đã trình bày và giới thiệu nhiều bài học
về Bắt Chước. Một cách đặc biệt, tôi đã nhấn mạnh rằng: trẻ em chỉ bắt chước
những người mà các em có quan hệ thương yêu và gắn bó với mình.

Thay vì lặp lại những điều đã được đề cập với đầy đủ mọi chi tiết, ở đây tôi
chỉ nhắc lại một số bài học cơ bản.
21 Bài học: “Hãy nhìn …”

Xem lại bài học số 4 trên đây.
Một trong những triệu chứng cần phát hiện, nơi trẻ em có nguy cơ Tự Kỷ,
là những trẻ em nầy không có “liếc nhìn thẳng mặt, mắt chạm mắt”. Ngay từ
giây phút đầu tiên, sau khi sinh ra, được mẹ bồng ẵm, trẻ em uốn cong lưng,
như vòng cung, và nhìn xuống, thay vì nhìn thẳng vào mắt của mẹ.

Cho nên bài học “Hãy nhìn Mẹ…” phải được bắt đầu rất sớm, được chừng

Khi trẻ em đã bắt đầu biết làm, người giúp trẻ em chỉ dùng lời để khuyến
khích.23 Bài học: “ Học làm những động tác như…”

- mở cuốn sách ra,
- thả rơi một hạt đậu và ly nhựa,
- đưa tay vào hộp lấy trái banh,
- vỗ hay gõ vào mặt bàn, mặt trống,
- ngồi trong lòng ba, lòng mẹ, lòng cô…tập chồng một khối vuông lên
trên khối vuông khác,
- lấy nắp đậy chiếc hộp,
- đưa tay sờ lỗ mũi…
- vẫy tay chào,
- vỗ hai tay…24 Bài học: “Bước nhè nhẹ vào vùng ngôn ngữ số I”

- le lưỡi như….
- há miệng ra to như…
- thổi tắt ngọn nến như…
- chu hú miệng như…
- gây tiếng bập bập với đôi môi như…
- đưa lưỡi liếm môi trên,
- liếm môi dưới,
- liếm môi dưới,
- le lưỡi qua mặt và qua trái…



27 Bài học: “Phát âm theo lời yêu cầu”

Suốt một ngày hay một tuần, tập trung vào việc lắng nghe, quan sát và ghi
nhận tất cả mọi âm thanh mà trẻ em có thể phát ra khi chơi một mình, cũng như
khi trao đổi với người lớn cũng như với bạn bè.

Liệt kê một cách đầy đủ mọi âm thanh, vào một cuốn tập, ghi thêm đầy đủ
những điều kiện và hoàn cảnh xuất hiện.

Dựa vào đó, chúng ta sẽ lần lượt yêu cầu trẻ em phát ra lại những âm thanh,
trong bản liệt kê số 1.

Cách làm:

- Giai đoạn Một: Trở lại với bài học bắt chước với tất cả mọi âm thanh
để kiểm chứng khả năng của trẻ em. Người lớn làm, trẻ em bắt chước. Kiểm
chứng lại từng âm thanh.
- Giai đoạn Hai: Cô giáo chỉ yêu cầu bằng lời nói, trẻ em thực hiện
công việc phát âm.
- Giai đoạn Ba: Sau độ một tuần làm việc, như đã lên kế hoạch trong
giai đoạn Hai, chúng ta làm lại một bản liệt kê số 2, gồm có những âm thanh
mà trẻ em phát ra một mình, khi được yêu cầu.
- Giai đoạn Bốn: Liên tục trong một thời gian, yêu cầu trẻ em phát ra
lại các âm thanh, cho đến lúc nhuần nhuyển, với từng âm thanh trong bản số 2 .28 Bài học: “Ghép lại các âm thanh, theo từng cặp thành một từ có ý
nghĩa”


mỗi bài học, tôi đã nắm tay mỗi bạn và từ từ cùng đi lên. Đây là lúc, tôi cảm
thấy cần rút lui, để mỗi bạn tiếp nối công trình sáng tạo cho con cái và học sinh
của mình. Khi nào các bạn gặp khó khăn, trắc trở, hãy “nhìn lên và nhìn xa”.
Một cánh cửa vô hình sẽ mở ra. Một vị thầy sẽ xuất hiện từ lòng Đất, lòng Trời
hay là lòng Đại Dương.

***Con đường đi tới mới bắt đầu.
Con đường đi tới còn rất dài.

Nhưng cả người lớn – cha mẹ hay là giáo viên - và trẻ em đang học bài học
làm người với nhau, và đã tạo quan hệ gắn bó qua lại, một cách hài hòa.

Trong tinh thần và điều kiện ấy, đi mỗi ngày một bước, học mỗi ngày một
bài học nho nhỏ… là điều quan trọng. Kỳ dư, chúng ta sẽ đến đâu? Điểm hẹn là
nơi mà chúng ta LÀM NGƯỜI và THÀNH NGƯỜI.

Trong văn hóa cũng như truyền thống Việt Nam, làm Người cũng còn có
nghĩa là làm Đất, làm Đại Dương và làm TRỜI. Phải chăng đó là câu trả lời của
những ai mang dòng máu của Con Rồng cháu Tiên, cho những thế hệ con em
và cháu chắt ngày mai, đang tiếp nối con đường đi muôn dặm của mình?Mùa Hè 2006, trên những nẻo đường của Đất Nước.

NGUYỄN Văn Thành
Lausanne, Thụy Sĩ