Bộ giáo dục v đo tạo Bộ y tế
Trờng đại học y H Nội
[\
Nguyễn mạnh hùng
nghiên cứu thực trạng
trong chăm sóc sản khoa thiết yếu
tại tuyến x ở ba huyện tỉnh lạng sơn
v thử nghiệm giải pháp can thiệp

chuyên ngnh: vệ sinh học x hội v tổ chức y tế
m số: 3.01.12 tóm tắt luận án tiến sỹ y học

danh mục công trình nghiên cứu liên quan

1.
Nguyễn Mạnh Hùng, Trơng Việt Dũng ( 2003 ), Đánh giá hoạt động
chăm sóc sản khoa thiết yếu tại 30 xã của tỉnh Lạng Sơn , Tạp chí Y học
thực hành, 450 ( 4 ), tr.9 - 11.
2.
Nguyễn Mạnh Hùng, Trơng Việt Dũng ( 2003 ), Đánh giá chất lợng cán
bộ y tế làm công tác chăm sóc sản khoa thiết yếu tại 30 xã của tỉnh Lạng Sơn
bằng phơng pháp ca bệnh mẫu , Tạp chí Y học thực hành, 452 ( 5 ), tr.51 -
54.
3.
Nguyễn Mạnh Hùng, Trơng Việt Dũng ( 2007 ), Đánh giá hiệu quả can
thiệp dịch vụ chăm sóc sản khoa thiết yếu tại một số xã ở huyện Văn Lãng
của tỉnh Lạng Sơn , Tạp chí Y học thực hành, 564 ( 2 ), tr.73 - 76.

1
đặt vấn đề

Bảo vệ sức khoẻ bà mẹ trẻ em là vấn đề luôn đợc các quốc gia trên
thế giới quan tâm. Song kết quả vẫn còn hạn chế, còn tồn tại những vấn đề
bức xúc, tỷ lệ tử vong mẹ vẫn còn cao. Hàng năm trên thế giới còn hơn
580000 phụ nữ chết vì biến chứng của thai nghén và sinh đẻ, 98% những
trờng hợp chết này xảy ra ở các nớc đang phát triển, ở nớc ta là
160/100000 trẻ đẻ sống. Từ cuối những năm 80 và đầu những năm 90, Bộ
Y tế đã chỉ đạo triển khai chơng trình chăm sóc sản khoa thiết yếu.
Chơng trình đã tạo điều kiện tốt nhất để mỗi phụ nữ khi mang thai đợc


2
Lạng Sơn, thuộc khu vực có tỷ lệ tử vong mẹ và sơ sinh cao trong cả nớc.
Nghiên cứu cho thấy những bất cập chủ yếu trong chăm sóc sản khoa thiết
yếu tuyến xã, từ đó đa ra giải pháp can thiệp, cải thiện đợc chất lợng
dịch vụ, góp phần phát hiện sớm các nguy cơ cũng nh giảm tỷ lệ tử vong
mẹ và tử vong trẻ sơ sinh.
Cấu trúc luận án
Luận án gồm 145 trang, 4 chơng, 32 bảng, 29 biểu đồ, 5 sơ đồ và
115 tài liệu tham khảo trong và ngoài nớc. Đặt vấn đề: 2 trang; Chơng 1:
Tổng quan tài liệu: 28 trang; Chơng 2: Đối tợng và phơng pháp nghiên
cứu: 18 trang; Chơng 3: Kết quả: 58 trang; Chơng 4: Bàn luận: 37 trang;
Phần kết luận: 1 trang; Kiến nghị: 1 trang; Danh mục các bài báo liên
quan; Tài liệu tham khảo; Phụ lục.
Chơng 1. Tổng quan
1.1. Sức khoẻ sinh sản và công tác chăm sóc sức khoẻ bà mẹ trẻ em
1.1.1. Công tác chăm sóc sức khoẻ bà mẹ trẻ em
Công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em luôn đợc các quốc gia
trên thế giới quan tâm. Tuy nhiên tỷ lệ tử vong mẹ vẫn còn là 480/100000
trẻ đẻ sống ở các nớc đang phát triển và 27/100000 trẻ đẻ sống ở các nớc
phát triển. ở nớc ta tỷ lệ tử vong mẹ là 160/100000 trẻ đẻ sống, khu vực
miền núi và Tây Nguyên có tỷ lệ tử vong mẹ cao nhất là 168-916/100000
trẻ đẻ sống. Đáng chú ý là 55% chết mẹ có thể ngăn cản đợc và hơn 35%
hoàn toàn có thể tránh đợc. ở nớc ta tỷ lệ chết chu sinh trên toàn quốc là
22,2 , khu vực miền núi và Tây Nguyên có tỷ lệ chết chu sinh cao nhất
với 37,4 và miền núi phía bắc với 27,4. Nguyên nhân cơ bản là do
quản lý thai nghén kém, sinh đẻ không có sự giúp đỡ của cán bộ y tế có
trình độ kỹ thuật giỏi.
1.1.2. Sức khoẻ sinh sản
Trong hội nghị quốc tế về dân số và phát triển họp tại thủ đô Cai Rô

vong trẻ sơ sinh do các tai biến sản khoa. Công tác này luôn đợc Đảng,
nhà nớc quan tâm. Đó là sự nghiệp chung của mọi ngời, mọi gia đình và
toàn xã hội. Hoạt động chăm sóc sức khoẻ của y tế cơ sở có vai trò đặc biệt
quan trọng trong việc thực hiện chiến lợc chăm sóc sức khoẻ ban đầu.
Trong đó chăm sóc sản khoa thiết yếu ở tuyến cơ sở là vô cùng quan trọng
cho việc nâng cao sức khoẻ phụ nữ, các bà mẹ mang thai, chuyển dạ và sau
đẻ. Giúp phát hiện sớm các nguy cơ, giảm tử vong mẹ và tử vong trẻ sơ
sinh do các tai biến sản khoa.
Trong khi đó có thai và sinh đẻ là thiên chức đặc biệt của ngời phụ
nữ. Đây là thời điểm chờ đợi đầy hy vọng và hạnh phúc, nhng cũng là thời
điểm của sự sợ hãi, đau đớn và thậm chí của cả cái chết.
ở các nớc đang
phát triển chửa đẻ giống nh một cuộc hành trình vào một xứ xa lạ mà có
quá nhiều phụ nữ đã không trở về. Chính vì vậy mà sự phát hiện sớm, xử trí
và chuyển tuyến kịp thời các hiện tợng bất thờng, nhất là các yếu tố
nguy cơ ngay tại tuyến xã có ý nghĩa rất quan trọng. Nó giúp đem lại sự
sống, niềm vui, hạnh phúc trọn vẹn cho cả mẹ con, gia đình và xã hội.
Thai nhi có một quá trình phát triển liên tục từ khi noãn đợc thụ tinh
trong vòi trứng cho đến lúc đẻ. Trong quá trình phát triển thai nghén có thể
gặp các nguy cơ. Ngời ta định nghĩa : Thai nghén có nguy cơ cao là tình
trạng thai nghén không có lợi cho mẹ và cho thai có thể dẫn tới tử vong cho
cả mẹ hoặc thai nhi. Những thai phụ có khả năng bị nguy cơ cao nếu đợc
chăm sóc tốt thờng xuyên suốt thời gian thai nghén, có thể hạn chế đợc
sự nguy hại cho thai phụ. Làm tốt công tác phát hiện thai nghén có nguy cơ

4
cao để chăm sóc kịp thời có khả năng giảm tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong
cho cả mẹ và con.
1.2.2.1. Công tác chăm sóc sản khoa thiết yếu ở tuyến y tế x.
* Quản lý: Thông qua y tế thôn bản nắm rõ: Số cặp vợ chồng trong độ tuổi

40
60
80
100
120
Đích Sẵn
có
Tiếp
cận
Sử
dụng
SD
đủ
SD
hiệu
quả
%

Huyện Cần Đớc: Sau sinh
58
100
97
100
91
58
0
20
40
60
80

tiếp cận với dịch vụ(100%). Tồn tại ba chỉ số là sử dụng(91%), sử dụng
đủ(58%), sử dụng hiệu quả(58%). Khác với dịch vụ trớc sinh, dịch vụ sau
sinh có sự chênh lệch lớn hơn giữa số thai phụ đợc cán bộ y tế đỡ
đẻ(91%) so với số thai phụ đợc khám thai ít nhất ba lần ở ba thời kỳ thai
nghén, đẻ tại trạm, đợc khám sau sinh hai lần (58%). Không có sự chênh
lệch giữa số thai phụ đợc cán bộ y tế đỡ đẻ, đợc nhận chăm sóc sau sinh
một lần trở lên (58%) so với số thai phụ đợc khám thai ít nhất ba lần ở
ba thời kỳ thai nghén, đẻ tại trạm, đợc chăm sóc sau sinh hai lần trở lên
(58%). Tồn tại lớn nhất ( nút cổ chai ) là sử dụng hiệu quả(58%).
Tuy nhiên nghiên cứu trên cha biết đợc: trình độ của cán bộ y tế xã
- cấu thành quan trọng nhất tạo nên chất lợng dịch vụ, khả năng chuyên
môn của nhân viên y tế thôn bản, cha phân tích các nguyên nhân yếu kém
và làm thế nào để cải thiện trình độ cán bộ y tế.
- Nghiên cứu về CSSKTY ở huyện Vĩnh Bảo-Hải Phòng:
Huyện Vĩnh Bảo: Trớc sinh
88
100
100
100
90
76
0
20
40
60
80
100
120
Đích Sẵn
có

SD
đủ
SD
hiệu
quả
%

Biểu đồ 1.3 và 1.4. Biểu đồ bao phủ của dịch vụ trớc sinh - sau sinh
huyện Vĩnh Bảo - Hải Phòng.
Quá trình cung cấp dịch vụ chăm sóc trớc sinh ở Vĩnh Bảo - Hải
Phòng đã đảm bảo chỉ số sẵn có và tiếp cận đạt 100%, chỉ tồn tại ba chỉ số

6
là sử dụng(90%), sử dụng đủ(88%), sử dụng hiệu quả(76%). Có sự chênh
lệch tơng đối giữa số thai phụ đợc khám thai một lần(90%) so với số
thai phụ đợc khám thai ít nhất ba lần ở ba thời kỳ thai nghén (76%).
Không có sự chênh lệch đáng kể giữa số thai phụ đợc khám thai ít nhất ba
lần(88%) với số thai phụ đợc khám thai ít nhất ba lần ở ba thời kỳ thai
nghén (76%). Tồn tại lớn nhất ( nút cổ chai ) là sử dụng hiệu quả(76%).
Mặt khác cung cấp dịch vụ chăm sóc khi sinh và sau sinh cũng đã
đảm bảo chỉ số sẵn có và tiếp cận đạt 100%, chỉ tồn tại ba chỉ số là sử
dụng(90%), sử dụng đủ(86%), sử dụng hiệu quả(70%). Cũng giống với
dịch vụ trớc sinh, dịch vụ sau sinh có sự chênh lệch tơng đối giữa số thai
phụ đợc cán bộ y tế đỡ đẻ(90%) so với số thai phụ đợc khám thai ít nhất
ba lần ở ba thời kỳ thai nghén, đẻ tại trạm, đợc chăm sóc sau sinh hai lần
trở lên (70%). Không có sự chênh lệch đáng kể giữa số thai phụ đợc cán
bộ y tế đỡ đẻ, đợc nhận chăm sóc sau sinh một lần trở lên (86%) so với
số thai phụ đợc khám thai ít nhất ba lần ở ba thời kỳ thai nghén, đẻ tại
trạm, đợc chăm sóc sau sinh hai lần trở lên (70%). Tồn tại lớn nhất ( nút
cổ chai ) là sử dụng hiệu quả(70%).

- Đánh giá kiến thức chăm sóc sản khoa thiết yếu của cán bộ y tế xã theo
Ca bệnh mẫu có sẵn: Thời gian 30 phút.
- Đánh giá kỹ năng thực hành khám thai của cán bộ y tế xã bằng Bảng
checklist có sẵn: Theo dõi thao tác khám trên thai phụ đến khám thai tại
trạm y tế.
- Đánh giá kiến thức chăm sóc sản khoa thiết yếu của nhân viên y tế thôn
bản theo Ca bệnh mẫu có sẵn: Thời gian 30 phút.
* Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 10 năm 2003 đến tháng 12 năm 2003.
2.2. Nghiên cứu can thiệp:
* Địa điểm nghiên cứu: Tại ba trạm y tế xã vùng II - huyện Văn Lãng -
tỉnh Lạng Sơn. Gồm: Xã Tân Mỹ , xã Tân Lang và xã Tân Thanh ( xã
chứng ).
* Cách chọn địa điểm can thiệp.
- Chọn huyện: Chọn Văn Lãng là huyện miền núi, biên giới, khó khăn
bằng phơng pháp chọn có chủ đích đại diện cho các vùng.
- Chọn xã: Chọn ba xã vùng II có đặc điểm gần giống nhau về công tác
chăm sóc sản khoa thiết yếu , sau đó bốc thăm ngẫu nhiên hai xã can thiệp
( xã Tân Mỹ và xã Tân Lang ), xã còn lại là xã chứng ( xã Tân Thanh ).
* Đối tợng nghiên cứu: Tất cả cán bộ y tế tại ba trạm y tế xã( gồm: Bác sỹ
chuyên tu, y sỹ, nữ hộ sinh, y tá ), nhân viên y tế thôn bản của ba xã, sổ
sách có sẵn của ba trạm y tế xã năm 2003, 2004 và 2005.
* Phơng pháp nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp cộng đồng có đối chứng.
* Phơng pháp tiến hành:
- Tiến hành đào tạo: Cho tất cả cán bộ y tế và nhân viên y tế thôn bản của
hai xã can thiệp về kiến thức chăm sóc trớc đẻ, chăm sóc trong đẻ, chăm
sóc sau đẻ và kỹ thuật đỡ đẻ trên mô hình. Đào tạo kỹ năng khám thai cho
cán bộ y tế xã.
- Cung cấp một số phơng tiện khám thai, phơng tiện đỡ đẻ: Que thử
albumin niệu, đèn cồn, ống hút nhớt sơ sinh, kim chỉ khâu tầng sinh môn
* Đánh giá: Lý thuyết: Dựa vào các ca bệnh mẫu, yêu cầu đối tợng trả lời

- p2: Tỷ lệ chỉ số nghiên cứu sau can thiệp.
* Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 1.2004 đến 1.2006.
* Xử lý và phân tích số liệu:
- Số liệu đợc thu thập, làm sạch trớc khi nhập vào máy tính, những
số liệu hợp lệ mới đợc nhập. Kết quả nghiên cứu đợc xử lý và phân tích
trên phần mềm thống kê y tế Epi - info 6.04 và phần mềm CBM của Bộ Y
tế - UNICEF. Vẽ biểu đồ bao phủ bằng phần mềm CBM của Bộ Y tế -
UNICEF. Sử dụng test thống kê
2
để kiểm định sự khác biệt giữa hai tỷ
lệ. Hiệu quả can thiệp đợc biểu diễn dới dạng số thập phân.
- Kết quả thảo luận nhóm đợc trình bày theo mô tả trờng hợp nh
trong các phơng pháp nghiên cứu định tính khác.
* Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu: Nghiên cứu đợc sự đồng ý và ủng hộ
của các trung tâm y tế huyện, uỷ ban nhân dân các xã, các trạm y tế xã.
Mục đích nghiên cứu đã đợc phổ biến tới lãnh đạo các cơ sở trên. Các
thông tin trên Ca bệnh mẫu và Bảng checklist đợc giữ bí mật. 9


ban đầu
(A1)
Đ
iều tra
ban đầu
(B1)
Đ
iều t
r
a
ban đầu
(C1)
Không
can thiệp
Đ
iều tra
giữa kỳ
(A2)
Đ
iều tra
giữa kỳ
(B2)
Đ
iều tra
giữa kỳ
(
C2
)

Đ

60%
80%
100%
10 xã Hữu
Lũng
10 xã Cao
Lộc
10 xã Văn
Lãng
Chung 30 xã
Bác sĩ và Y sĩ Nữ hộ sinh và Sản nhi Y tá

Biểu đồ 3.9. Nhân lực làm chăm sóc sản khoa thiết yếu tại 30 trạm y tế
56
44
69,8
30,2
64,1
35,9
62,9
37,1
0%
20%
40%
60%
80%
100%
10 xã Hữu
Lũng
10 xã Cao

Bác sĩ chuyên tu, y sĩ, y tá trung học và sơ học, nữ hộ sinh trung học và sơ
học, y sĩ sản - nhi.
- Nhóm nữ hộ sinh và y sĩ sản - nhi chiếm tỷ lệ 28%, trong đó nữ hộ sinh
trung học và cả sơ học chiếm tỷ lệ rất thấp 12,1%. Nhóm y tá trung học và
sơ học vẫn phải tham gia đỡ đẻ trong đêm trực chiếm tỷ lệ tơng đối cao

11
22%. Số có thâm niên công tác trên 5 năm tại 30 xã khá cao 62,9%. Số
không đợc tập huấn CSSKTY trong vòng 5 năm chiếm tỷ lệ rất cao 84,1%
Bảng 3.4. Cơ sở vật chất, trang thiết bị, thuốc chủ yếu phục vụ chăm sóc
sản khoa thiết yếu của 30 trạm y tế x.
Có Không có
Đủ Không đủ

Chỉ số
SL TL % SL TL %
SL Tỷ lệ
%
1. Cơ sở vật chất:
- Nhà trạm
- Phòng đẻ đúng tiêu
chuẩn
- Nớc sử dụng
- Bếp
- Hố xí hợp vệ sinh
- Điện

30

28 66,7
46,7
16,7
26,7
2. Thuốc:
- oxytoxin
- Viên sắt, acid folic

28
8

93,3
26,7

2
22

6,7
73,3

3. Phơng tiện đỡ đẻ:
- Gói đỡ đẻ sạch
- Bộ đỡ đẻ

30
30

1
23
30
29

3,3
76,7
100
96,7

1

3,3
20
40
60
80
100
120
Đích Sẵn
có
Tiếp
cận
Sử
dụng
SD
đủ
SD
hiệu
quả
%
Chung 30 xã: Sau sinh
72
100
98
25
100
100
68,9
76,3
9,4
36,6
26 26

* Sự chênh lệch giữa các chỉ số là rất lớn.
Sử dụng 88,1% - sử dụng đủ 58,5% - sử dụng hiệu quả 20,4%.
* Cung cấp dịch vụ có sự cách biệt lớn giữa các xã đối với từng chỉ số:
- Tỷ lệ sẵn có: Xã đạt cao nhất là 85% - xã đạt thấp nhất là 55%.
- Tỷ lệ tiếp cận: Xã đạt cao nhất là 100% - xã đạt thấp nhất là 26%.
- Tỷ lệ sử dụng: Xã đạt cao nhất là 100% - xã đạt thấp nhất là 54%.
- Tỷ lệ sử dụng đủ: Xã đạt cao nhất là 95% - xã đạt thấp nhất là 25%.
- Tỷ lệ sử dụng hiệu quả: Xã đạt cao nhất là 30% - xã đạt thấp nhất là 2%.
ắ Dịch vụ chăm sóc sản phụ sau sinh tại 30 xã:
* Quá trình cung cấp dịch vụ sau sinh tại 30 xã tồn tại bốn chỉ số:
Tỷ lệ sẵn có đảm bảo 100%; Tỷ lệ tiếp cận 68,9%; Tỷ lệ sử dụng là
76,3%; Tỷ lệ sử dụng đủ là 36,6%; Tỷ lệ sử dụng hiệu quả thấp nhất 9,4%.
* Tồn tại lớn nhất ( nút cổ chai ) là sử dụng hiệu quả 9,4%.
* Sự chênh lệch giữa các chỉ số là rất lớn.
Sử dụng 76,3% - sử dụng đủ 36,6% - sử dụng hiệu quả 9,4% .
* Cung cấp dịch vụ có sự cách biệt lớn giữa các xã đối với từng chỉ số:
Tiếp cận: Xã cao nhất là 100% - xã thấp nhất là 26%. Sử dụng: Xã cao nhất

13
là 98%-xã thấp nhất là 26%. Sử dụng đủ: Xã cao nhất là 72%-xã thấp nhất
là 10%. Sử dụng hiệu quả:Xã cao nhất là 25%-xã thấp nhất là 0%
3.3. Kiến thức và kỹ năng thực hành của cán bộ y tế tại 30 trạm y tế x.
43,8
47,6
8,6
0
20
40
60
%

Chung 30 xã
Nhóm nữ hộ sinh và y sĩ sản-nhi
Không đạt
Trung bình
Khá

10,5
36,8
7,9
21,2
18,2
6,1
23,6
17,6
0
18,1
24,8
4,8
0
10
20
30
40
%
10 xã
Hữu
Lũng
10 xã
Cao
Lộc

Cao Lộc
10 xã
Văn
Lãng
Chung
30 xã
Nhóm y tá

Biểu đồ 3.15. Kiến thức CSSKTY của ba nhóm cán bộ y tế x
Biểu đồ 3.14 và 3.15 cho thấy trình độ cán bộ y tế còn yếu kém:
* Tỷ lệ kém 43,8%; Tỷ lệ trung bình 47,6%; Tỷ lệ khá 8,6%.

14
* Nhóm"Nữ hộ sinh và y sĩ sản - nhi " khá hơn cả, nhóm" Y tá " kém nhất:
- Tỷ lệ kém của nhóm" Nữ hộ sinh và y sĩ sản - nhi " thấp nhất 6,7%, của
nhóm" Bác sĩ và y sĩ " là 18,1%, không đạt của nhóm"Y tá" cao nhất 19%.
- Tỷ lệ trung bình của nhóm" Nữ hộ sinh và y sĩ sản - nhi " là 20%, của
nhóm" Bác sĩ và y sĩ " là 24,8%, của nhóm" Y tá " rất thấp 2,9%.
- Tỷ lệ khá của nhóm" Nữ hộ sinh và y sĩ sản - nhi " là 3,8%, của nhóm"
Bác sĩ và y sĩ " là 4,8%, nhóm" Y tá " không có trờng hợp nào.
38,1
47,6
14,3
0
20
40
60
%
Không đạt Trung bình Khá
Chung 30 xã

Không đạt
Trung bình
Khá

7,9
36,8
10,5
18,2
18,2
9,1
20,7
17,6
2,9
15,2
24,8
7,6
0
5
10
15
20
25
30
35
40
%
10 xã Hữu
Lũng
10 xã Cao
Lộc

Văn
Lãng
Chung
30 xã
Nhóm y tá

Biểu đồ 3.17. Kỹ năng thực hành khám thai của ba nhóm cán bộ y tế.

15
Biểu đồ 3.16 và 3.17 cho thấy kỹ năng khám thai của CBYT còn yếu kém:
* Tỷ lệ kém là 38,1%; Tỷ lệ trung bình là 47,6%; Tỷ lệ khá là 14,3%.
* Trong ba nhóm thì nhóm"Nữ hộ sinh và y sĩ sản-nhi" khá hơn cả, nhóm"
Y tá " kém nhất: Không đạt của nhóm" Nữ hộ sinh và y sĩ sản - nhi " thấp
nhất 4,8%, của nhóm" Bác sĩ và y sĩ " là 15,2%, của nhóm" Y tá " cao nhất
18,1% ; Tỷ lệ trung bình của nhóm" Nữ hộ sinh và y sĩ sản - nhi " là 19%,
của nhóm" Bác sĩ và y sĩ " là 24,8%, của nhóm" Y tá " rất thấp 3,8% ; Tỷ
lệ khá của nhóm" Nữ hộ sinh và y sĩ sản - nhi " là 6,7%, của nhóm" Bác sĩ
và y sĩ " là 7,6%, nhóm" Y tá " không có trờng hợp nào.
* Cả ba nhóm không có trờng hợp nào đạt loại giỏi.
46,5
48,7
51,9
49,4
50,7
50
47,2
49
2,8
1,3 0,9
1,6

thời kỳ thai nghén, việc khám hai lần sau đẻ, việc nhận viên sắt đầy đủ của
phụ nữ khám thai và vấn đề đẻ tại trạm cha cao.
3.5. Tình hình cung cấp dịch vụ CSSKTY tại 3 xã sau 2 năm can thiệp

16
Xã Tân Mỹ: Trớc sinh
17,3
59,3
82,7
85,9
84,9
56,3
100
100
97,6
100100
0
20
40
60
80
100
120
Đích Sẵn
có
Tiếp
cận
Sử
dụng
SD

đủ
SD
hiệu
quả
%

Biểu đồ 3.23. Biểu đồ bao phủ dịch vụ chăm sóc sản khoa thiết yếu tại
x Tân Mỹ sau hai năm can thiệp.
Biểu đồ 3.23 cho thấy sau hai năm can thiệp đã đợc cải thiện rõ rệt:
* Dịch vụ trớc sinh: sẵn có từ 84,9% tăng lên 100%( P > 0,05 ), tiếp cận
từ 85,9% tăng lên 97,6%(P > 0,05), sử dụng từ 82,7% tăng lên 100%( P >
0,05 ), sử dụng đủ từ 59,3% tăng lên 100%(P < 0,05), sử dụng hiệu quả từ
17,3% tăng lên 56,3%(P < 0,01).
* Dịch vụ sau sinh: sẵn có vẫn đảm bảo 100%, sử dụng từ 71,6% tăng lên
100%( P > 0,05 ), sử dụng đủ từ 37% tăng lên 97,7%( P < 0,01 ), sử dụng
hiệu quả từ 16% tăng lên 54%( P < 0,01 ).
Xã Tân Lang:Trớc sinh
14,3
57,1
90,5
73,2
84,3
66,7
100
10094,3
100100
0
20
40
60

40
60
80
100
120
Đích Sẵn
có
Tiếp
cận
Sử
dụng
SD
đủ
SD
hiệu
quả
%

Biểu đồ 3.24. Biểu đồ bao phủ dịch vụ chăm sóc sản khoa thiết yếu tại
xã Tân Lang sau hai năm can thiệp.
Biểu đồ 3.24 cho thấy sau hai năm can thiệp đã đợc cải thiện rõ rệt:
* Dịch vụ trớc sinh: sẵn có từ 84,3% tăng lên 100%( P > 0,05 ), tiếp cận
từ 73,2% tăng lên 94,3%(P> 0,05), sử dụng từ 90,5% tăng lên 100%( P >

17
0,05 ), sử dụng đủ từ 57,1% tăng lên 100%(P < 0,01), sử dụng hiệu quả từ
14,3% tăng lên 66,7%(P <0,01).
* Dịch vụ sau sinh: sẵn có vẫn đảm bảo 100%, sử dụng từ 85,7% tăng lên
100%( P > 0,05 ), sử dụng đủ từ 38,1% tăng lên 95,2%( P < 0,01 ), sử dụng
hiệu quả từ 9,5% tăng lên 57,1%( P < 0,01 )

12,5
85,780
100
100
100
80,3
96,2
19,2
0
0
20
40
60
80
100
120
Đích Sẵn
có
Tiếp
cận
Sử
dụng
SD
đủ
SD
hiệu
quả
%

Biểu đồ 3.25. Biểu đồ bao phủ dịch vụ chăm sóc sản khoa thiết yếu tại

có
Tiếp
cận
Sử
dụng
SD đủ SD
hiệu
quả
%
Tân Mỹ Xã chứng Tân Lang
So sánh đối chứng: Sau sinh
97,6
97,7
54
0
19,2
96,2
100
100
80,3
95,2
57,1
94,3
100
0
20
40
60
80
100

Chỉ số
Hiệu quả
can thiệp
Hệ số
hiệu quả
Hệ số
hiệu quả
Hệ số
hiệu quả
Hiệu quả
can thiệp
Sẵn có 0,176 17,8 0,2 18,6 0,184
Tiếp cận 0,132 13,6 0,4 28,8 0,284
Sử dụng 0,009 20,9 20 10,5 0,048
Sử dụng đủ 0,344 68,6 34,2 75,1 0,409
Sử dụng
hiệu qủa
1,25 225 100 366 2,66
Nhận xét:
Dịch vụ chăm sóc sản phụ trớc sinh tại hai xã Tân Mỹ và Tân Lang
sau hai năm can thiệp đã có hiệu quả rõ rệt. Có hiệu quả nhất là sử dụng đủ
và sử dụng hiệu quả, trong đó sử dụng hiệu quả đạt hiệu quả can thiệp cao
nhất.
Bảng 3.28. Hiệu quả can thiệp thực sự đối với chăm sóc sau sinh
Tân Mỹ Xã chứng Tân Lang

Chỉ số
Hiệu quả
can thiệp
Hệ số

trớc
CT
Tỷ lệ
cuối CT
Tỷ lệ
trớc
CT
Tỷ lệ
cuối CT
Tỷ lệ
trớc
CT
Tỷ lệ
cuối CT
Giỏi 0/5 4/5 0/4 3/4 0/4 0/4
Khá 0/5 1/5 0/4 1/4 0/4 0/4
Trung bình 1/5 0/5 0/4 0/4 0/4 3/4
Kém 4/5 0/5 4/4 0/4 4/4 1/4
Kết quả ở bảng 3.30 cho thấy sau hai năm can thiệp, kiến thức của
cán bộ y tế đã đợc cải thiện rõ rệt và khác biệt lớn so với nhóm chứng:
Tân Mỹ từ 4/5 kém, 1/5 trung bình nâng lên 1/5 khá và 4/5 giỏi, không còn
loại trung bình và loại kém. Tân Lang từ 4/4 kém nâng lên 1/4 khá và 3/4
giỏi, không còn loại trung bình và loại kém. Trong khi đó ở xã chứng cải
thiện rất chậm, không đáng kể từ 4/4 kém nâng lên đợc 3/4 trung bình,
vẫn còn 1/4 kém, không có loại khá và giỏi.
Bảng 3.31. Kỹ năng thực hành khám thai của cán bộ y tế sau hai năm
can thiệp.
Tân Mỹ
n = 5
Tân Lang

20
Bảng 3.32. Kiến thức CSSKTYcủa nhân viên y tế thôn bản sau hai năm
can thiệp.
Tân Mỹ(n = 15) Tân Lang(n = 12) Xã chứng(n = 6)
Mức đạt
Trớc
CT
Cuối
CT
Trớc
CT
Cuối
CT
Trớc
CT
Cuối
CT
Giỏi 0/15 10/15 0/12 7/12 0 0/6
Khá 0/15 4/15 0/12 4/12 0 0/6
Trung
bình
9/15 1/15 7/12 1/12 3/6 4/6
Kém 6/15 0/15 5/12 0/12 3/6 2/6
Kết quả ở bảng 3.32 cho thấy sau hai năm can thiệp, kiến thức của
nhân viên y tế thôn bản đã đợc cải thiện rõ rệt và khác biệt lớn so với
nhóm chứng: Tân Mỹ từ 6/15 kém, 9/15 trung bình nâng lên 10/15 giỏi,
4/15 khá, 1/15 trung bình, không còn loại kém. Tân Lang từ 5/12 kém,

* Nội dung thứ ba: Nghiên cứu định tính: Mô tả những khó khăn và thuận
lợi trong công tác CSSKTY tuyến xã: Nhằm bổ xung các thông tin mà nội
dung thứ hai cha khai thác hết qua phơng pháp nghiên cứu định tính. ở
đây các nguyên nhân dẫn đến tồn tại cơ bản đợc đa ra phân tích và nhất
là thảo luận để tìm giải pháp khả thi và hiệu quả.
* Nội dung thứ t: Đánh giá trình độ của CBYT xã - NVYTTB.
Đi sâu vào đánh giá kiến thức và kỹ năng của CBYT - NVYTTB bằng
phơng pháp " Ca bệnh mẫu " vừa nêu, kết hợp với phơng pháp kinh điển
trong giám sát trực tiếp có sử dụng bảng kiểm ( checklist) để thống nhất
nội dung, phơng pháp đánh giá dịch vụ CSSKTY.
4.2.Mô tả tình hình tổ chức, nguồn lực của CSSKTY tuyến xã
Với cách đánh giá thông thờng, chỉ căn cứ vào: Số lợng-trình độ
chuyên môn-bậc học, thì cho thấy chất lợng CBYT là tốt. Nhng bằng
phơng pháp " Ca bệnh mẫu " cũng nh sử dụng checklist để đánh giá lại
thấy chất lợng CBYT cũng nh NVYTTB còn yếu kém: với 43,8% kém
về kiến thức và 38,1% kém về thực hành; NVYTTB với 49,4% kém.
4.3. Phân tích dịch vụ chăm sóc sản phụ trớc sinh ở 30 xã năm 2003.
* Tỷ lệ sẵn có cha đầy đủ 73,4% và tiếp cận thấp 68,9%. Các tỷ lệ này
thấp hơn so với tỉnh Thanh Hoá: sẵn có là 89% và tiếp cận là 99%. Điều
này là phù hợp vì đây là vấn đề còn tồn tại của các xã miền núi do có nhiều
sông suối, đồi núi ngăn cách. Nguyên nhân tỷ lệ sẵn có thấp là do phơng
tiện khám thai thiếu thốn, đặc biệt không có giấy thử albumin niệu. Đây là
xét nghiệm rất có giá trị để phát hiện sớm nhiễm độc thai nghén.
* Tỷ lệ sử dụng còn thấp 88,1%. Kết quả này cũng gần giống với kết quả ở
huyện Cần Đớc - Long An là 86%. Chứng tỏ số thai phụ đợc khám thai
một lần ở các xã miền núi vùng sâu , vùng xa là còn gặp nhiều khó khăn.
* Tỷ lệ sử dụng đủ thấp 58,5%, đặc biệt chất lợng của dịch vụ là sử dụng
hiệu quả rất thấp 20,4%. Kết quả này giống với kết quả ở Ninh Mỹ-Hoa
L-Ninh Bình là 58% và 18%.
4.4. Phân tích dịch vụ chăm sóc khi sinh và sau sinh ở 30 xã năm 2003

phụ còn kém.
* Kiến thức của nhân viên y tế thôn bản.
Tỷ lệ không đạt cao 49,4%, tỷ lệ đạt trung bình là 49%, tỷ lệ đạt khá
rất thấp 1,6% và không có loại giỏi. Điều này cho thấy NVYTTB cần phải
đợc tập huấn về kiến thức CSSKTY thờng xuyên, với những kiến thức
thật cơ bản, đơn giản, dễ hiểu và theo kiểu cầm tay chỉ việc.
4.6. Đánh giá hoạt động can thiệp và hiệu quả của dịch vụ chăm sóc
sản khoa thiết yếu tại ba xã huyện Văn Lãng tỉnh Lạng Sơn.
* Tình hình cung cấp dịch vụ tại ba x trớc và sau hai năm can thiệp.
Trớc can thiệp quá trình cung cấp dịch vụ tại ba xã là t
ơng đối
đồng đều và cùng tồn tại nhiều bất cập từ nguồn lực đầu vào đến hiệu quả
đầu ra. Sau hai năm can thiệp thì dịch vụ đã đợc cải thiện rõ rệt và có ý
nghĩa thống kê, đặc biệt là chất lợng dịch vụ: Dịch vụ trớc sinh xã Tân
Lang: sử dụng đủ từ 57,1% tăng lên 100%(P < 0,01), sử dụng hiệu quả từ
14,3% tăng lên 66,7%(P < 0,01). Dịch vụ sau sinh xã Tân Mỹ : sử dụng đủ
từ 37% tăng lên 97,7%(P < 0,01), sử dụng hiệu quả từ 16% tăng lên 54%(P
< 0,01). Xã chứng hầu nh không đợc cải thiện hay cải thiện không đáng
kể, thậm chí giảm đi: sử dụng đủ từ 29,2% giảm còn 19,2% và sử dụng
hiệu quả từ 12,5% giảm còn 0%.