MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC QUẢN
LÝ VÀ SỬ DỤNG ODA
I/ Kinh nghiệm quản lý và sử dụng ODA rút ra được từ một số nước
Lịch sử của các nước trên thế giới đã chứng minh rất rõ rằng vốn đầu tư
và hiệu quả vốn đầu tư là một trong những yếu tố quan trọng nhất tác động đến sự
phát triển nói chung và tăng trưởng kinh tế nói riêng của mỗi quốc gia . Vốn đầu tư
bao gồm: vốn trong nước, vốn thu hút từ nước ngoài (ODA, FDI) và các khoản tín
dụng nhập khẩu. Đối với các nước nghèo, thu nhập thấp, khả năng tích luỹ nguồn
vốn từ trong nước rất hạn chế thì nguồn vốn nước ngoài có ý nghĩa rất quan trọng .
Nghiên cứu kinh nghiệm quản lý và sử dụngODA của một số nước, ta
thấy nổi lên các vấn đề đáng chú ý sau :
1,Xác định chiến lược sử dung ODA
Xác định chiến lược sử dụng ODA là yêu cầu đầu tiên của công tác quản
lý ODA. Việc xác định chiến lược sử dụng ODA đúng mục đích và không dẫn đến
gánh nặng nợ nần cho các nước nhậntài trợ . Nhưng một số nước không quan tâm
đến vấn đề này, khi nguồn viện trợ ODA ngày càng tăng thì việc lãng phí đầu tư
tràn lan cũng có xu hướng ngày càng tăng, nhất là giai đoạn đầu của vốn vay, khi
nghĩa vụ trả nợ gốc còn ẩn dấu sau thời gian ấn hạn . Họ đã không cân nhắc đến
nhu cầu thực tế, đến khả năng hấp thụ ODA, khả năng trả nợ của đất nước mà đã
xác định những dự án thiếu căn cứ khoa học và luận chứng kỹ thuật chưa chặt chẽ,
dẫn đến tình trạng phiêu lưu trong sử dụng vốn .Vì thế điếu quan trọng trước hết
đối với một số nước tiếp nhận ODA là cần xác định rõ chiến lược sử dụng ODA
sao cho vừa phù hợp với tôn chỉ mục tiêu của nước viện trợ , vừa phù hợp với kế
hoạch phát triển kinh tế xã hội nhằm phát huy thế mạnh , tiềm năng vốn có của đất
nước ở từng giai đoạn phát triển . Một chiến lược ODA đúng đắn phải bao gồm các
yếu tố sau:
20
Một là : Nắm được nguyên tắc , bản châtý và điều kiện cấp viện trợ của các
cấp viện trợ
Hai là : Xác định lĩnh vực ưu tiên
Ba là : Qui định mức vay và trả nợ hàng năm

Hai là , phải coi trọng hiệu quả sử dụng ODA hơn là số lượng ODA
được sử dụng . Với lượng ODA không đổi , tổng lợi ích sẽ cao hơn. Coi trọng hiệu
quả hơn số lượng còn tránh cho nền kinh tế nguy cơ chịu đựng gánh nặng nợ nần
nước ngoài.
Ba là , tính chủ động của bên nhận viện trợ là yếu tố có tính chất quyết
định đến thành công của việc sử dụng vốn ODA.
Bốn là , vốn ODA là quan trọng nhưng vốn trong nước là quyết định .
Đối với các nước đang phát triển, vốn ODA là vô cùng quan trọng nhưng nó chỉ là
chất xúc tác cho các nước đang phát triển khai thác tiềm năng bên trong để phát
triển . Vốn ODA không thể thay thế cho nguồn vốn trong nước vì :
+ Vốn ODA chỉ được sử dụng trong khu vực hạ tầng kinh tế xã hội , tức là
chỉ gián tiếp tác động đến phát triển sức mạnh của một quốc gia . Điều này là tôn
chỉ , là mục đích của các nhà tài trợ .
+ Vốn ODA chỉ được thực hiện theo mức khả năng hấp thụ của nền kinh tế
trong nước, có nghĩa là nó phụ thuộc vào tích lũy nội bộ của nền kinh tế.
+ Vốn ODA gắn với khoản nợ nước ngoài của nền kinh tế, do vậy khi tính
toán nhu cầu vay ODA càn phải tính đến khả năng trả nợ của nền kinh tế .
III, Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và sử dụng
nguồn vốn ODA
1, Cần năng động trong nhận thức về ODA.
Qua theo dõi thường xuyên tình hình hội đàm quốc tế thì các điều kiện
đặt ra để giải ngân được vốn ODA đã gia tăng đáng kể . Trong tình hình đó việc
nắm được các điều ước quốc tế mới ký kết và các thông lệ quốc tế trong hợp tác
phát triển và tăng cường khả năng vận dụng nhuần nhuyễn các hiểu biết này để ký
kết các hiệp địng vay vốn là cần thiết . Mục tiêu của công tác này là tạo điều kiện
cho VN có quyền làm chủ và để được chủ động đề xuất và sử dụng vốn ODA. Cần
phải thấy rằng ODA không phải là khoản cho không mà phải kèm theo nó là các
điều kiện về kinh tế - chính trị .Mặt khác , chúng ta phải hoàn trả nợ cả gốc lẫn lãi
. Vì vậy nếu sử dụng không hiệu quả có thể rơi vào tình trạng khủng hoảng , nợ
nần.

chống HIV/AIDS , danh mục các xã vùng nghèo đói của VN để kêu gọi sự chú ý
của các nhà tài trợ .
4, Hoàn thiện môi trường pháp lý đối với quản lý ODA và quà trình
phân công , phân cấp ra quyết định trong qui trình dự án
23
Viện trợ nước ngoài có liên quan đến nhiều cơ quan , chức năng ở trong
nước, trong suốt quá trình từ lúc vận động tài trợ cho đến khi hoàn tất cam kết
hoàn trả cho nên thiết lập một cơ chế nhằm đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng thông
suốt của cả hệ thống tổ chức liên quan đến viện trợ là một điều quan trọng .
Về công tác quản lý , đầu tư xây dựng : Trong thời gian tới cần tiếp tục
hoàn thiện nghị định 42/CP, 92/CP về qui chế đấu thầu . Nhưng cần qui định trách
nhiệm rõ ràng hơn của từng cơ quan và các đon vị trong quá trình thẩm định và
phê duyệt dự án , tăng cường trách nhiệm của từng cơ quan theo hướng giảm các
thủ tục trình duyệt qua nhiều cấp . Tiếp tục hoàn thiện các nghị định trên tiến tới
hài hòa độ "vênh" giữa các thủ tục về phía nhà tài trợ và phía VN , tránh làm phức
tạp hoá chu trình thực hiện dự án ở VN. Thực tế hiện nay công tác thẩm định dự án
ở nước ta còn thực hiện quá chậm . Có những dự án trình cấp trên phê duyệt đặc
biệt là các dự án lâm nghiệp , nằm ở các bộ rất lâu mà không có hồi âm. Trong thời
gian tới ,Chính phủ nên qui định rõ thời gian trả lời khâu thẩm định dự án ở các cơ
quan cấp bộ , và các cơ quan thuộc chính phủ bố trí các cán bộ kiêm nhiệm để
công tác thẩm định dự án được tiến hành nhanh hơn , chính xác hơn .
Công tác tái định cư: Cũng cần được chú trong hơn nữa . Hạn chế lớn
nhất của công tác tái định cư hiện nay là các qui định về đền bù thiệt hại về đất và
các tài sản gắn liền với đất . Có nhiều dự án đã không quan tâm đến hỗ trợ ổn định
cuộc sống , phương tiện sinh sống cho người tái định cư mà còn làm cho cuộc sống
của họ khó khăn hơn trước khi giải tỏa . Số tiền đền bù có lớn cũng chỉ đủ để các
hộ tạo lập tài sản, nhà cửa tại nơi ở mới chứ chưa tạo cho họ phương tiện sản xuất
mang lại thu nhập tương đương với mức thu nhập cũ.
Những bất hợp lý trong việc tái tạo các nguồn tài nguyên cho người dân
thuộc vùng giải tỏa là điểm tồn tại mấu chốt trong công tác tái định cư hiện nay

đẩy . Chủ dự án từ chỗ bị động , hành động hoàn toàn theo mệnh lệnh cấp trên thì
nay đã có những quyền chủ động nhất định trong việc hoàn thành, thực hiện dự án
.Như vậy cần phải có một qui hoạch tổng thể ODA nhằm tăng cường chất lượng
đầu vào của công tác kế hoạch hoá đầu tư bằng vốn ODA. Qui hoạch nếu được
Chính phủ thông qua sẽ là căn cứ pháp lý quan trọng nhất để cơ quan điều phối
viện trợ, hình thành kế hoạch viện trợ.
Cùng với công tác trên , việc tinh giảm bộ máy cồng kềnh trong quản lý
để giải ngân đỡ phức tạp , có những chính sách ưu đãi thiết thực cho cơ sở là nội
dung chính của các thông tư hướng dẫn thực hiện nghị định (17/2001/NĐ- CP,
ngày 04/5/2001) của chính phủ về việc ban hành quy chế quản lý và sử dụng
nguồn hỗ trợ phát triển chính thức .
6, Nâng cao công tác thông tin và theo dõi dự án ODA.
25
Thông tin là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản
lý và sử dụng ODA .Thông tin đầy đủ và chính xác sẽ là những căn cứ để cơ quan
quản lý ra quyết định . Thời gian qua ở VN thông tin về ODA thường thiếu, không
đầy đủ gây khó khăn rất nhiều cho các cơ quan chính phủ trong quản lý ODA. Cần
khẩn trương thiét lập một hệ thống thông tin hữu hiệu về ODA, những thông tin đó
phải thể hiện rõ vấn đề sau:
- Chiến lược hành động, cơ sở hợp tác, quy trình thủ tục ODA của từng nhà
tài trợ. Nêu những đặc điểm , nguyên tắc luật lệ của từng nhà đối tác viện trợ.
- Các điều ước quốc tế về hợp tác phát triển , qui chế mà chính phủ ta đã kí
kết với các nhà tài trợ để đảm bảo thi hành nhất quán các văn bản này.
- Thông tin về cam kết ODA của các nhà tài trợ , định hướng ưu tiên chiến
lược sử dụng ODA của chính phủ , tình hình giải ngân ODA theo nghành , vùng,
lĩnh vực cụ thể.
- Thông tin về hệ thống văn bản luật , các qui định , qui chế trong quản lý
sử dụng ODA, các hướng dẫn về qui trình thủ tục đối với một dự án ODA cụ thể.
7, Tăng cường công tác kiểm tra , kiểm soát các dự án ODA.
Kiểm tra, kiểm soát là khâu quan trọng không thể thiếu được trong quá

- Những kiến thức cơ bản về ngoại giao, luật pháp quốc tế, trình độ ngoại
ngữ…
Công tác điều phối bố trí cán bộ tham gia quản lý dự án ODA cũng cần
phải xem xét lại. Việc bố trí lựa chọn các chuyên gia có trình độ để quản lý cho dự
án là một yếu tố có tính chất quyết định cho thành công của dự án. Cán bộ được bố
trí và các ban quản lý dự án phải đảm bảo là những người có năng lực thực sự, có
trình độ chuyên môn được đào tạo chính quy đủ để điều phối và quản lý dự án.
Trong quá trình thực hiện dự án, không nên thay thế nửa chừng các cán bộ chủ
chốt của dự án, nhất là người quản lý điều hành vì làm như vậy sẽ dẫn đến tình
trạng mất tính liên tục của dự án, đứt đoạn cho công tác thực thi dự án đúng tiến
độ.
Các cán bộ tham gia quản lý dự án cũng nên không ngừng học hỏi và tự
đào tạo lại mình, bắt kịp nhu cầu chung của thời đại cũng như đảm bảo thực hiện
tốt các nhiệm vụ được giao.
Trong công tác đào tạo và bố trí cán bộ, cần chú trọng hơn nữa tới việc
đào tạo các cán bộ cấp tỉnh, thành phố. Hiện nay chính phủ đã thực hiện phân cấp
quản lý các tỉnh, thành phố được tiến hành phê duyệt một số loại dự án ODA tùy
27