Thực trạng ô nhiễm môi trường nông thôn ở Việt Nam hiện nay
Nguyễn Thị Hạnh
K52 – xã hội học
Niên Luận
Đề tài: Thực trạng ô nhiễm môi trường nông thôn ở Việt Nam hiện nay.
Trong những năm qua, nhờ đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng, đời sống của
nông dân và bộ mặt nông thôn có nhiều chuyển biến tích cực. Đất nước Việt Nam đã vượt
qua thời kỳ khủng hoảng kinh tế, ổn định xã hội, tạo điều kiện tiền đề cho việc tiến hành
những cải cách sâu rộng khác để bước vào thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa.
Hiện nay với quá trình chuyển đổi kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại
hóa, nông thôn Việt Nam đã có bước chuyển đổi quan trọng tạo ra hướng phát triển mới
phù hợp hơn với nền kinh tế thị trường. Những phương pháp sản xuất tiên tiến được áp
dụng trong nông nghiệp đã nâng cao năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm. Bên cạnh
đó là quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa đang diễn ra nhanh chóng tạo điều kiện thuận
lợi cho việc phát triển nhiều ngành kinh tế mới, mở rộng sản xuất, tận dụng được hết
những lợi thế của nông thôn.
Tuy nhiên kéo theo đó là sự phát sinh không ít vấn đề mà đặc biệt là tình trạng ô
nhiễm môi trường. Người dân nông thôn vốn xưa nay còn phải quan tâm nhiều hơn đến
cuộc sống mưu sinh. Khi đời sống chưa thực sự đảm bảo thì việc bảo vệ môi trường chỉ là
thứ yếu. Các nguồn chủ yếu gây ra hiện tượng ô nhiễm môi trường ở nông thôn đầu tiên là
việc lạm dụng và sử dụng không hợp lý các loại hóa chất trong sản xuất nông nghiệp; việc
sử lý chất thải của các làng nghề thủ công truyền thống chưa triệt để; nhận thức, ý thức bảo
vệ môi trường của người dân sinh sống ở nông thôn còn hạn chế. Tiếp đó là sự quan tâm
không đúng mức của các cấp, các ngành. Ô nhiễm môi trường đã gây ra những hậu quả
nghiêm trọng, tác động xấu đến hệ sinh thái nông nghiệp, ảnh hưởng đến sức khỏe của
người dân. Vì vậy bảo vệ môi trường nông thôn đang là một vấn đề cấp bách.
Ô nhiễm môi trường ở nông thôn chủ yếu do sản xuất nông nghiệp, rác thải sinh
hoạt và ô nhiễm do làng nghề gây ra. Có nhiều bài viết, bài nghiên cứu đã đề cập đến tình
trạng ô nhiễm môi trường ở nông thôn. Những bài viết này tập trung phản ánh tình trạng ô
nhiễm môi trường do các hoạt động sản xuất gây ra, bên cạnh đó là ý thức của người dân
chưa cao trong việc bảo vệ môi trường sống xunh quanh, đặc biệt là sự quản lý ở các cấp

ngầm và một phần nị bay hơi do tác động của nhiệt độ hay quá trình phản nitrat hóa gây ô
nhiễm không khí… Như vậy gây ô nhiễm môi trường của phân bón trên diện rộng và lâu
dài của phân bón là việc xảy ra hàng ngày, hàng giờ của vùng sản xuất nông nghiệp.
Ở các vùng nông thôn, sản xuất nông nghiệp thường được hoạt động dựa trên kinh
nghiệm của người nông dân nên việc sử dụng phân bón trong nông nghiệp cũng không
được trang bị những kiến thức cần thiết trong cách sử dụng. Việc sử dụng quá liều lượng
Nguyễn Thị Hạnh K52 – xã hội học
2
Thực trạng ô nhiễm môi trường nông thôn ở Việt Nam hiện nay
hay không sử dụng đúng cách là nguyên nhân chủ yếu gây ra ô nhiễm nguồn nước và
nguồn đất ở các vùng nông thôn hiện nay.
Có thể thấy bài viết đã đề cập đến một hiện tượng phổ biến hiện nay trong sản xuất
nông nghiệp ở nông thôn là sử dụng phân bón quá nhiều trong sản xuất đã làm ô nhiễm đến
các nguồn thiên nhiên. Tác giả đã đưa ra những số liệu phản ánh tình trạng sử dụng phân
hóa học trong những năm gần đây, những hạn chế của người dân trong cách thức sử dụng
phân bón trong trồng trọt. Tuy nhiên đây chỉ là bài nghiên cứu dựa trên những số liệu về
tình hình sử dụng và nhập khẩu phân bón ở Việt Nam mà không đi sâu vào nghiên cứu cụ
thể ở một địa phương hay vùng sản xuất nông nghiệp nào nên không đánh giá được những
tác động của việc sử dụng phân bón trong nông nghiệp hiện nay ảnh hưởng như thế nào
đến môi trường.
Nhiều bài viết, bài nghiên cứu của các nhà khoa học cũng đã đề cập đến sự ô nhiễm
môi trường ở nông thôn. Trong bài viết “ Môi trường nông thôn và một số giải pháp định
hướng” của T.S Đinh Hạnh Thưng và T.S Đặng Quốc Nam, đăng trên tạp chí Bảo vệ môi
trường số 2 - 2002 đã chỉ ra trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế ngày càng nhanh không
đi cùng với việc nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật, không được bồi dưỡng kịp thời về
các kiến thức sản xuất mới, lại thiếu hiểu biết về vệ sinh môi trường cũng như vệ sinh lao
động, cho nên việc đa dạng hóa hoạt động sản xuất nông nghiệp ở nhiều địa phương đã
làm ô nhiễm môi trường. Trong bài nghiên cứu, tác giả đã đề cập đến quá trình phát triển
nông nghiệp bộc lộ một số hạn chế: Ví dụ ở các làng nghề chăn nuôi phát triển như chăn
nuôi lợn, nuôi bò sữa … các loại chất thải không được xử lý đã gây ô nhiễm không khí,

tượng mới vì hiện nay có khoảng 76% dân số nước ta sinh sống ở nông thôn, phần lớn các
chất thải của con người và gia súc ở đây không được xử lý, thấm xuống đất hoặc rửa trôi
gây ô nhiễm nguồn nước. Lượng nước thải của các cơ sở chăn nuôi tập trung, chế biến
thủy sản đông lạnh cũng rất lớn, từ vài chục ngàn đến hàng trăm ngàn mét khối trong một
năm không được xử lý đã thải trực tiếp ra môi trường tự nhiên gây ra những hôi thối, ảnh
hưởng đến không khí, nguồn nước. Nhất là ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân, những
người dân sống xunh quanh khu vực này thường mắc các căn bệnh về đường ruột, sốt xuất
huyết, đau mắt, phụ khoa…
Hiện tượng rác thải do chăn nuôi gây ô nhiễm môi trường là do cơ sở hạ tầng ở
nông thôn còn lạc hậu, tập quán sinh hoạt của người chăn nuôi còn mang nặng tính truyền
thống nên không có các biện pháp xử lý chất thải của động vật chăn nuôi. Nguyên nhân thứ
hai là việc chăn nuôi thường rải rác ở các hộ dân cư, không được chuyên môn hóa tập
trung nên không có sự quản lý của các cơ quan chức năng về môi trường. Nguyên nhân thứ
Nguyễn Thị Hạnh K52 – xã hội học
4
Thực trạng ô nhiễm môi trường nông thôn ở Việt Nam hiện nay
ba là sự quản lý lỏng lẻo, yếu kém của các cấp chính quyền đã gây ra tình trạng nước thải
của động vật chăn nuôi được trực tiếp thải ra môi trường sống.
Trong bài viết “Ô nhiễm môi trường nông thôn: thực trạng và giải pháp” của tác giả
Quang Huy được đăng trên tạp chí Tổng quan số 3 – 2010 đã đề cập nhiều đến vấn đề rác
thải ở nông thôn. Theo tác giả, do nhu cầu phát triển kinh tế, người dân đang mở rộng quy
mô chuồng trại nhưng không thay đổi phương thức chăn nuôi nên phân và nước thải gia
súc chưa qua xử lý vẫn được thải ra rãnh nước đường làng; nhiều nhà nông thôn sống dọc
các dòng sông hàng ngày trực tiếp xả chất thải sinh hoạt xuống sông gây ô nhiễm môi
trường; ngoài ra ở hầu hết các cụm chợ xã, chợ lẻ có các đội vệ sinh môi trường gom rác
thải nhưng hình thức xử lý vẫn chỉ là đốt và tự chôn lấp, tuy nhiên ở các chợ xã còn gặp
khó khăn vì không có bãi xử lý rác thải vì vậy rác thường được tập trung một góc chợ,
hoặc đốt gần khu vực dân cư.
Như vậy tình trạng rác thải ở nông thôn hiện nay đang gây ra những vấn đề gay gắt
về môi trường. Nó không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan thiên nhiên mà nó còn ảnh hưởng