Tăng cường hiệu quả phối hợp giữa chính sách tiền tệ và
chính sách tài khoá ở Việt Nam
TS - Nguyễn Đại Lai
Ngày 09/11/2005 tại Hà Nội Hội Đồng Khoa học và công nghệ ngành
Ngân hàng đã tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề: “Tăng cường hiệu quả
phối hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khoá ở Việt Nam”.
Ban Tổ chức Hội thảo đã nhận được hơn 20 bài viết tham luận của các
tác giả trong và ngoài ngành Ngân hàng. Sau khi đọc để in thành cuốn tài liệu
Hội thảo, tôi thấy nội dung của các bài viết rất tốt. Ở đó có thể tìm thấy rất
nhiều góc nhìn khác nhau liên quan đến mối quan hệ đặc biệt giữa chính sách
tiền tệ và chính sách tài khoá của Việt nam trong quá khứ, trong hiện tại và cả
những đề xuất cho tương lai. Để giúp bạn đọc tiện tham khảo, tôi xin tổng hợp
lại các bài viết thành 5 nhóm vấn đề chính sau đây:
1. Phối hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khoá trong tài trợ
thâm hụt Ngân sách và kiềm chế lạm phát
Chính sách tiền tệ (CSTT) là tổng thể các quan điểm vận dụng nguyên lý
cung ứng tiền thông qua sử dụng các công cụ điều tiết của Ngân hàng Trung
ương (NHTW) nhằm giữ ổn định giá trị đồng nội tệ. Chính sách tài khoá
(CSTK) là tổng hợp các quan điểm, cơ chế và phương thức huy động các nguồn
hình thành NSNN, các quĩ tài chính có tính chất tập trung của Nhà nước và việc
sử dụng chúng để đáp ứng 4 mục chi lớn theo kế hoạch từng năm tài chính,
gồm: Chi thường xuyên, chi đầu tư xây dựng công trình công cộng, bổ sung quĩ
dự trữ quốc gia và trả phần nợ đến hạn trong năm của Chính phủ đối với các
chủ nợ ở trong và ngoài nước. Tiền của NHTW đi vào lưu thông qua nhiều
kênh, trong đó có 2 kênh đáng lưu ý nhất là: Ngân sách và hệ thống Ngân hàng.
Do vậy, đẻ đảm bảo tính bền vững của tăng trưởng kinh tế, nhiều tác giả khẳng
định: việc thu, chi Ngân sách và tín dụng Nhà nước phải gắn chặt với nguyên
tắc giữ ổn định tiền tệ. NHTW chỉ thực hiện được sự ổn định giá trị tiền tệ khi
CSTK của Chính phủ theo đuổi mục tiêu CSTT lành mạnh.Một trong những
cách thức bù đắp thâm hụt Ngân sách là Chính phủ có thể vay NHTW, đây là
hình thức tài trợ tiền tệ cần hết sức thận trọng – NHTW chỉ có thể cho vay ngắn

nghiệp tái đầu tư, thực hiện cắt giảm thuế quan phục vụ hội nhập quốc tế...Cơ cấu
thu đã có những bước chuyển biến theo hướng thu từ kinh tế ngoài Nhà nước có
xu hướng tăng, đặc biệt thu từ khu vực có vốn đầu tư nước ngoài mới xuất hiện
từ năm 1994 nhưng đến nay đã chiếm 9,8% tổng thu Ngân sách Nhà nước; thu từ
thuế xuất nhập khẩu sau một thời gian tăng trưởng khá nhanh và chiếm một tỷ
trọng lớn trong tổng chi Ngân sách (năm 1995: chiếm 24,9% tổng thu Ngân sách)
nay đang có xu hướng giảm mạnh đến năm 2005 chỉ chiếm 11,9% tổng thu Ngân
sách Nhà nước.
- Chi Ngân sách tăng chủ yếu do nhu cầu chi tiêu thường xuyên, chiếm
khoảng 65% trong tổng chi Ngân sách thời kỳ 2000-2002 và giảm xuống 60%
thời kỳ 2003-2005. Chi đầu tư chiếm tỷ trọng thấp nhưng vẫn gia tăng theo các
năm. Chi Ngân sách thực hiện việc cơ cấu lại Ngân sách Nhà nước, từng bước
xác định phạm vi Ngân sách như: tách hoạt động bảo hiểm xã hội ra khỏi Ngân
sách, phân định rõ hoạt động sự nghiệp và quản lý hành chính công để có chính
sách tài chính thích hợp; tăng tỷ lệ chi Ngân sách cho đầu tư phát triển, thực
hiện cải cách tiền lương đi liền với tinh giản biên chế bộ máy và cải cách thủ
tục hành chính; giảm mạnh và tiến tới xóa bỏ những khoản chi mang tính chất
bao cấp trong Ngân sách, đặc biệt là chi hỗ trợ doanh nghiệp Nhà nước nước,
2
cấp vốn lưu động; Tăng chi Ngân sách cho phát triển sự nghiệp giáo dục - đào
tạo hàng năm từ 1991-2005 tăng bình quân 24,5%/năm; Tăng chi cho hoạt động
khoa học và công nghệ năm 2000 đạt 2% tổng chi NSNN, tăng 22 lần so với năm
1991; Tăng chi Ngân sách cho mục tiêu xóa đói giảm nghèo, tỷ lệ hộ đói nghèo
giảm từ 15,7% tổng số hộ toàn quốc năm 1996 xuống 9,96% năm 2003, giải
quyết việc làm cho hơn 20% tổng số lao động cần được giải quyết việc làm hàng
năm; Đảm bảo Ngân sách cho các hoạt động y tế tăng bình quân 17,2%/năm, văn
hóa, thông tin và quản lý Nhà nước đều tăng qua các năm. Thực hiện chính sách
khuyến khích phát triển đối với các vùng kinh tế trọng điểm, đồng thời quan
tâm đầu tư nhiều hơn cho các vùng khó khăn. Tỷ trọng chi đầu tư phát triển của
NSNN trong tổng chi NSNN từ 22,3% năm 1991 tăng lên 30,1% vào năm 2004.

3
thầu (đấu thầu về lãi suất) qua Ngân hàng Nhà nước, đây là biện pháp vừa để
đảm bảo nguồn bù đắp bội chi cho Ngân sách Nhà nước, đồng thời cũng tạo
điệu kiện cho các tổ chức tín dụng có nguồn vốn nhàn rỗi, chưa cho vay được
thực hiện mua tín phiếu này (kết quả cho thấy trong năm qua nhiều tổ chức tín
dụng đã mua tín phiếu kho bạc).
1.3- Phối hợp CSTT&CSTK trong kiềm chế lạm phát
Vào đầu những năm đổi mới, nền kinh tế Việt nam rơi vào khủng khoảng,
kinh tế phát triển chậm, lạm phát hàng năm thường ở 3 con số (năm 1987 là
323,1%, năm 1988 là 393%), các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô mất cân đối nghiêm
trọng, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. Đứng trước tình trạng này, mục
tiêu của Chính phủ là phải ổn định kinh tế vĩ mô, trong đó kiềm chế và đẩy lùi
lạm phát là mục tiêu hàng đầu. Để thực hiện việc này, đối với chính sách tài
khóa, chúng ta thực hiện nguyên tắc bố trí chi Ngân sách trên cơ sở thu Ngân
sách, bội chi Ngân sách phần lớn thực hiện bằng nguồn vốn vay ngoài nước,
giảm dần phát hành tiền để bù đắp và đến năm 1991 chấm dứt việc phát hành tiền
để bù đắp bội chi Ngân sách. Chính sách tiền tệ được điều chỉnh tích cực, giảm
phát hành tiền cho bội chi Ngân sách, đồng thời để giảm bớt tiền trong lưu thông,
cuối năm 1989, NHNN cho phép các Ngân hàng thương mại quốc doanh thực
hiện huy động với một mức lãi suất ở mức 12%/tháng (144%/năm), lần đầu tiên
thực hiện chính sách lãi suất thực dương. Chính vì những chính sách này, tình
hình lạm phát đã giảm từ 393% năm 1988 giảm xuống 34% năm 1989 và sau 1
năm thực hiện không phát hành tiền để bù đắp bội chi, chỉ số lạm phát đã giảm
xuống còn 17,5% và đến năm 1993 chỉ số lạm phát đã được kiểm soát ở mức
5,2% và duy trì tỷ lệ lạm phát này ở mức một con số trong thời gian dài.
Đến năm 1997, do ảnh hưởng của cuộc khủng khoảng tài chính khu vực,
thị trường xuất khẩu bị thu hẹp, cung - cầu trong nước có xu hướng mất cân đối,
lạm phát từ chỗ ổn định có xu hướng tiểu phát, thậm chí một số năm giảm phát,
các xu hướng này đã làm cho tốc độ tăng trưởng kinh tế tăng trưởng chậm lại
(từ chỗ tăng trưởng bình quân thời kỳ 1991-1995 là 9,5%, đến năm 1998 là

lai v cỏn cõn vn, vic cng c d tr quc t t mc d tr an ton cng l
gii phỏp quan trng, trong ú cú vic phi hp v tuõn th nghiờm lut phỏp v
thng nht mt u mi d tr ngoi hi ti NHTW và tại các NHTM do NHTW
kiểm soát chặt chẽ động thái và trạng thái dự trữ ngoại hối quốc gia. B Ti chớnh
chỉ đợc sử dụng nội tệ.
3. N cụng trong mi quan h gia chớnh sỏch tin t v chớnh sỏch ti
khúa.
N cụng l mt ni dung quan trng ca chớnh sỏch ti khúa v úng vai
trũ chi phi trong iu hnh kinh t v mụ ca mi quc gia vỡ th nú cú mi
quan h mt thit vi chớnh sỏch tin t, c bit l chớnh sỏch qun lý ngoi hi
ca mt nc.
ở Việt nam, n nc ngoi ca Chớnh ph i vay ch yu t cỏc ngun
vn vay u ói ca cỏc t chc a phng v song phng vi a s khon vay
di hỡnh thc vay di hn. Cỏc khon vay ngn hn l khụng ỏng k, đến nay
nợ ngắn hạn ch mc di 1 t USD. Tổng n nc ngoi cu Chớnh ph ch
dng li mc 32% GDP, 20.5% tng kim ngch xut khu.
N trong nc ca Chớnh ph c hỡnh thnh ch yu qua con ng
phỏt hnh tớn phiu hoc trỏi phiu Kho bc Nh nc trong ú tớn phiu cú k
hn di mt nm v trỏi phiu Kho bc cú thi hn ch yu l 2-5 nm v
ang mc d n qui đổi khong 4 t USD.
Nhng khớa cnh nh hng ca qun lý n cụng i vi CSTT: Theo
thông lệ, việc Chớnh ph thu xp mt khon n mc chi phớ thp ph thuc
rt ln vo quan im iu hnh CSTT:
5